آیا تا به حال پیش آمده که در میان صحبتهای صمیمانه یک دوست، ناگهان با گفتن یک خاطره مشابه از زندگی خودتان، رشته کلام او را پاره کنید؟ در حالت عادی، به اشتراک گذاشتن تجربیات مشابه، نشانهای از همدلی و تلاش برای برقراری ارتباط نزدیکتر است. اما کارشناسان معتقدند اگر این رفتار به شکلی افراطی تکرار شود، ممکن است فراتر از یک عادت ساده و در واقع نشانه اختلال نقص توجه و بیشفعالی (ADHD) در بزرگسالان باشد.
همه ما گاهی در موقعیتهای اجتماعی دچار لغزش میشویم؛ مثلاً بدون توجه به صحبت طرف مقابل، شروع به صحبت درباره خودمان میکنیم. این اشتباهات گذری معمولاً بیخطر هستند، اما اگر تکرار آنها باعث اختلال در روابط اجتماعی و زندگی روزمره شما شده است، زمان آن رسیده که نگاه دقیقتری به علت آن بیندازید. این موضوع میتواند ریشه در ADHD، اضطراب یا مسائل دیگر داشته باشد.
چرا افراد دارای ADHD تمایل به قطع کردن صحبت دیگران دارند؟
متخصصان روانشناسی معتقدند در بررسی این رفتار، بیش از آنکه خودِ علامت (قطع کردن حرف) مهم باشد، میزان تأثیر آن بر عملکرد فرد اهمیت دارد. برای مثال، اگر فردی به دلیل تمایل زیاد به پریدن میان حرف دیگران، در حفظ دوستیها یا موفقیتهای شغلی دچار مشکل جدی شود، باید به دنبال ریشههای عصبی آن گشت.
ADHD مستقیماً بر کارکردهای اجرایی مغز تأثیر میگذارد. کارکردهای اجرایی در واقع «سیستم مدیریتی» مغز هستند که اعمال، افکار و احساسات ما را کنترل میکنند. در افراد مبتلا به ADHD، این سیستم همیشه بهینه کار نمیکند و مدیریت هیجانات، کنترل تکانهها، سازماندهی افکار و رعایت مرزهای اجتماعی را دشوار میسازد؛ مهارتهایی که همگی برای یک گفتگوی سالم ضروری هستند.
در ادامه، علائم و دلایلی که باعث میشود افراد دارای ADHD ناخواسته رشته کلام را به دست بگیرند، بررسی شده است:
۱. چالش با تکانشگری و هیجانات شدید
بزرگسالان در حالت عادی معمولاً منتظر مکثهای طبیعی در گفتگو میمانند تا تجربیات خود را بیان کنند. اما در افراد مبتلا به ADHD، قطع کردن صحبت دیگران اغلب ناشی از ترکیبی از تکانشگری (Impulsivity) و خودنظارتی پایین است.
تکانشگری، یعنی اقدام کردن قبل از فکر کردن، از شاخصترین علائم ADHD است. این ویژگی باعث میشود فرد بدون توجه به اعتبار بخشیدن به حرفهای طرف مقابل، ناگهان موضوع را تغییر دهد یا ایدهای را وسط حرف او پرتاب کند. این رفتارها زمانی که فرد تحت تأثیر هیجانات شدیدی مثل هیجانزدگی، استرس یا ترس قرار دارد، تشدید میشوند.
بسیاری از این افراد متوجه میشوند که بیش از حد صحبت میکنند، اما توانایی ذهنی لازم برای «ترمز گرفتن» را ندارند. آنها میدانند چه اتفاقی در حال رخ دادن است، اما نمیتوانند خود را متوقف کنند.
۲. ظرفیت محدود «حافظه فعال»
دلیل علمی دیگری که برای این رفتار وجود دارد، مربوط به حافظه فعال (Working Memory) است. حافظه فعال را مثل میزی تصور کنید که فقط گنجایش تعداد محدودی وسیله را دارد. افراد مبتلا به ADHD میز کوچکتری دارند و فضای کمتری برای مدیریت ایدههایشان در لحظه در اختیار دارند.
