پرومتازین
پرومتازین یک داروی آنتیهیستامین از نسل اول است که علاوه بر خواص ضدحساسیت، اثرات آرامبخش، ضد تهوع و خوابآور قوی نیز دارد. این دارو با مسدود کردن گیرندههای هیستامین در بدن، علائم آلرژیک مانند خارش، کهیر و آبریزش بینی را کاهش میدهد، اما برخلاف آنتیهیستامینهای نسل دوم (مانند لوراتادین)، به میزان قابل توجهی وارد سیستم عصبی مرکزی میشود و خوابآلودگی، آرامش و گاه سرگیجه ایجاد میکند. پرومتازین به دلیل همین اثرات چندگانه، کاربرد وسیعی در کنترل تهوع و استفراغ ناشی از جراحی، بیماری حرکت و نیز به عنوان یک آرامبخش ملایم پیش از اعمال جراحی و زایمان دارد. شروع اثر خوراکی دارو حدود ۲۰ دقیقه پس از مصرف است و اثرات آن معمولاً ۴ تا ۶ ساعت (گاهی تا ۱۲ ساعت) ادامه مییابد. مصرف این دارو در کودکان زیر دو سال به دلیل خطر بروز مشکلات تنفسی جدی و مرگآور ممنوع است و در سایر گروههای سنی نیز باید با احتیاط و تحت نظر پزشک صورت گیرد.
- تسکین علائم آلرژیهای فصلی و دائمی (رینیت آلرژیک)، کهیر و خارش پوستی.
- پیشگیری و درمان تهوع و استفراغ ناشی از جراحی، بارداری (ویار صبحگاهی) و بیماری حرکت (ماشینگرفتگی).
- ایجاد آرامبخشی و خوابآلودگی قبل از اعمال جراحی و زایمان.
- کمک به درمان کوتاهمدت بیخوابی.
- درمان کمکی در واکنشهای آلرژیک شدید (آنافیلاکسی) پس از تزریق اپینفرین.
- مقدار مصرف پرومتازین بسته به هدف درمانی متفاوت است.
- برای درمان علائم آلرژی و خارش: بزرگسالان معمولاً ۲۵ میلیگرم خوراکی قبل از خواب یا ۱۲.۵ میلیگرم همراه با غذا و یک دوز ۲۵ میلیگرم هنگام خواب.
- برای پیشگیری از بیماری حرکت: ۲۵ میلیگرم نیم تا یک ساعت قبل از شروع سفر مصرف شود و در صورت لزوم هر ۸ تا ۱۲ ساعت تکرار گردد.
- برای تهوع و استفراغ: ۲۵ میلیگرم هر ۴ تا ۶ ساعت یک بار بر اساس نیاز.
- برای آرامبخشی و کمک به خواب: ۲۵ تا ۵۰ میلیگرم قبل از خواب.
- دوز کودکان بر اساس وزن و سن توسط پزشک تعیین میشود. دارو را میتوان همراه با غذا، شیر یا یک لیوان پر از آب مصرف کرد تا از ناراحتی معده کاسته شود. تزریق عضلانی باید عمیق و توسط کادر درمان انجام شود.
- خوابآلودگی و آرامبخشی قابل توجه (شایعترین عارضه)
- خشکی دهان، گلو و بینی
- سرگیجه و تاری دید
- یبوست
- احتباس ادراری (به ویژه در مردان مسن با بزرگی پروستات)
- افت فشار خون وضعیتی (هنگام برخاستن سریع از حالت نشسته یا خوابیده)
- واکنشهای متناقض (به ویژه در کودکان و سالمندان): بیقراری، تحریکپذیری و گاه کابوسهای شبانه
- حساسیت به نور خورشید (بثورات پوستی در تماس با آفتاب)
- عارضه نادر اما بسیار جدی: تضعیف شدید تنفس (دیسترس تنفسی) در کودکان زیر دو سال
- داروهای تضعیفکننده سیستم عصبی مرکزی مانند الکل، بنزودیازپینها، خوابآورها، مسکنهای مخدر و سایر آنتیهیستامینهای خوابآور: مصرف همزمان باعث تشدید خوابآلودگی، سرگیجه و کاهش هوشیاری میشود و این ترکیب میتواند رانندگی و فعالیتهای نیازمند دقت را به شدت خطرناک سازد.
- داروهای آنتیکولینرژیک مانند هیوسین، برخی داروهای ضد افسردگی سهحلقهای و ضد روانپریشیها: مصرف همزمان با پرومتازین عوارضی مانند خشکی دهان، یبوست، تاری دید و احتباس ادرار را تشدید میکند.
- مهارکنندههای مونوآمین اکسیداز: مصرف همزمان با پرومتازین میتواند منجر به افت شدید فشار خون و تشدید عوارض جانبی شود.
- داروهای کاهنده فشار خون: پرومتازین ممکن است اثر کاهش فشار این داروها را افزایش دهد.
- متفورمین: پرومتازین ممکن است تحمل گلوکز را مختل کرده و کنترل قند خون را دشوارتر کند.
- مصرف این دارو در کودکان زیر ۲ سال به دلیل گزارش موارد تضعیف شدید و مرگآور تنفس مطلقاً ممنوع است. در کودکان بالای ۲ سال نیز باید با احتیاط کامل و تحت نظر پزشک مصرف شود.
- مصرف در بیماران مبتلا به گلوکوم زاویه باریک (آب سیاه) ، بزرگی خوشخیم پروستات با احتباس ادراری، انسداد روده و میاستنی گراویس منع مصرف یا نیازمند احتیاط شدید است.
- در بیماران مبتلا به آسم یا اختلالات تنفسی، پرومتازین میتواند ترشحات برونش را غلیظتر کرده و تنفس را دشوارتر سازد.
- به دلیل خوابآلودگی و سرگیجه، در طول درمان از رانندگی و کار با ماشینآلات سنگین خودداری کنید.
- مصرف همزمان با الکل به شدت خطرناک است.
- تزریق زیرجلدی یا داخل شریانی این دارو ممنوع است و میتواند منجر به آسیب بافتی شدید و حتی نکروز (سیاهشدگی) شود. تزریق فقط باید عمیق عضلانی و توسط کادر درمان انجام شود.