طبق اعلام سازمان جهانی بهداشت، سرطان روده بزرگ (Colorectal Cancer) سومین سرطان شایع و دومین عامل اصلی مرگومیر ناشی از سرطان در سراسر جهان است. اگرچه نرخ کلی ابتلا در حال کاهش است، اما آمارها نشاندهنده یک جهش نگرانکننده در میان افراد جوان است.
پزشکان تاکید میکنند که این بیماری در صورت تشخیص زودهنگام، کاملاً قابل درمان است؛ بنابراین آگاهی از علائم و مراجعه به موقع به پزشک حیاتی است. در ادامه به هر آنچه باید درباره این بیماری بدانید، میپردازیم.
سرطان روده بزرگ دقیقاً چیست؟
سرطان روده بزرگ یک اصطلاح کلی برای سرطانهایی است که در روده بزرگ (کولون) یا راستروده (رکتوم) ایجاد میشوند. با وجود اینکه این دو بخش به هم متصل هستند، اما روشهای درمان آنها متفاوت است. در برخی موارد، سرطان ممکن است به طور همزمان در هر دو مکان ظاهر شود.
آیا سرطان روده بزرگ قابل پیشگیری است؟
هیچ راه تضمینی برای پیشگیری مطلق وجود ندارد و گاهی اوقات این بیماری به صورت کاملاً تصادفی بروز میکند. با این حال، تغییر در سبک زندگی میتواند ریسک ابتلا را به شدت کاهش دهد. ترک سیگار و پرهیز از مصرف الکل از اولین قدمها هستند.
رژیم غذایی سالم نقش کلیدی دارد. مصرف فراوان میوهها، سبزیجات و دوری از گوشتهای فرآوری شده مانند سوسیس، کالباس و بیکن بسیار مهم است. طبق بررسیهای انجمن سرطان آمریکا، مصرف زیاد گوشت قرمز با افزایش خطر ابتلا مرتبط است. مطالعات نشان داده افرادی که بیشترین میزان مصرف گوشت قرمز را دارند ۳۰ درصد و مصرفکنندگان دائمی گوشتهای فرآوری شده تا ۴۰ درصد بیشتر در معرض خطر هستند.
متخصصان توصیه میکنند از گوشتهای کمچرب، فیبر بالا و رژیمهای غذایی مشابه رژیم مدیترانهای استفاده کنید. همچنین ورزش منظم نه تنها ریسک ابتلا را کاهش میدهد، بلکه احتمال بازگشت بیماری در بهبودیافتگان را نیز به حداقل میرساند. طبق تحقیقات جدید، یک برنامه ورزشی منظم میتواند طول عمر بیماران را به طور قابل توجهی افزایش دهد.
علاوه بر این، ژنتیک نیز نقش مهمی دارد. اگر در خانواده درجه یک شما سابقه این بیماری وجود دارد، حتماً باید با مشاور ژنتیک صحبت کنید و غربالگریها را در سنین پایینتر آغاز نمایید.
رابطه التهاب و سرطان روده بزرگ چیست؟
التهاب مزمن یکی از عوامل خطر اصلی برای انواع سرطانهاست. بیماریهای التهابی روده و بیماری کرون به دلیل ایجاد التهاب طولانیمدت در دیواره روده، شانس ابتلا به سرطان را بالا میبرند. همچنین سبک زندگی ناسالم، مصرف الکل و غذاهای فوق فرآوری شده باعث ایجاد التهاب در بدن میشوند.
دانشمندان معتقدند التهاب ممکن است باعث تولید «رادیکالهای آزاد» شود؛ مولکولهای ناپایداری که به DNA سلولها آسیب زده و زمینهساز سرطانی شدن آنها میشوند.
چرا آمار ابتلا در جوانان در حال افزایش است؟
در حالی که نرخ کلی ابتلا به دلیل افزایش غربالگریها در حال کاهش است، اما یک روند صعودی و تکاندهنده در میان افراد زیر ۵۰ سال و حتی زیر ۴۰ سال دیده میشود. از سال ۲۰۱۰، نرخ ابتلا در افراد زیر ۵۰ سال سالانه ۳ درصد افزایش یافته است.
هنوز علت دقیق این پدیده مشخص نیست، اما محققان در حال بررسی نقش غذاهای آماده، نوشیدنیهای قندی و گوشتهای فرآوری شده هستند. برخی مطالعات نیز به ارتباط احتمالی مصرف زیاد آنتیبیوتیک در دوران کودکی و تغییرات محیطی با افزایش این آمار اشاره دارند.
علائم هشداردهنده را جدی بگیرید
سرطان روده بزرگ میتواند در مراحل اولیه کاملاً بدون علامت باشد، به همین دلیل غربالگری بسیار مهم است. با این حال، در صورت مشاهده موارد زیر حتماً به پزشک مراجعه کنید:
- وجود خون در مدفوع
- تغییر در عادات دفع (مانند یبوست یا اسهال طولانیمدت)
- کاهش وزن ناگهانی و بیدلیل
- درد شکمی مستمر
بسیاری از بیماران ممکن است از صحبت درباره این علائم خجالت بکشند، اما پزشکان تاکید دارند که این گفتگوها کاملاً عادی و برای نجات جان شما ضروری است.
چه کسانی باید غربالگری انجام دهند؟
توصیه عمومی این است که اکثر افراد غربالگری را از سن ۴۵ سالگی شروع کنند. متأسفانه هنوز بخش بزرگی از افراد واجد شرایط، برای انجام تستها اقدام نکردهاند.
این سرطان معمولاً از تودههای پیشسرطانی به نام «پولیپ» شروع میشود. شناسایی و برداشتن این پولیپها در زمان طلایی، از بروز سرطان جلوگیری میکند. روشهای مختلفی برای غربالگری وجود دارد:
- کولونوسکوپی: دقیقترین روش که هر ۱۰ سال یکبار انجام میشود و امکان برداشتن همزمان پولیپها را دارد.
- آزمایش مدفوع و خون: روشهای غیرتهاجمی که باید در فواصل کوتاهتر انجام شوند.
- کولونوسکوپی مجازی: استفاده از اشعه ایکس که هر ۵ سال یکبار توصیه میشود.
بهترین تست، تستی است که شما واقعاً آن را انجام دهید؛ بنابراین با مشورت پزشک روشی را انتخاب کنید که با آن راحتتر هستید. اگر علائم مشکوکی دارید، حتی اگر به سن ۴۵ سالگی نرسیدهاید، برای انجام تست پافشاری کنید.
آیا این بیماری درمانپذیر است؟
پاسخ مثبت است. نرخ بهبودی در بیماران مرحله اول (Stage 1) بیش از ۹۰ درصد است، اما در مرحله چهارم این عدد به حدود ۱۵ درصد میرسد. روشهای درمانی بسته به شدت بیماری شامل جراحی، پرتو درمانی، شیمیدرمانی، درمانهای هدفمند و ایمونوتراپی است.
کلید اصلی موفقیت در درمان، تشخیص زودرس است. برخلاف بسیاری از سرطانها که ابزار غربالگری دقیقی ندارند، در سرطان روده بزرگ ما ابزارهای بسیار مؤثری داریم که میتوانند جان انسانها را نجات دهند.
