ارتباط غیرمنتظره میان سلامت دهان و عملکرد مغز، سال به سال پررنگ‌تر می‌شود. نتایج یک بررسی بلندمدت نشان می‌دهد که خونریزی و تحلیل رفتن لثه با افزایش چشمگیر خطر ابتلا به زوال عقل در ارتباط است.
اگرچه اکثر ما زوال عقل را یک بیماری کاملاً مغزی می‌دانیم، اما شواهد علمی جدید نشان می‌دهند که بیماری‌های لثه و میکروب‌های دهان می‌توانند باعث تغییر در بافت‌های عصبی و کاهش عملکرد شناختی شوند. حتی برخی پژوهش‌ها حاکی از آن است که از دست دادن دندان‌ها می‌تواند خطر سکته مغزی یا اختلالات تخریب‌کننده اعصاب مانند آلزایمر را افزایش دهد.
اکنون تحلیل‌های جدید این فرض را تقویت کرده‌اند که ریشه برخی از عوامل ایجاد زوال عقل ممکن است از داخل دهان آغاز شود.
اگرچه این مطالعه از نوع مشاهداتی است و نمی‌تواند به طور مستقیم اثبات کند که نارسایی‌های لثه علت قطعی زوال عقل هستند، اما داده‌های آن در طول یک بازه زمانی ۱۰ ساله جمع‌آوری شده‌اند. در این بررسی، وضعیت سلامت دهان و اعصاب نزدیک به ۱۴۰۰ فرد بزرگسال به مدت یک دهه زیر نظر گرفته شد.
نتایج به دست آمده به شرح زیر است:
- افزایش ۵۶ درصدی زوال عقل: افرادی که بیشترین میزان خونریزی لثه را تجربه کرده بودند، در مقایسه با افرادی با کمترین میزان خونریزی، ۵۶ درصد بیشتر در معرض ابتلا به انواع زوال عقل قرار داشتند.
- افزایش ۶۱ درصدی خطر آلزایمر: میزان ابتلا به آلزایمر به طور خاص در افراد مبتلا به خونریزی شدید لثه، ۶۱ درصد بالاتر بود.
- تحلیل لثه: شرکت‌کنندگانی که شدیدترین میزان تحلیل رفتن لثه را داشتند، ۵۹ درصد بیشتر با خطر زوال عقل مواجه بودند.
- عمق شیار بین دندان و لثه: افرادی که عمیق‌ترین فاصله‌ها را میان دندان و لثه داشتند، ۷۲ درصد بیشتر در معرض ابتلا به زوال عقل قرار گرفتند.
با توجه به اینکه بخش قابل توجهی از افراد بزرگسال در سراسر جهان به درجاتی از بیماری‌های لثه مبتلا هستند، این یافته‌ها اهمیت فوق‌العاده‌ای در بهداشت عمومی دارند. پژوهشگران تأکید می‌کنند که سلامت ضعیف لثه و بافت‌های اطراف دندان می‌تواند نقشی کلیدی در شکل‌گیری زوال عقل ایفا کند.
خونریزی لثه و ایجاد فاصله میان دندان و لثه، هر دو نشانه‌هایی از التهاب فعال و پیشرونده هستند. این وضعیت التهابی می‌تواند یکی از عوامل زمینه‌ساز در آسیب‌شناسی زوال عقل باشد. پیش‌تر نیز تحقیقات نشان داده بودند که التهاب در سایر بخش‌های بدن (مانند روده) نیز می‌تواند بر خطر ابتلا به زوال عقل تأثیرگذار باشد.
التهاب مزمن و مداوم در بدن می‌تواند سد خونی-مغزی را تضعیف کند. با تضعیف این سد حمایتی، واسطه‌های التهابی امکان نفوذ به بافت مغز را پیدا کرده و موجب التهاب عصبی و آسیب به سلول‌های مغزی می‌شوند؛ فرآیندی که در نهایت خطر ابتلا به آلزایمر را افزایش می‌دهد.
تا همین چندی پیش، تصور عمومی بر این بود که سیستم ایمنی نقشی در بیماری‌های تخریب‌کننده اعصاب ناشی از تجمع پروتئین در مغز ندارد؛ اما پژوهش‌های تازه ثابت کرده‌اند که پاسخ‌های ایمنی و التهابی نقش بسیار مهمی دارند و می‌توانند به عنوان هدفی تازه برای درمان‌های آینده مورد توجه قرار گیرند.
علاوه بر سیگنال‌های التهابی موجود در خون، خونریزی یا تحلیل لثه می‌تواند محیط مناسبی را برای رشد باکتری‌های بیماری‌زا فراهم کند؛ باکتری‌هایی که ممکن است سلامت مغز را به طور مستقیم تهدید کنند.
برای نمونه، آزمایش‌های انجام‌شده روی موش‌ها نشان داده است که عفونت باکتریایی دهان می‌تواند منجر به نفوذ و استقرار این باکتری‌ها در مغز شود. این اتفاق با افزایش تولید پروتئین‌های چسبنده‌ای همراه بود که به طور معمول با بیماری آلزایمر مرتبط هستند.
البته این بررسی دارای محدودیت‌هایی نیز بوده است؛ برای مثال تعداد مبتلایان به زوال عقل عروقی در این نمونه بسیار کمتر از کل موارد زوال عقل بود که بررسی علت تفاوت تأثیر خونریزی لثه بر انواع مختلف زوال عقل را دشوار می‌سازد. از این رو، اثبات نهایی این ارتباط نیازمند تحقیقات گسترده‌تر روی جمعیت‌های بزرگ‌تر و متنوع‌تر است.
با این حال، اگر ارتباط میان سلامت دهان و مغز به طور کامل تأیید شود، مراقبت‌های منظم دندانپزشکی و حفظ سلامت لثه‌ها می‌تواند یک راهکار ساده و ارزشمند برای کاهش خطر ابتلا به زوال عقل باشد.
استفاده روزانه از نخ دندان و مسواک زدن منظم را فراموش نکنید؛ سلامت مغز شما ممکن است از همین مراقبت‌های کوچک شروع شود!
