به عنوان والدین، یکی از اصلیترین اهداف ما در تربیت فرزند، آموزش استقلال به آنهاست. اما واقعیت این است که مسیر خودکفایی و مسئولیتپذیری برای کودکان همیشه هموار نیست؛ همانطور که «رها کردن» و اجازه دادن برای والدین همیشه آسان نیست. بخشی از این موضوع به غریزه پدری و مادری ما برمیگردد؛ ما تمایل داریم مسیر را برای آنها هموار کنیم، آنها را از اشتباهاتشان نجات دهیم و اجازه ندهیم با سختی یا (خدای نکرده!) شکست روبهرو شوند.
با این حال، کودکان برای توسعه مهارتها، پشتکار، سرسختی و خوداتکایی که لازمه زندگی مستقل در آینده است، نیاز به چالش دارند. هدایت کودک به سمت استقلال، نیازمند زمان، تلاش و اعتماد است، اما دستاوردهای آن بسیار ارزشمند خواهد بود. به یاد داشته باشید که هر چه کارهای بیشتری برای آنها انجام دهید، فرصت کمتری به آنها میدهید تا برای خودشان کاری انجام دهند و چیزی بیاموزند.
هنگامی که به کارهایی فکر میکنید که میتوانید به فرزندتان آموزش دهید، لحظهای درنگ کنید و از خود بپرسید: «آیا او میتواند این کار را به تنهایی انجام دهد؟ آیا من بیش از حد به او کمک میکنم؟» در این مواقع، این جمله معروف را به یاد بیاورید: «هرگز به کودکی در انجام کاری که احساس میکند میتواند در آن موفق شود، کمک نکنید.»
در ادامه، ۶ روش ساده و روزمره برای کمک به استقلال بیشتر کودکان آورده شده است.
اجازه دهید اشتباه کنند
شاید در ابتدا غیرمنطقی به نظر برسد، اما اجازه دادن به کودکان برای مرتکب شدن اشتباه، در واقع راه موفقیت در زندگی را به آنها میآموزد. وقتی اشتباهی از آنها سر میزند، به آنها اطمینان دهید که مشکلی پیش نیامده و کمک کنید تا با همفکری، راهی برای بهتر عمل کردن در دفعه بعد پیدا کنند. در صورت نیاز، استراتژیهایی برای جبران اشتباه طراحی کنید. اشتباهات باید به عنوان فرصتهای طلایی یادگیری تلقی شوند.
این تغییر نگرش میتواند شامل موارد کوچکی مثل برنداشتن چتر در یک روز بارانی باشد، یا مسائل بزرگتری مانند شکست در یک امتحان به دلیل اهمالکاری در مطالعه. تماشای ناراحتی یا ناامیدی فرزندتان ناشی از انتخابهای خودش دشوار است، اما همین تجربه به رشد او کمک کرده و عزتنفس و توانایی مقابله با ناملایمات را در او تقویت میکند.
سخت است که شاهد کلنجار رفتن فرزندتان باشید، اما اگر روی این موضوع تمرکز کنید که «شکست صرفاً یک بازخورد است»، به او کمک میکنید تا «ذهنیت رشد» پیدا کند. با این طرز فکر، او میتواند با اعتمادبهنفس بر مشکلات غلبه کرده و در آینده تصمیمات آگاهانهتری بگیرد.
آنها را در کارهای واقعی خانه مشارکت دهید
فرزندتان را تشویق کنید تا مسئولیتهای کوچکی مانند جمع کردن اسباببازیها، کمک در چیدمان خریدهای خانه و مرتب کردن اتاقش را بر عهده بگیرد. دقت کنید که وظایف محول شده، متناسب با سن او و البته «واقعی» باشند. کودکان وقتی احساس کنند حضورشان در خانه مفید و موثر است، تمایل بیشتری به همکاری نشان میدهند.
این کارها لازم نیست بزرگ باشند؛ فقط کافی است او را به پیشبینی و برنامهریزی وادار کنند. برای مثال، اگر لباسها روی هم انباشته شده، از او بپرسید به نظرش چه کاری باید انجام داد؟ او را تشویق کنید تا لباسها را تا کنار ماشین لباسشویی بیاورد. ببینید آیا دوست دارد در ریختن لباسها به داخل ماشین کمک کند؟ یا شاید بخواهد دکمه روشن شدن را فشار دهد. تمام این مراحل کوچک برای انجام کار لازم هستند و با مشارکت در آنها، کودک احساس توانمندی میکند و در نهایت به جایی میرسد که میتواند لباسهای خودش را به تنهایی بشوید.
در چارچوب مشخص، حق انتخاب بدهید
ایجاد آزادیهای معقول و اجازه دادن به کودکان برای تصمیمگیری، روشی عالی برای توانمندسازی آنهاست. این کار اعتمادبهنفس آنها را در تصمیمگیری بالا برده و حس مسئولیتپذیری را تقویت میکند. این انتخاب میتواند به سادگیِ تصمیمگیری بین پوشیدن تیشرت قرمز یا آبی باشد، یا اجازه دادن به او برای پیاده آمدن از مدرسه به خانه همراه با یک دوست. وقتی کودکان خودشان انتخاب میکنند، فرصتهای بیشتری برای فکر کردن و تجربه نتایج طبیعیِ تصمیماتشان پیدا میکنند.
