بارداری در زمان دیالیز موضوعی نادر اما کاملاً ممکن است. با این حال، چنین بارداریای در گروه بارداریهای پرخطر قرار میگیرد و نیاز به مراقبت نزدیک، برنامهریزی دقیق و هماهنگی بین تیم نفرولوژی، زنان و زایمان، و در صورت نیاز متخصص تغذیه دارد. در بیماران مبتلا به بیماری مزمن کلیه، هرچه عملکرد کلیه کمتر باشد، احتمال بارداری پایینتر میآید؛ با این حال، حتی در افرادی که دیالیز میشوند هم بارداری میتواند رخ دهد.
آیا بارداری در زمان دیالیز ممکن است؟
بله. بارداری در دوران دیالیز ممکن است، اما معمولاً کمتر از جمعیت عمومی رخ میدهد. دادههای جدید نشان میدهد که شانس بارداری در افرادی که دیالیز صفاقی میشوند از همودیالیز کمتر است، و به طور کلی باروری در زنان تحت دیالیز پایینتر از زنان بدون نارسایی کلیه است. با این وجود، موفقیت بارداری در این شرایط در سالهای اخیر بهتر شده است.
چرا این بارداری حساس و پرخطر است؟
در بارداری همراه با دیالیز، خطر سقط، فشار خون بالا، پرهاکلامپسی، زایمان زودرس، کموزنی نوزاد، کمخونی، و نیاز به مراقبت ویژه نوزاد بیشتر از بارداریهای معمولی است. شدت این خطرها به وضعیت پایه کلیه، مقدار فشار خون، میزان پروتئین در ادرار یا نشانههای مشابه، و کیفیت کنترل دیالیز بستگی دارد.
قبل از بارداری چه کارهایی مهم است؟
اگر فردی که دیالیز میشود قصد بارداری دارد، بهتر است پیش از اقدام، وضعیت کلیه، فشار خون، داروها و وضعیت تغذیهای او بازبینی شود. در این مرحله، هدف این است که شرایط بدن تا حد ممکن پایدار شود و داروهایی که برای بارداری مناسب نیستند، از قبل تغییر کنند. همچنین مشاوره پیش از بارداری باید درباره خطرها برای مادر و جنین، زمان مناسب بارداری، و برنامه مراقبت بعد از بارداری انجام شود.
کدام نوع دیالیز مناسبتر است؟
در بسیاری از موارد، همودیالیز در دوران بارداری انتخاب ترجیحی محسوب میشود، چون تنظیم دقیقتر حجم مایع و پاکسازی بهتر مواد زائد را ممکن میکند. با این حال، دیالیز صفاقی هم در بعضی افراد قابل ادامه است و در موارد منتخب میتواند نتیجه قابل قبولی داشته باشد. انتخاب نهایی به شرایط بیمار، میزان عملکرد باقیمانده کلیه، وضعیت جنین، و تجربه تیم درمان بستگی دارد.
چرا معمولاً همودیالیز فشردهتر توصیه میشود؟
در بارداری، دیالیز معمولیِ سه جلسهای در هفته اغلب کافی نیست. شواهد نشان میدهد که افزایش تعداد و مدت جلسات همودیالیز با بهبود وزن هنگام تولد، طول مدت بارداری و احتمال تولد زنده همراه است. در منابع علمی، دیالیز هفتگی تا حدود 36 ساعت یا بیشتر برای برخی بیماران گزارش شده و در این گروهها، کنترل بهتر اوره خون پیش از جلسه دیالیز با پیامد بهتر بارداری مرتبط بوده است. در بعضی گزارشها، هدف این است که اوره پیش از دیالیز زیر 50 میلیگرم در دسیلیتر نگه داشته شود و در برخی دادهها، حدود 35 میلیگرم در دسیلیتر با نتایج بهتر جنینی همراه بوده است.
در دیالیز صفاقی چه نکاتی مهم است؟
دیالیز صفاقی در بارداری لزوماً ممنوع نیست، اما با بزرگ شدن رحم، فضای شکم کمتر میشود و ممکن است تخلیه مایع دیالیز یا تحمل حجمهای بالا سختتر شود. برای همین، در ماههای پایانی بارداری معمولاً نیاز به تنظیم دقیق حجم هر بار، افزایش دفعات تعویض یا گاهی ترکیب با همودیالیز وجود دارد. در برخی گزارشها، کاهش حجم هر نوبت و افزایش دفعات تعویض برای حفظ کفایت دیالیز پیشنهاد شده است.