آنها میترسند که اگر همین حالا ایده خود را بیان نکنند، آن فکر قبل از اینکه فرصت سازماندهی و بیانش را پیدا کنند، از ذهنشان پاک شود یا به اصطلاح «از روی میز بیفتد». به همین دلیل، حتی اگر متوجه کلافگی طرف مقابل شوند، باز هم میان حرف او میپرند، چون تمام تمرکزشان بر این است که رشته افکار خود را از دست ندهند. این موضوع اغلب باعث میشود فرد پس از پایان گفتگو، بابت رفتار خود احساس شرم و پشیمانی کند.
این عادت نشانه خودخواهی نیست، بلکه تلاشی برای «پذیرفته شدن» است
برخلاف تصور عموم که این رفتار را نشانه خودشیفتگی میدانند، روانشناسان تأکید دارند که ساختار مغزی این افراد متفاوت است. در حالی که هدف یک فرد خودشیفته از صحبت درباره خود، بزرگنمایی است، فرد مبتلا به ADHD معمولاً انگیزههای متفاوتی دارد:
- اثبات توانمندی: فردی که سالها با چالشهای ذهنی دستوپنجه نرم کرده، ممکن است ناخودآگاه نیاز داشته باشد با بیان یک داستان مرتبط، توانایی و درک خود را ثابت کند.
- اشتیاق برای ارتباط: گفتن یک خاطره کوتاه و مرتبط، در واقع تلاشی برای صمیمی شدن و تناسب با جمع است.
- محافظت از خود: بسیاری از این افراد به دلیل شکستهای تحصیلی یا اجتماعی گذشته، اعتمادبهنفس پایینی دارند و پرگویی آنها نوعی واکنش دفاعی برای جلوگیری از طرد شدن است.
در واقع، بسیاری از این افراد صرفاً «آداب گفتگو» را به درستی نمیشناسند و اگر این موضوع به روابط آنها آسیب میزند، کمک گرفتن از یک متخصص ضروری است.
آیا هر کسی حرف دیگران را قطع میکند، ADHD دارد؟
پاسخ کوتاه: خیر. بسیار مهم است که بدانیم این علائم تنها زمانی به عنوان اختلال شناخته میشوند که زندگی روزمره را مختل کنند.
در دنیای امروز، تکنولوژی و نوتیفیکیشنهای مداوم باعث شده تمرکز کردن برای همه سخت شود. تحقیقات نشان میدهد که محتواهای شبکههای اجتماعی درباره ADHD گاهی باعث میشود افراد با دیدن چند علامت گذری، به اشتباه تصور کنند به این اختلال مبتلا هستند.
متخصصان هشدار میدهند که «ADHD مخصوص گفتگو» وجود ندارد؛ یعنی اگر کسی واقعاً دچار این اختلال باشد، باید در سایر بخشهای زندگی (مثل نظم شخصی، مدیریت زمان و تمرکز بر کار) نیز دچار مشکل باشد.
چگونه میتوان در گفتگوها حضور موثرتری داشت؟
چه به ADHD مبتلا باشید و چه صرفاً بخواهید مهارتهای ارتباطی خود را تقویت کنید، راهکارهای زیر به شما کمک میکند:
- درخواست بازخورد: از یک دوست صمیمی بپرسید که آیا بیش از حد میان حرف دیگران میپرید یا خیر. گاهی اوقات آگاهی از میزان تکرار این رفتار، اولین قدم برای تغییر است.
- یادداشتبرداری: اگر میترسید ایده خود را فراموش کنید، یک دفترچه کوچک یا تلفن همراه داشته باشید و کلمات کلیدی را یادداشت کنید تا در زمان مناسب آنها را بگویید.
- تمرین مکث: به خودتان یادآوری کنید که اگر موضوعی واقعاً مهم باشد، آن را فراموش نخواهید کرد. تمرین کنید که قبل از پاسخ دادن، ۳ ثانیه مکث کنید.
- انتخاب محیط مناسب: مکالمات مهم را در مکانهای خلوت و کمسر و صدا انجام دهید. هرچه محرکهای محیطی کمتر باشد، کنترل شما بر رفتارهایتان بیشتر خواهد بود.
- تمرین مستمر: تقویت مهارتهای اجتماعی مثل تقویت عضلات است. برای بهتر شدن، باید مدام تمرین کنید که به جای صحبت کردن، سوال بپرسید و به آنچه دیگران میگویند اعتبار ببخشید.
آیا شما هم با چالش قطع کردن ناخواسته صحبت دیگران روبرو هستید؟ فکر میکنید ریشه این رفتار در شما کجاست؟
