متفورمین
متفورمین یکی از پایهایترین و پرتجویزترین داروهای خوراکی برای درمان دیابت نوع ۲ در سراسر جهان است که از دسته بیگوانیدها محسوب میشود. این دارو برخلاف بسیاری از داروهای ضددیابت، باعث افزایش ترشح انسولین از لوزالمعده نمیشود، بلکه از سه مسیر اصلی قند خون را کاهش میدهد: کاهش تولید گلوکز در کبد، افزایش حساسیت سلولهای عضلانی و چربی به انسولین (بهبود مقاومت به انسولین) و کاهش جذب گلوکز از رودهها. یکی از مهمترین مزایای متفورمین نسبت به سایر داروهای کاهنده قند خون، این است که به تنهایی باعث افت شدید قند خون (هیپوگلیسمی) نمیشود و همچنین تأثیر مثبتی بر کاهش وزن یا حداقل عدم افزایش وزن دارد. متفورمین به عنوان خط اول درمان دارویی دیابت نوع ۲ در نظر گرفته میشود و در مبتلایان به سندرم تخمدان پلیکیستیک نیز برای بهبود تخمکگذاری و کاهش مقاومت به انسولین کاربرد گستردهای یافته است.
- درمان دیابت نوع ۲ (به تنهایی یا در ترکیب با سایر داروهای کاهنده قند خون و انسولین) به ویژه در بیماران مبتلا به اضافه وزن و چاقی.
- کمک به درمان سندرم تخمدان پلیکیستیک جهت بهبود مقاومت به انسولین، تنظیم چرخه قاعدگی و کمک به تخمکگذاری.
- پیشگیری از دیابت نوع ۲ در افراد مبتلا به پیشدیابت با ریسک بالای ابتلا.
- کمک به مدیریت افزایش وزن ناشی از مصرف داروهای ضدروانپریشی (با تجویز پزشک).
- دوز شروع معمول در بزرگسالان ۵۰۰ میلیگرم دو بار در روز یا ۸۵۰ میلیگرم یک بار در روز همراه با وعدههای غذایی اصلی (صبحانه و شام) است.
- پزشک برای به حداقل رساندن عوارض گوارشی، درمان را با دوز کم آغاز کرده و به تدریج هر یک تا دو هفته، دوز را افزایش میدهد.
- حداکثر دوز مجاز روزانه برای فرم معمولی (رهاسازی فوری) ۲۵۵۰ میلیگرم و برای فرم آهستهرهش معمولاً ۲۰۰۰ میلیگرم است.
- مصرف دارو همراه با غذا یا بلافاصله بعد از غذا برای کاهش عوارض گوارشی ضروری است.
- قرصهای آهستهرهش باید به صورت کامل بلعیده شوند و از خرد کردن، جویدن یا شکستن آنها جداً خودداری شود.
- تهوع، استفراغ و اسهال (شایعترین عوارض گوارشی که معمولاً گذرا بوده و با مصرف همراه غذا و افزایش تدریجی دوز کاهش مییابند)
- کاهش اشتها و احساس طعم فلزی در دهان
- درد شکم و نفخ
- کاهش سطح ویتامین ب۱۲ در مصرف طولانیمدت (نیاز به پایش دورهای)
- عارضه نادر اما بسیار جدی و خطرناک اسیدوز لاکتیک که با علائمی مانند ضعف شدید، درد عضلانی غیرعادی، تنفس سریع و عمیق، خوابآلودگی شدید و درد شکم همراه است و یک اورژانس پزشکی محسوب میشود
- مواد حاجب یددار (تزریقی): مصرف همزمان با این مواد که در رادیولوژی و سیتی اسکن استفاده میشوند، میتواند خطر اسیدوز لاکتیک را به شدت افزایش دهد. مصرف متفورمین باید ۴۸ ساعت قبل از تزریق ماده حاجب قطع شده و ۴۸ ساعت پس از آن و پس از تأیید سلامت عملکرد کلیه مجدداً شروع شود.
- الکل: مصرف زیاد الکل خطر اسیدوز لاکتیک را افزایش میدهد.
- داروهای کاهنده قند خون (مانند انسولین و گلیبنکلامید): مصرف همزمان با متفورمین خطر افت قند خون (هیپوگلیسمی) را افزایش میدهد و نیاز به پایش دقیقتر قند خون دارد.
- داروهای کاهنده فشار خون از دسته مهارکنندههای آنزیم مبدل آنژیوتانسین (مانند انالاپریل): ممکن است اثر کاهندگی قند خون متفورمین را تشدید کنند.
- کورتیکواستروئیدها (مانند پردنیزولون و دگزامتازون): این داروها قند خون را افزایش داده و ممکن است اثربخشی متفورمین را کاهش دهند.
- مصرف متفورمین در بیماران مبتلا به اسیدوز متابولیک حاد یا مزمن از جمله کتواسیدوز دیابتی ممنوع است.
- بیماران مبتلا به نارسایی شدید کلیوی (میزان فیلتراسیون گلومرولی کمتر از ۳۰ میلیلیتر در دقیقه) نباید از این دارو استفاده کنند.
- مصرف متفورمین باید ۴۸ ساعت قبل از جراحیهای بزرگ و تزریق مواد حاجب یددار قطع شده و فقط پس از تأیید عملکرد طبیعی کلیهها مجدداً شروع شود.
- بیماران مبتلا به نارسایی قلبی احتقانی ناپایدار یا بیماری حاد کبدی نباید متفورمین مصرف کنند.
- در صورت بروز علائم اسیدوز لاکتیک (درد عضلانی شدید، ضعف، تنگی نفس، سرگیجه شدید یا ضربان قلب نامنظم)، فوراً به پزشک مراجعه کنید.