پایش مادر در طول بارداری چگونه باید باشد؟
فشار خون، وزن، ورم، کمخونی، وضعیت تغذیه، علائم اورمی و رشد جنین باید بهطور منظم بررسی شوند. بارداری در فرد دیالیزی فقط یک پیگیری معمولی نیست؛ به همین دلیل، ویزیتهای نزدیکتر و آزمایشهای تکراری برای تنظیم دیالیز و پیشگیری از عوارض لازم است. در زنان مبتلا به بیماری کلیه، پایش دقیق فشار خون و عملکرد کلیه بخشی اصلی از مراقبت بارداری است.
تغذیه در این دوران چه جایگاهی دارد؟
نیاز تغذیهای در بارداری همراه با دیالیز بیشتر از حالت معمول است، چون هم بدن مادر برای رشد جنین به مواد مغذی بیشتری نیاز دارد و هم بخشی از مواد مفید ممکن است در دیالیز از دست برود. به همین دلیل، دریافت پروتئین و کالری کافی اهمیت زیادی دارد و رژیم غذایی باید طوری تنظیم شود که هم به رشد جنین کمک کند و هم با محدودیتهای مرتبط با کلیه و دیالیز سازگار باشد. تنظیم این بخش معمولاً بدون کمک متخصص تغذیه دشوار است.
داروها در بارداری و دیالیز باید چگونه مدیریت شوند؟
همه داروهای مصرفی باید پیش از بارداری و در طول آن بازبینی شوند، چون برخی داروهای کلیوی و فشار خون برای جنین مناسب نیستند یا نیاز به جایگزینی دارند. همچنین، در برخی بارداریهای همراه با بیماری کلیه، پیشگیری از پرهاکلامپسی با داروهای مناسب ممکن است مطرح شود و تصمیم نهایی باید توسط پزشک معالج گرفته شود. تغییر خودسرانه داروها، بهویژه داروهای فشار خون، داروهای سرکوبکننده ایمنی یا داروهای خاص کلیه، میتواند خطرناک باشد.
زایمان چه زمانی انجام میشود؟
زمان زایمان در بارداریِ همراه با دیالیز به شرایط مادر و جنین بستگی دارد و فقط بر اساس وجود بیماری کلیه تعیین نمیشود. اگر وضعیت مادر و جنین پایدار باشد، تصمیمگیری میتواند بهصورت فردی و بر اساس رشد جنین، فشار خون، آزمایشها و علائم بالینی انجام شود. در عین حال، اگر فشار خون غیرقابل کنترل، افت رشد جنین یا علائم هشدار وجود داشته باشد، ممکن است زایمان زودتر لازم شود.
چه علائمی باید جدی گرفته شوند؟
در صورت خونریزی واژینال، سردرد شدید یا مداوم، تاری دید، درد شدید شکم، تنگی نفس، یا کاهش حرکات جنین، باید فوراً با تیم مراقبت تماس گرفته شود. همچنین افزایش ناگهانی فشار خون، ورم غیرعادی یا بدتر شدن حال عمومی در این گروه نباید نادیده گرفته شود. در بارداریهای پرخطر، تأخیر در مراجعه میتواند پیامدها را بدتر کند.
آیا بعد از زایمان هم پیگیری لازم است؟
بله. بعد از زایمان هم پیگیری نفرولوژی و زنان ادامه دارد، چون وضعیت فشار خون، داروها، تغذیه، شیردهی و حتی برنامه دیالیز ممکن است نیاز به تنظیم داشته باشد. در زنانی که بارداریشان با بیماری کلیه یا فشار خون بالا همراه بوده، ارزیابی پس از زایمان میتواند به تشخیص زودتر مشکلات ماندگار کلیوی و قلبی-عروقی کمک کند.
سوالات متداول
آیا بارداری در زمان دیالیز خطرناک است؟
بله، این بارداری پرخطر است، اما با مراقبت دقیق و دیالیز مناسب میتواند به نتیجه مطلوب برسد.
آیا همودیالیز از دیالیز صفاقی بهتر است؟
در بسیاری از موارد بله؛ همودیالیز معمولاً انتخاب ترجیحی است، اما دیالیز صفاقی هم در بعضی افراد قابل ادامه است.
چند جلسه دیالیز در بارداری لازم است؟
برای بسیاری از بیماران، دیالیز فشردهتر از حالت معمول لازم میشود و در برخی منابع تا حدود 36 ساعت در هفته گزارش شده است؛ تصمیم نهایی باید بر اساس آزمایشها و وضعیت بالینی تنظیم شود.
