نوشیدنی‌های رژیمی مدت‌هاست که در دنیای تغذیه بحث‌برانگیز هستند. برخی معتقدند این نوشیدنی‌ها به کاهش کالری دریافتی و مصرف قند افزوده کمک می‌کنند، در حالی که گروهی دیگر بر این باورند که ممکن است عوارض پنهانی داشته باشند و مزایای احتمالی آن‌ها برای کاهش وزن را تحت تأثیر قرار دهند.
پژوهش‌های گذشته نیز نتایج متفاوتی داشته‌اند. برای مثال، در یک مطالعه که نتایج آن در سال ۲۰۲۵ در یک نشست علمی ارائه شد، مصرف نوشیدنی‌های رژیمی با افزایش خطر ابتلا به سرطان کبد مرتبط دانسته شد. در مقابل، پژوهشی دیگر نشان داد که نوشیدنی‌های رژیمی در مقایسه با نوشیدنی‌های شیرین‌شده با شکر، ممکن است با خطر کمتری برای ابتلا به سرطان معده همراه باشند.
در ادامه این تحقیقات، یک کارآزمایی بالینی گسترده و دوساله که نتایج آن در نشریه تغذیه بریتانیا منتشر شد، تأثیر مصرف روزانه نوشابه رژیمی و آب را بر کاهش وزن بررسی کرد. نتایج نشان داد بزرگسالان دارای اضافه‌وزن یا چاقی که هر روز نوشابه رژیمی می‌نوشیدند، طی دو سال به‌طور میانگین ۴٫۸ کیلوگرم وزن کم کردند؛ در حالی که میانگین کاهش وزن در گروهی که آب می‌نوشیدند، ۳٫۷ کیلوگرم بود.
همچنین هر دو گروه کاهش دور کمر، بهبود فشار خون و سطح کلسترول و تغییرات مثبتی در سایر شاخص‌های سوخت‌وساز بدن را تجربه کردند. اما این نتایج دقیقاً چه معنایی دارند و آیا نوشابه رژیمی می‌تواند جایگزین مناسبی برای آب باشد؟
پژوهش چگونه انجام شد؟
پژوهشگران در دانشگاه لیورپول، مطالعه‌ای را با هدف بررسی تأثیر نوشیدنی‌های حاوی شیرین‌کننده‌های بدون کالری بر اشتها و کاهش وزن انجام دادند. در این تحقیق، ۴۹۳ بزرگسال دارای اضافه‌وزن یا چاقی شرکت کردند که همگی در یک برنامه منظم کنترل وزن و اصلاح رفتارهای مرتبط با تغذیه حضور داشتند.
شرکت‌کنندگان به‌صورت تصادفی به دو گروه تقسیم شدند. گروه اول هر روز آب می‌نوشید و گروه دوم نوشابه‌های رژیمی موجود در بازار را مصرف می‌کرد. نوشابه‌های گروه دوم با شیرین‌کننده‌هایی مانند آسپارتام، آسه‌سولفام پتاسیم یا سوکرالوز شیرین شده بودند.
این پژوهش به مدت ۱۰۴ هفته، یعنی دو سال، ادامه یافت و طولانی‌ترین کارآزمایی بالینی تصادفی از نوع خود تا زمان انتشار نتایج بود.
در سال اول، شرکت‌کنندگان از حمایت و راهنمایی‌های یک برنامه کنترل وزن برخوردار بودند. اما در سال دوم، این حمایت ادامه پیدا نکرد تا پژوهشگران بتوانند بررسی کنند که آیا نتایج به‌دست‌آمده بدون کمک و نظارت مستمر نیز حفظ می‌شوند یا خیر.
در طول مطالعه، وزن بدن، دور کمر و باسن، ترکیب بدن، فشار خون، کلسترول، میزان مصرف قند و اشتهای شرکت‌کنندگان ارزیابی شد.
