آزاتیوپرین
آزاتیوپرین یک داروی سرکوبکننده سیستم ایمنی است که با تداخل در ساخت ماده ژنتیکی (DNA و RNA) در سلولهای در حال تقسیم، تکثیر لنفوسیتها را مهار میکند. این دارو به عنوان یک پیشدارو (Prodrug) در بدن به ماده فعال ۶-مرکاپتوپورین تبدیل میشود و از این طریق پاسخهای ایمنی ناخواسته را کاهش میدهد. آزاتیوپرین برای نخستین بار در دهه ۱۹۶۰ معرفی شد و امروزه به طور گسترده برای جلوگیری از رد پیوند اعضا (مانند کلیه و کبد) و درمان بیماریهای خودایمنی مانند آرتریت روماتوئید، لوپوس اریتماتوی سیستمیک، هپاتیت خودایمنی و بیماریهای التهابی روده (کولیت اولسراتیو و کرون) به کار میرود. این دارو با کاهش فعالیت سیستم ایمنی، التهاب و آسیب بافتی را کنترل میکند، اما همین ویژگی باعث افزایش خطر ابتلا به عفونتها و برخی بدخیمیها میشود. مصرف آزاتیوپرین نیازمند پایش دقیق و منظم سلولهای خونی، آنزیمهای کبدی و عملکرد کلیوی است و نباید بدون تجویز و نظارت پزشک مصرف شود.
سلب مسئولیت:
اطلاعات دارویی ارائه شده در این صفحه هرگز نباید به عنوان جایگزینی برای توصیههای پزشکان و متخصصان استفاده شود. پیش از انجام هر اقدامی، مراجعه به پزشک یا متخصص مربوطه ضروری است.
- پیشگیری از رد پیوند اعضا (کلیه، کبد، قلب و سایر پیوندها)
- بیماریهای التهابی روده (کولیت اولسراتیو و بیماری کرون) به عنوان یک داروی نگهدارنده و کاهنده نیاز به کورتیکواستروئیدها
- آرتریت روماتوئید شدید و مقاوم به درمانهای متداول
- لوپوس اریتماتوی سیستمیک (درگیریهای شدید کلیوی، خونی یا سیستم عصبی مرکزی)
- هپاتیت خودایمنی
- بیماریهای التهابی پوست و عضله مانند درماتومیوزیت و پلیمیوزیت
- پورپورای ترومبوسیتوپنیک ایدیوپاتیک (ITP) مقاوم به درمان
- مقدار مصرف آزاتیوپرین کاملاً فردی بوده و بر اساس وزن بدن، نوع بیماری و تحمل بیمار توسط پزشک تعیین میشود.
- برای پیشگیری از رد پیوند، دوز شروع معمولاً ۳ تا ۵ میلیگرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در روز و دوز نگهدارنده ۱ تا ۳ میلیگرم به ازای هر کیلوگرم در روز است.
- در بیماریهای خودایمنی، دوز شروع معمول ۱ تا ۲ میلیگرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در روز است که میتواند به تدریج افزایش یابد.
- دارو باید همراه با غذا یا یک لیوان پر از آب مصرف شود تا از ناراحتیهای گوارشی کاسته شود.
- از خرد کردن، جویدن یا باز کردن کپسول خودداری شود.
- نکته حیاتی: در بیمارانی که همزمان داروی آلوپورینول (جهت نقرس) مصرف میکنند، دوز آزاتیوپرین باید به یکچهارم مقدار معمول کاهش یابد. تکمیل منظم و روزانه درمان و مراجعه منظم برای انجام آزمایشهای خون الزامی است.
- سرکوب مغز استخوان (کاهش گلبولهای سفید، قرمز و پلاکتها) که به صورت افزایش خطر عفونت، خستگی، رنگپریدگی و کبودی یا خونریزی آسان بروز میکند
- تهوع، استفراغ و بیاشتهایی (شایعترین عوارض گوارشی)
- افزایش آنزیمهای کبدی و آسیب کبدی (زردی پوست و چشمها، ادرار تیره، درد شکم)
- پانکراتیت (درد شدید بالای شکم که به پشت انتشار مییابد، همراه با تهوع و استفراغ)
- افزایش خطر ابتلا به عفونتهای فرصتطلب (ویروسی، قارچی و باکتریایی)
- افزایش خطر بدخیمیها (به ویژه لنفوم، سرطان پوست و لوسمی) در مصرف طولانیمدت
- واکنشهای حساسیتی (بثورات پوستی، کهیر و تب دارویی)
- ریزش مو (معمولاً خفیف و برگشتپذیر)
- آلوپورینول (داروی نقرس): تداخل بسیار خطرناک. آلوپورینول متابولیسم آزاتیوپرین را مهار کرده و سطح آن را تا حد سمی افزایش میدهد. مصرف همزمان این دو دارو صرفاً با کاهش دوز آزاتیوپرین به یکچهارم و تحت نظارت دقیق پزشک مجاز است.
- وارفارین و داروهای ضدانعقاد خوراکی: آزاتیوپرین میتواند اثر وارفارین را کاهش دهد و نیاز به پایش منظم تستهای انعقادی و تنظیم دوز وارفارین داشته باشد.
- مهارکنندههای آنزیم مبدل آنژیوتانسین (مانند انالاپریل و کاپتوپریل): مصرف همزمان با آزاتیوپرین ممکن است خطر کاهش شدید گلبولهای سفید (لکوپنی) و آنمی را افزایش دهد.
- سایر داروهای سرکوبکننده ایمنی (مانند سیکلوسپورین، تاکرولیموس و کورتیکواستروئیدها): مصرف همزمان خطر عفونتها و بدخیمیها را افزایش میدهد.
- واکسنهای زنده (مانند واکسن سرخک، سرخجه، اوریون، فلج اطفال خوراکی و تب زرد): مصرف همزمان میتواند منجر به عفونت منتشر واکسینال شود. واکسیناسیون با واکسنهای زنده در بیماران تحت درمان با آزاتیوپرین ممنوع است.
- ریفامپین: این دارو ممکن است اثربخشی آزاتیوپرین را کاهش دهد.
- مصرف در بیماران با سابقه حساسیت شدید به آزاتیوپرین یا ۶-مرکاپتوپورین ممنوع است.
- در بیماران مبتلا به سرکوب شدید مغز استخوان، عفونتهای فعال و کنترلنشده و پانکراتیت حاد منع مصرف دارد.
- آزاتیوپرین یک داروی سرکوبکننده سیستم ایمنی است و میتواند خطر ابتلا به انواع عفونتها (به ویژه زونا، سیتومگالوویروس و پنومونی) را افزایش دهد.
- پایش منظم و دقیق شمارش کامل سلولهای خونی (CBC) و آنزیمهای کبدی در طول درمان اجباری است. در صورت کاهش شدید سلولهای خونی یا افزایش آنزیمهای کبدی، پزشک ممکن است دوز را کاهش داده یا دارو را قطع کند.
- بیماران تحت درمان با آزاتیوپرین باید از قرار گرفتن طولانیمدت در معرض نور خورشید خودداری کرده و از کرمهای ضدآفتاب با SPF بالا استفاده کنند، زیرا این دارو خطر سرطان پوست را افزایش میدهد.
- واکسیناسیون با واکسنهای زنده در طول درمان با آزاتیوپرین ممنوع است. واکسنهای غیرفعال یا کشته شده (مانند آنفلوآنزا) مجاز بوده اما ممکن است اثربخشی کمتری داشته باشند.