استیلسیستئین
استیل سیستئین یک داروی چندمنظوره با دو کاربرد کاملاً متفاوت و حیاتی در پزشکی است. نخستین و شناختهشدهترین کاربرد آن به عنوان یک خلطآور قوی است. این دارو با شکستن پیوندهای شیمیایی درون مولکولهای موکوس (خلط)، آن را رقیق و لغزنده میکند تا بیمار بتواند به راحتی آن را سرفه کرده و از مجاری تنفسی خارج کند. به همین دلیل در بیماریهای مزمن ریوی مانند برونشیت مزمن و فیبروز کیستیک بسیار تجویز میشود. دومین و مهمترین کاربرد آن، نقش حیاتی به عنوان پادزهر (آنتیدوت) اختصاصی در مسمومیت با استامینوفن است. در صورت مصرف بیش از حد استامینوفن (اوردوز)، کبد ذخایر مادهای به نام گلوتاتیون را از دست میدهد. استیل سیستئین با تأمین مجدد این ماده، از نابودی سلولهای کبدی و نارسایی حاد و کشنده کبد جلوگیری میکند. اثربخشی این دارو در مسمومیت با استامینوفن به زمان شروع درمان بستگی دارد و هرچه سریعتر (ترجیحاً زیر ۸ ساعت) مصرف شود، شانس نجات کبد بالاتر میرود.
- به عنوان خلطآور: درمان کمکی در بیماریهای حاد و مزمن تنفسی همراه با خلط غلیظ و چسبناک (مانند برونشیت، ذاتالریه، آتلکتازی ناشی از انسداد مخاطی، آمفیزم و فیبروز کیستیک).
- به عنوان پادزهر: جلوگیری و درمان آسیب حاد کبدی ناشی از مسمومیت با استامینوفن.
- مصارف دیگر (با تجویز پزشک): پیشگیری از آسیب کلیوی ناشی از تزریق ماده حاجب (در رادیولوژی) و کمک به درمان سندرم تخمدان پلیکیستیک.
- قرص جوشان جهت رقیق کردن خلط بزرگسالان: یک عدد قرص ۶۰۰ میلیگرمی، یک بار در روز در یک لیوان آب حل کرده و میل شود. (برخی برندها دوز ۲۰۰ میلیگرم سه بار در روز دارند).
- پودر خوراکی (ساشه) جهت رقیق کردن خلط بزرگسالان: محتویات یک ساشه ۲۰۰ میلیگرمی، سه بار در روز در آب حل شود.
- جهت مسمومیت با استامینوفن (مصرف بیمارستانی): دوز اولیه ۱۵۰ میلیگرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در ۲۰۰ میلیلیتر سرم قندی ۵ درصد طی ۱ ساعت تزریق میشود و سپس دوزهای نگهدارنده ادامه مییابد.
- نکات مهم مصرف خوراکی: برای اثرگذاری بهتر، دارو را با معده خالی (یک ساعت قبل یا دو ساعت بعد از غذا) مصرف کنید. مصرف دارو در ساعات پایانی شب توصیه میشود تا اثر آن بر خروج خلط صبحگاهی مؤثرتر باشد.
- گوارشی (شایعترین عارضه فرم خوراکی): تهوع، استفراغ، سوزش سر دل و دلدرد.
- تنفسی (نادر اما مهم): برونکواسپاسم (تنگ شدن راههای هوایی و خسخس سینه). به همین دلیل در بیماران مبتلا به آسم باید با احتیاط فراوان و ترجیحاً همراه با اسپری سالبوتامول مصرف شود.
- عمومی: کهیر، خارش پوستی، وزوز گوش.
- مربوط به تزریق سریع وریدی: افت فشار خون و گرگرفتگی.
- داروهای ضدسرفه: مصرف همزمان با داروهای ضدسرفه (به ویژه دکسترومتورفان) ممنوع است. این کار از خروج خلط رقیق شده جلوگیری کرده و باعث تجمع آن در ریه و خفگی میشود.
- آنتیبیوتیکهای خوراکی (مانند تتراسایکلین و آمپیسیلین): استیل سیستئین میتواند جذب این آنتیبیوتیکها را کاهش دهد. باید بین مصرف این دو دسته دارو حداقل ۲ ساعت فاصله ایجاد کرد.
- نیتروگلیسیرین (قرص زیرزبانی قلب): مصرف همزمان ممکن است باعث افت شدید فشار خون و سردرد ضرباندار شود.
- موارد منع مصرف کامل: سابقه حساسیت شدید (آنافیلاکسی) به استیل سیستئین.
- بیماران مبتلا به آسم یا سابقه برونکواسپاسم: مصرف دارو باید در مراکز درمانی یا با همراه داشتن اسپری سالبوتامول انجام شود.
- بیماران با زخم معده فعال: به دلیل تحریک مخاط معده، با احتیاط مصرف شود.
- بوی بد دارو: بوی تند و شبیه به گوگرد یا تخممرغ گندیده این دارو طبیعی است و نشانه فساد آن نیست.