نتایج مطالعه چه بود؟
نتایج نشان داد افرادی که آب می‌نوشیدند و کسانی که نوشابه رژیمی مصرف می‌کردند، هر دو طی دو سال وزن کم کردند. با این حال، تفاوت میانگین کاهش وزن دو گروه از نظر آماری معنادار نبود؛ بنابراین نمی‌توان نتیجه گرفت که نوشابه رژیمی قطعاً باعث کاهش وزن بیشتری نسبت به آب می‌شود.
میانگین کاهش وزن در دو گروه به این صورت بود:
- گروه مصرف‌کننده نوشابه رژیمی: ۴٫۸ کیلوگرم
- گروه مصرف‌کننده آب: ۳٫۷ کیلوگرم
هر دو گروه کاهش دور کمر و دور باسن را تجربه کردند و ترکیب بدن آن‌ها نیز بهبود یافت. همچنین تغییرات فشار خون و سطح کلسترول در دو گروه تقریباً مشابه بود.
نکته مهم دیگر این بود که کاهش وزن در سال دوم نیز ادامه داشت؛ یعنی حتی پس از پایان حمایت مستقیم برنامه کنترل وزن، شرکت‌کنندگان توانستند بخشی از روند کاهش وزن خود را حفظ کنند.
میزان مصرف قند در هر دو گروه کاهش یافت، اما این کاهش در گروه مصرف‌کننده نوشابه رژیمی اندکی بیشتر بود. پژوهشگران احتمال می‌دهند که جایگزین کردن نوشیدنی‌های شیرین‌شده با شکر با نوشابه‌های رژیمی، یکی از دلایل این تفاوت باشد.
بر اساس نتایج این مطالعه، نگرانی‌هایی مانند افزایش اشتها یا افزایش وزن در اثر مصرف شیرین‌کننده‌های مصنوعی، در این کارآزمایی طولانی‌مدت تأیید نشدند. البته این موضوع به معنای اثبات بی‌ضرر بودن تمام شیرین‌کننده‌ها در هر شرایطی نیست.
محدودیت‌های پژوهش چه بود؟
با وجود نتایج قابل توجه، این مطالعه محدودیت‌هایی داشت که هنگام تفسیر یافته‌های آن باید در نظر گرفته شوند.
نخست اینکه هزینه انجام پژوهش از سوی انجمن نوشیدنی‌های آمریکا تأمین شده بود. هرچند پژوهشگران اعلام کردند این حمایت مالی بر نتایج تأثیری نداشته است، تأمین مالی تحقیقات تغذیه‌ای از سوی صنایع مرتبط با محصولات مورد بررسی، همواره یکی از موضوعات مورد توجه در ارزیابی اعتبار پژوهش‌هاست.
محدودیت دیگر این بود که تمام شرکت‌کنندگان در یک برنامه منظم کنترل وزن حضور داشتند. بنابراین، مشخص نیست افرادی که بدون دریافت راهنمایی تخصصی و صرفاً با جایگزین کردن آب یا نوشابه معمولی با نوشابه رژیمی تلاش می‌کنند وزن کم کنند، به نتایج مشابهی دست پیدا خواهند کرد یا خیر.
از سوی دیگر، پژوهش فقط برخی پیامدهای مشخص را بررسی کرد و تمام اثرات احتمالی مصرف طولانی‌مدت شیرین‌کننده‌های مصنوعی را مورد ارزیابی قرار نداد.
برای مثال، این مطالعه به‌طور ویژه برای بررسی تأثیر نوشیدنی‌های رژیمی بر سلامت روده، کبد یا خطر بیماری‌های قلبی‌عروقی در بلندمدت طراحی نشده بود. برخی پژوهش‌های مشاهده‌ای پیشین درباره ارتباط احتمالی این نوشیدنی‌ها با چنین مشکلاتی پرسش‌هایی مطرح کرده‌اند، اما این نوع ارتباط‌ها به‌تنهایی ثابت نمی‌کنند که نوشیدنی‌های رژیمی علت مستقیم بروز بیماری هستند.