فراهم کردن فرصتهای متعدد برای تصمیمگیری (و یادگیری از اشتباهات)، به کودک نشان میدهد که سلایق، ایدهها، خواستهها و نیازهای او ارزشمند و مورد احترام هستند. هر چه کودکان بیشتر تمرین کنند، مهارت بیشتری در انتخاب کردن به دست میآورند.
البته به خاطر داشته باشید که گزینههای بیش از حد میتواند کودک را سردرگم کند. پس به جای اینکه بپرسید «امروز میخواهی چه کار کنی؟»، بپرسید «دوست داری به پارک برویم یا پیادهروی؟». سعی کنید دو یا سه گزینه را که خودتان با آنها موافق هستید پیشنهاد دهید؛ این کار به شما کمک میکند به هر گزینهای که او انتخاب کرد، با کمال میل «بله» بگویید. همچنین هنگام دادن آزادیهای جدید، نظارت و قوانین لازم را به عنوان تکیهگاه فراهم کنید.
اگر اشتباهی رخ داد، به این معناست که کودک هنوز برای آن سطح از آزادی آماده نیست. در این صورت، آماده باشید تا برای حفظ ایمنی یا رفتار مسئولانه مداخله کنید. از دست دادن آن امتیاز، یک نتیجه طبیعی برای او خواهد بود. به جای تمرکز بر اشتباه، روی تقویت مهارتهای لازم تمرکز کنید تا در آینده دوباره برای آن تجربه آماده شود.
به آنها فضا بدهید
کودکان برای یادگیری و رشد به فضا نیاز دارند. اگر هرگز فرصتی برای مستقل بودن نداشته باشند، مستقل نخواهند شد. با فراهم کردن فرصتهایی برای کاوش بدون نظارت مستقیم و شدید، خوداتکایی را در آنها تشویق کنید. اگر در اتاق دیگری بازی میکنند، بگذارید به تنهایی بازی کنند (و اگر لازم است سر بزنید، این کار را نامحسوس انجام دهید). اگر متوجه اختلافی بین او و خواهر و برادر یا دوستش شدید، قبل از مداخله، اجازه دهید خودش سعی کند مشکل را حل کند.
اجازه دهید در پیادهرو کمی جلوتر از شما راه برود (با توجه به ترافیک و میزان آمادگی او). اگر صندوق پستی در فاصله ایمنی قرار دارد، او را بفرستید تا نامهها را بیاورد. اجازه دهید به تنهایی وارد کافه شود، سفارش دهد و هزینه را پرداخت کند، در حالی که شما از دور مراقب او هستید.
سعی کنید هر روز حداقل یک مورد پیدا کنید که کودک بتواند «به تنهایی» و بدون حضور مستقیم شما انجام دهد؛ کارهایی مثل آویزان کردن پالتو، غذا دادن به حیوان خانگی یا چیدن کیف تغذیه مدرسه.
از اصلاح بیش از حد بپرهیزید
تا حد امکان، وقتی فرزندتان سعی دارد کاری را به طور مستقل انجام دهد، از اصلاح کردن او خودداری کنید. به عنوان مثال، اگر از او خواستید تختش را مرتب کند و نتیجه عالی نشد، در برابر وسوسه مرتب کردنِ دوباره آن مقاومت کنید (میدانم سخت است!). همیشه به یاد داشته باشید که هدف ما «کمال» نیست، بلکه هدف این است که به فرزندمان اجازه دهیم مسئولیت بپذیرد. اگر او حس کند هر بار که تلاش میکند، نمیتواند استانداردهای شما را برآورده کند، دیگر انگیزه ای برای تکرار آن نخواهد داشت.
محیط خانه را برای استقلال طراحی کنید
نحوه چیدمان فضای خانه مستقیماً بر توانایی کودک در تمرین استقلال تأثیر میگذارد. آیا فرزندتان میتواند به راحتی به لیوان، بشقاب و قاشق خودش دسترسی داشته باشد؟ آیا پارچ آبی وجود دارد که بتواند هنگام تشنگی لیوانش را پر کند؟ آیا سبد لباس چرک سبکوزنی دارید که او مسئول بردن لباسهایش به رختشویخانه باشد؟ آیا میتواند بدون کمک به شیر آب و صابون برای شستن دستهایش دسترسی پیدا کند؟
به راههایی فکر کنید که شانس مستقل عمل کردنِ کودک را افزایش میدهد. برای مثال، میتوانید از یک رگال لباس در ارتفاع پایین استفاده کنید تا لباسهایش در دسترس باشند. قلابی در سطح چشم او نصب کنید تا کیف مدرسهاش را بعد از بازگشت آویزان کند. یک چهارپایه کوچک در آشپزخانه بگذارید تا بتواند بدون کمک، میانوعدهاش را از یخچال یا کابینت بردارد.
منبع: parents
