در حالی که شاید مادربزرگتان برای درمان معده درد به موثر بودن بیسکویتهای ترد قسم بخورد، اینفلوئنسرهای اینستاگرام اصرار دارند که باید از پاکسازیهای عجیب و غریب و مکملهای مشکوک استفاده کنید. به نظر میرسد هر کسی ایده خاص خودش را برای زمانی که معده کمی بهمریخته است، دارد.
اما قبل از هر چیز، باید بدانید که «دلدرد» یا «ناراحتی معده» یک اصطلاح بسیار کلی برای علائمی است که میتواند دلایل و راهحلهای مختلفی داشته باشد. برخی افراد وقتی دچار نفخ، حالت تهوع، گرفتگی عضلات شکم یا رفلاکس اسید میشوند، از این واژه استفاده میکنند. برخی دیگر هم آن را برای توصیف اسهال یا سوءهاضمه به کار میبرند. دلایل این مشکلات هم به اندازه خودِ علائم، متنوع هستند؛ مثلاً حرکت اسید به سمت مری عامل رفلاکس است، در حالی که تهوع میتواند ناشی از مشکلات گوش داخلی، حرکت خودرو، بارداری یا مسمومیت غذایی باشد.
به همین دلیل است که متخصصان گوارش ترجیح میدهند وقتی بیمار میگوید «معدهام ناراحت است»، دقیقتر به موضوع نگاه کنند. همچنین اگر با مشکلات حاد یا مداوم مانند استفراغ شدید، خون در استفراغ یا مدفوع، درد شدید شکمی، تب بالا یا علائمی که بیش از یک هفته طول کشیدهاند مواجه هستید، حتماً باید با پزشک مشورت کنید.
با این حال، چند «باید و نباید» کلی وجود دارد که تقریباً برای اکثر موارد ناراحتی معده صدق میکند. در ادامه، راهکارهای علمی و توصیههای متخصصان را بررسی میکنیم.
روشهای موثر که ممکن است معده را آرام کنند
نکته مهم این است که تحقیقات بسیار گستردهای درباره درمانهای خانگی ناراحتی معده وجود ندارد؛ بخشی به این دلیل که تعریف واحدی برای «دلدرد» وجود ندارد و بخشی هم به این خاطر که مطالعه روی افرادی که دقیقاً در همان لحظه حالشان بد است، دشوار است. با این حال، چند روش وجود دارد که هم از نظر علمی و هم از نظر تجربی، اثربخشی آنها تایید شده است:
زنجبیل تازه بجوید
زنجبیل خواص ضدتهوع شناختهشدهای دارد و تحقیقات بالینی هم از آن حمایت میکنند. جویدن زنجبیل تازه یا درست کردن دمنوش با زنجبیلی که از بخش میوهفروشی تهیه کردهاید، بسیار مفید است (برخلاف نوشابههای با طعم زنجبیل که عملاً فایدهای ندارند).
برای تهیه یک نوشیدنی گرم، حدود دو و نیم سانتیمتر زنجبیل تازه را با یک فنجان آب در قوری کوچکی بریزید. میتوانید برای طعم بهتر، چوب دارچین یا پوست پرتقال هم اضافه کنید. بگذارید ۵ دقیقه بجوشد، سپس آن را صاف کرده و با عسل یا شیره افرا شیرین کنید. اگرچه مکملهای زنجبیل هم در بازار هستند، اما مصرف شکل تازه آن همیشه گزینه مطمئنتری است.
دمنوش نعناع را امتحان کنید
نعناع یکی دیگر از مواردی است که میتواند گرفتگی و نفخ را تسکین دهد، زیرا باعث شل شدن عضلات روده کوچک میشود. تحقیقات نشان میدهد که روغن نعناع برای مشکلاتی مثل سوءهاضمه مزمن و تهوع پس از جراحی مفید است. استفاده از دمنوش نعناع (تهیه شده با برگهای تازه یا کیسهای) معمولاً راحتتر از پیدا کردن روغن خوراکی نعناع است و تاثیر بسیار خوبی در آرام کردن محیط معده دارد.
رژیم غذایی «ملایم» را جایگزین رژیمهای قدیمی کنید
در گذشته رژیم BRAT (موز، برنج، پوره سیب و نان تست) بسیار توصیه میشد، اما امروزه پزشکان رژیم غذایی «ملایم» (Bland Diet) را ترجیح میدهند. این رژیم شامل مواد مغذی بیشتری است و بر مصرف سبزیجات پخته (مثل هویج و کدو سبز که هضم راحتی دارند)، لبنیات کمچرب، تخممرغ، توفو و گوشتهای بدون چربی تاکید دارد. در مقابل، باید از غذاهای سرخکرده، ادویههای تند، آجیل، غلات کامل و گوشتهای پرچرب دوری کرد. حتی بیسکویتهای ترد ساده هم در این دسته قرار میگیرند و چون ضرری ندارند، مصرفشان ایرادی ندارد.