بنابراین، نتایج این مطالعه را باید در محدوده موضوعی که بررسی کرده است تفسیر کرد: کاهش وزن و برخی شاخص‌های مرتبط با سلامت متابولیک طی دو سال.
این نتایج در زندگی روزمره چه کاربردی دارند؟
این مطالعه شواهد بلندمدتی فراهم می‌کند که می‌تواند به افرادی که برای کنترل وزن خود تلاش می‌کنند کمک کند تا درباره انتخاب نوشیدنی مناسب تصمیم آگاهانه‌تری بگیرند.
اگر به نوشابه معمولی علاقه دارید و می‌خواهید میزان مصرف قند و کالری خود را کاهش دهید، جایگزین کردن آن با نوع رژیمی می‌تواند راهکاری برای کاهش دریافت قند افزوده باشد. نوشابه‌های رژیمی معمولاً در مقایسه با انواع شیرین‌شده با شکر، کالری بسیار کمتری دارند و در برخی شرایط می‌توانند به مدیریت کالری دریافتی کمک کنند.
با این حال، این یافته‌ها به این معنا نیست که باید آب را کنار بگذارید و نوشابه رژیمی را جایگزین آن کنید.
آب همچنان بهترین انتخاب برای تأمین مایعات مورد نیاز بدن است؛ زیرا بدون قند، شیرین‌کننده مصنوعی و کالری است. در مقابل، درباره برخی اثرات احتمالی مصرف طولانی‌مدت شیرین‌کننده‌های مصنوعی هنوز پرسش‌هایی وجود دارد و پژوهش‌ها در این زمینه ادامه دارند.
برخی مطالعات نیز ارتباط احتمالی میان مصرف نوشیدنی‌های رژیمی و مشکلات کبدی یا افزایش خطر دیابت را بررسی کرده‌اند. با این حال، نتایج پژوهش‌های مختلف یکسان نیستند و برای مشخص شدن رابطه علت و معلولی، به شواهد بیشتری نیاز است.
در نتیجه، اگر بیشتر اوقات آب می‌نوشید، این مطالعه دلیلی برای تغییر عادت شما فراهم نمی‌کند. اما اگر نوشابه معمولی بخش ثابتی از رژیم غذایی شماست، جایگزین کردن آن با نوع رژیمی ممکن است به کاهش مصرف قند و کالری کمک کند.
طولانی‌ترین کارآزمایی بالینی تصادفی درباره نوشیدنی‌های رژیمی تا زمان انتشار این نتایج نشان داد افرادی که به مدت دو سال هر روز نوشابه رژیمی مصرف می‌کردند، به‌طور میانگین کاهش وزن مشابهی با مصرف‌کنندگان آب داشتند. بهبود دور کمر، فشار خون و کلسترول نیز در هر دو گروه تقریباً یکسان بود.
این یافته‌ها نشان می‌دهند که مصرف نوشیدنی‌های شیرین‌شده با شیرین‌کننده‌های مصنوعی، لزوماً مانع کاهش وزن نمی‌شود. با این حال، محدودیت‌های مطالعه و حمایت مالی صنعت نوشیدنی اجازه نمی‌دهند که بر اساس این نتایج درباره تمام جنبه‌های ایمنی نوشابه‌های رژیمی قضاوت قطعی کنیم.
در مجموع، نوشابه رژیمی می‌تواند برای افرادی که قصد دارند مصرف نوشابه‌های شیرین‌شده با شکر را کاهش دهند، جایگزین بهتری باشد؛ اما برای تأمین مایعات روزانه و حفظ سلامت عمومی، آب همچنان انتخاب اول است.
این مقاله ترجمه‌ای است از مقاله منتشر شده در EatingWell که توسط Adam Meyer نوشته و توسط Jessica Ball مورد بازبینی قرار گرفته است.
