پروپرانولول
پروپرانولول یکی از قدیمیترین و پرمصرفترین داروهای دسته بتابلوکرهای غیرانتخابی است که با مسدود کردن گیرندههای بتا-۱ (در قلب) و بتا-۲ (در ریهها و عروق)، ضربان قلب و قدرت انقباض آن را کاهش داده و از تأثیر هورمونهای استرسزا مانند آدرنالین میکاهد. این دارو کاربردهای بسیار متنوعی در پزشکی دارد؛ از کنترل فشار خون بالا، آنژین صدری و آریتمیهای قلبی گرفته تا پیشگیری از حملات میگرنی، کاهش لرزشهای اساسی و حتی کمک به کنترل علائم جسمی اضطراب (مانند تپش قلب و لرزش دستها) در موقعیتهای استرسزا. پروپرانولول همچنین در کاهش خطر مرگ پس از سکته قلبی و در مدیریت بیماریهای خاص مانند تنگی زیر دریچه آئورت (کاردیومیوپاتی هایپرتروفیک) و فئوکروموسیتوم (تومور غده فوق کلیوی) به کار میرود. به دلیل اثرات غیرانتخابی، مصرف این دارو در بیماران با سابقه آسم یا بیماریهای مزمن انسدادی ریه با خطر تنگی نفس همراه است و قطع ناگهانی آن میتواند منجر به تشدید درد قفسه سینه یا افزایش ناگهانی فشار خون شود.
- کنترل و درمان فشار خون بالا (به تنهایی یا در ترکیب با سایر داروها)
- پیشگیری از درد قفسه سینه (آنژین صدری مزمن)
- کنترل ضربان قلب در انواع خاصی از آریتمیهای قلبی (مانند فیبریلاسیون دهلیزی و تاکیکاردی فوق بطنی)
- کاهش خطر مرگ و میر و سکته قلبی مجدد پس از یک حمله قلبی
- پیشگیری از حملات میگرنی
- کنترل لرزشهای اساسی (Essential Tremor)
- کمک به مدیریت علائم جسمی اضطراب موقعیتی (مانند تپش قلب و لرزش)
- درمان تنگی زیر دریچه آئورت (کاردیومیوپاتی هایپرتروفیک)
- کمک به کنترل فشار خون و ضربان قلب در بیماران مبتلا به فئوکروموسیتوم (همراه با یک داروی مسدودکننده آلفا)
- دوز پروپرانولول بسته به بیماری زمینهای توسط پزشک تعیین میشود.
- برای فشار خون بالا، دوز شروع معمول ۴۰ میلیگرم دو بار در روز (فرم معمولی) یا ۸۰ میلیگرم یک بار در روز (فرم آهستهرهش) است.
- در آنژین صدری، دوز معمول ۸۰ تا ۳۲۰ میلیگرم در روز در دوزهای منقسم میباشد.
- برای پیشگیری از میگرن، دوز ۸۰ تا ۲۴۰ میلیگرم در روز تجویز میشود.
- در لرزش اساسی، دوز شروع ۴۰ میلیگرم دو بار در روز است و ممکن است تا ۱۲۰ میلیگرم در روز افزایش یابد.
- دارو باید ترجیحاً همراه با غذا یا بلافاصله پس از آن مصرف شود تا جذب آن بهبود یافته و عوارض گوارشی کاهش یابد.
- کپسولها و قرصهای آهستهرهش باید به صورت کامل بلعیده شوند و از خرد کردن، جویدن یا شکستن آنها جداً خودداری شود.
- قطع ناگهانی دارو به دلیل خطر بروز حمله قلبی یا تشدید آنژین صدری ممنوع بوده و باید تحت نظر پزشک و به صورت تدریجی طی چند هفته انجام شود.
- کاهش ضربان قلب (برادیکاردی) و احساس خستگی و ضعف (به ویژه در ابتدای درمان)
- سردی و گزگز دستها و پاها (به دلیل تنگ شدن عروق محیطی)
- اختلالات خواب شامل بیخوابی، کابوسهای شبانه و خوابآلودگی روزانه
- سرگیجه یا سبکی سر به ویژه هنگام برخاستن ناگهانی
- ناراحتیهای گوارشی مانند تهوع، استفراغ، اسهال و یبوست
- تنگی نفس یا خسخس سینه در افراد مستعد (به دلیل مسدود شدن گیرندههای بتا-۲ در ریهها)
- کاهش میل جنسی و اختلال نعوظ (معمولاً موقتی)
- افسردگی یا تشدید علائم آن
- تشدید علائم پسوریازیس در بیماران مبتلا
- وراپامیل و دیلتیازم (مسدودکنندههای کانال کلسیم): مصرف همزمان با این داروها میتواند باعث کاهش شدید ضربان قلب، افت فشار خون، نارسایی قلبی و حتی ایست قلبی شود.
- سایر داروهای کاهنده فشار خون و دیورتیکها (ادرارآورها): اثر کاهش فشار خون تشدید میشود.
- انسولین و داروهای خوراکی کاهنده قند خون: پروپرانولول میتواند علائم هشداردهنده افت قند خون (مانند تپش قلب، لرزش و تعریق) را پنهان کند.
- داروهای بیهوشی استنشاقی: مصرف همزمان با پروپرانولول میتواند باعث تضعیف شدید عملکرد قلب در حین جراحی شود. پزشک بیهوشی باید از مصرف این دارو مطلع باشد.
- داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (مانند ایبوپروفن و ایندومتاسین): این داروها میتوانند اثر کاهندگی فشار خون پروپرانولول را کاهش دهند.
- رزرپین و مهارکنندههای مونوآمین اکسیداز (MAOIs): مصرف همزمان ممکن است باعث افت شدید فشار خون یا تحریکپذیری بیش از حد شود.
- فلوکستین و بوپروپیون (داروهای ضدافسردگی): این داروها سطح خونی پروپرانولول را افزایش داده و خطر عوارض جانبی را بالا میبرند.
- مصرف پروپرانولول در بیماران مبتلا به آسم برونشیال، بیماری مزمن انسدادی ریه، برادیکاردی سینوسی شدید، بلوک قلبی درجه دو یا سه (بدون پیسمیکر) و نارسایی قلبی جبراننشده ممنوع است.
- در بیماران مبتلا به دیابت، این دارو میتواند علائم افت قند خون را پنهان کند و در بیماران مبتلا به پرکاری تیروئید نیز ممکن است علائم تیروتوکسیکوز (مانند تپش قلب) را مخفی سازد.
- قطع ناگهانی دارو در بیماران مبتلا به بیماری عروق کرونر به دلیل خطر تشدید آنژین صدری، بروز آریتمی یا سکته قلبی بسیار خطرناک است و کاهش دوز باید طی حداقل ۲ هفته و تحت نظر پزشک انجام شود.
- مصرف این دارو در دوران شیردهی با احتیاط و مشورت پزشک صورت گیرد، زیرا دارو وارد شیر مادر میشود.