الکترولیتها را جدی بگیرید
این روزها نوشیدنیهای ورزشی یا پودرهای الکترولیت کمشکر یا بدون قند به وفور در دسترس هستند. این نوشیدنیها راه خوبی برای اطمینان از تامین مایعات بدن و جلوگیری از کمآبی هستند، بهویژه اگر با استفراغ یا اسهال دست و پنجه نرم میکنید. البته برای اکثر بزرگسالانی که دچار یک ویروس ساده ۲۴ ساعته شدهاند، آب معمولی هم کفایت میکند. یک نکته طلایی: هرگز این نوشیدنیها (یا هر مایع دیگری) را یکباره سر نکشید؛ این کار میتواند علائم را بدتر کند. به جای آن، در طول روز جرعهجرعه و آرام بنوشید.
وضعیت خواب خود را تغییر دهید
اگر علائمی مثل سوزش سر دل یا رفلاکس دارید، نحوه خوابیدن شما قطعاً روی حالتان تاثیر میگذارد. دادههای علمی نشان میدهند که خوابیدن در حالت شیبدار (به طوری که بالاتنه کمی بالاتر قرار بگیرد) میتواند به کاهش علائم کمک کند. همچنین خوابیدن روی سمت چپ بدن به هضم غذا کمک میکند. از آنجایی که معده در سمت چپ خط میانی بدن قرار دارد، این وضعیت باعث میشود غذا راحتتر از روده کوچک به روده بزرگ منتقل شود و از ناراحتی معده پیشگیری یا آن را درمان کند.
به پیادهروی بروید
دفعه بعد که احساس نفخ کردید یا متوجه شدید شکمتان پر از گاز شده، یک پیادهروی کوتاه را امتحان کنید. اگرچه این کار ممکن است برای تهوع یا دردهای شدید معجزه نکند، اما حرکت بدن باعث تحریک رودهها میشود تا گازهای محبوس شده را آزاد کنند. برخی به شوخی این پیادهرویها را «پیادهرویِ دفع گاز» مینامند. حتی ۱۰ دقیقه قدم زدن با سرعت بسیار آرام هم میتواند تفاوت بزرگی ایجاد کند.
داروهای بدون نسخه را مد نظر داشته باشید
برای سوءهاضمه و اسهال، داروهایی مثل بیسموت سابسالیسیلات (پپتو-بیسمول) پیشنهاد میشوند. فقط به خاطر داشته باشید که این دارو میتواند باعث سیاه شدن مدفوع شود که موضوعی نگرانکننده به نظر میرسد اما کاملاً بیخطر است. اگر مشکل شما بیشتر از نوع سوزش سر دل یا رفلاکس است، ترکیباتی مثل کلسیم کربنات یا فاموتیدین میتوانند کمککننده باشند. البته مثل هر داروی دیگری، بهتر است قبل از مصرف با پزشک مشورت کنید.
چه کارهایی احتمالاً کمکی به معده درد نمیکنند؟
بسیاری از کارهای رایج، مثل نوشیدن سرکه سیب، هنوز از نظر علمی شواهد کافی برای اثبات فایده ندارند. مثال دیگر، نوشابه گازدارِ بدون گاز است که شاید مادربزرگها به ما میدادند. اگرچه نوشابه بدون گاز بهتر از نوع گازدار آن است، اما جز هیدراته نگه داشتن بدن، فایده خاص دیگری برای معده شما ندارد.
چیزی که باید کاملاً از آن اجتناب کنید، رژیمهای غذایی بسیار محدودکننده و دورههای «پاکسازی» است. این کارها خطر کمآبی بدن و دریافت ناکافی انرژی را به همراه دارند که میتواند منجر به افت فشار خون و عوارض دیگر شود.
همچنین نسبت به مکملهایی که در شبکههای اجتماعی تبلیغ میشوند و ادعای درمان معجزهآسای معده درد را دارند، محتاط باشید. اگر ناراحتی معده برای شما یک اتفاق همیشگی است، به جای سفارش دادن کیتهای آنلاینِ «تست حساسیت غذایی» یا «میکروبیوم» که از نظر علمی مشکوک هستند، به پزشک مراجعه کنید تا تحت نظارت او، یک رژیم غذایی حذفیِ اصولی را دنبال کنید.
