در سالهای اخیر، رژیم فستینگ یا روزهداری متناوب به یکی از پرطرفدارترین استراتژیهای کاهش وزن در سراسر جهان تبدیل شده است. بسیاری از افراد با این امید که محدود کردن زمان غذا خوردن میتواند جایگزین دشواریهای کالریشماری شود، به این سبک زندگی روی آوردهاند. اما نتایج بررسیهای جدید علمی نشان میدهد که شاید این روش آنقدر که تصور میشد، در کاهش وزن موثر نباشد.
بر اساس بازبینی گسترده چندین مطالعه روی افراد دارای اضافهوزن یا چاق، به نظر میرسد روزهداری متناوب برای کاهش وزن، تفاوت چندانی با «هیچ کاری انجام ندادن» ندارد. این یافتهها چالش جدیدی را در برابر یکی از محبوبترین ترندهای تناسب اندام قرن بیست و یکم ایجاد کرده است.
رژیم فستینگ چیست؟
ایده اصلی این رژیم بر پایه تناوب بین دورههای روزهداری و غذا خوردن عادی است. رایجترین مدلهای این روش عبارتند از:
- رژیم ۱۶:۸: در این مدل، فرد ۱۶ ساعت از شبانهروز را در وضعیت روزه میماند و تمام وعدههای غذایی خود را در یک پنجره ۸ ساعته مصرف میکند.
- رژیم ۵:۲: در این روش، فرد ۵ روز هفته را به صورت عادی غذا میخورد و در ۲ روز دیگر، میزان کالری دریافتی خود را به شدت محدود میکند.
منطق پشت این استراتژی این است که محدود کردن زمان صرف غذا، به طور طبیعی منجر به کاهش کل کالری دریافتی در طول روز یا هفته میشود. با این حال، تحقیقات کنترلشده نشان دادهاند که این روش لزوماً برتری خاصی نسبت به روشهای سنتی کالریشماری ندارد.
یافتههای علمی چه میگویند؟
تیمی از پژوهشگران در یک مرکز تحقیقاتی معتبر، دادههای حاصل از ۲۲ مطالعه کنترلشده تصادفی را مورد تجزیه و تحلیل قرار دادند. این بررسی شامل نزدیک به ۲۰۰۰ بزرگسال از مناطق مختلف جهان از جمله آمریکای شمالی، اروپا، چین، استرالیا و آمریکای جنوبی بود. شرکتکنندگان که در بازه سنی ۱۸ تا ۸۰ سال قرار داشتند، همگی با چالش اضافهوزن یا چاقی روبرو بودند.
نتایج این تحلیلها به دو یافته کلیدی منجر شد:
- مقایسه با رژیمهای سنتی: زمانی که روزهداری متناوب با توصیههای تغذیهای سنتی مقایسه شد، هیچ تفاوت معناداری در میزان کاهش وزن مشاهده نشد.
- مقایسه با عدم مداخله: در کمال تعجب، نتایج نشان داد که این روش حتی در مقایسه با زمانی که فرد هیچ برنامه خاصی برای کاهش وزن ندارد، احتمالاً منجر به کاهش وزن بیشتری نمیشود.
به گفته محققان این پروژه، روزهداری متناوب به سادگی برای بزرگسالانی که به دنبال کاهش وزن هستند، آنطور که تبلیغ میشود کارایی ندارد.
چالشهای تحقیق: آیا شرکتکنندگان واقعاً رژیم فستینگ را رعایت کردند؟
با وجود نتایج ناامیدکننده، برخی از کارشناسان معتقدند که نباید به سرعت در مورد شکست این روش قضاوت کرد. یکی از نقدهای جدی به این دست مطالعات، عدم نظارت دقیق بر میزان پایبندی شرکتکنندگان است.
منتقدان بر این باورند که اگر مشخص نباشد شرکتکنندگان واقعاً تا چه حد به ساعات روزهداری خود پایبند بودهاند، تحلیل نهایی نتایج مانند «ساختن یک بنای عظیم روی شنهای روان» است. به عبارت دیگر، شاید مشکل از خودِ روش نباشد، بلکه از عدم اجرای دقیق آن توسط افراد ناشی شود. علاوه بر این، ناهماهنگیهایی در نحوه اجرای آزمایشهای مختلف وجود دارد که نتیجهگیری قطعی را دشوار میکند.
فراتر از کاهش وزن: سلامت قلب و کبد
این تحلیل علمی صرفاً بر موضوع کاهش وزن تمرکز داشته است، اما روزهداری متناوب ممکن است تأثیرات دیگری بر سلامت بدن داشته باشد که هنوز به طور کامل کشف نشدهاند.
- جنبههای منفی احتمالی: برخی مطالعات هشدار میدهند که این سبک غذا خوردن ممکن است ریسک بیماریهای قلبی را افزایش دهد.
- جنبههای مثبت احتمالی: در مقابل، برخی تحقیقات دیگر نشاندهنده تقویت سیستم ایمنی، بهبود عملکرد کبد و بهتر شدن وضعیت دستگاه گوارش در اثر روزهداریهای دورهای هستند.
سخن پایانی؛ معجزه یا ابزار؟
واقعیت این است که روزهداری متناوب یک «راهکار جادویی» نیست. اگرچه این روش ممکن است برای برخی افراد به عنوان یک گزینه کاربردی جهت مدیریت سبک زندگی مفید باشد، اما نباید به عنوان تنها راه حل برای مقابله با چاقی در سطح جامعه به آن نگریست.
برای رسیدن به تناسب اندام پایدار، همچنان ترکیبی از تغذیه اصولی، فعالیت بدنی و استراتژیهای کلان سلامت، بیشترین تأثیر را خواهند داشت.
