هموروئید خارجی یکی از مشکلات شایع ناحیه مقعد است که میتواند از یک برآمدگی کوچک و بدون درد تا تودهای متورم و بسیار دردناک متغیر باشد. این عارضه در بسیاری از موارد با اصلاح عادات دفع، افزایش دریافت فیبر، مصرف مایعات و درمانهای ساده خانگی بهتر میشود؛ با این حال، در بعضی افراد بهخصوص زمانی که داخل هموروئید لخته خون تشکیل شده باشد، مراجعه به پزشک اهمیت بیشتری پیدا میکند.
شناخت نوع هموروئید، شدت علائم و مدت زمانی که از شروع مشکل گذشته، در انتخاب روش مناسب درمان نقش مهمی دارد. در ادامه، روشهای مختلف درمان هموروئید خارجی را بررسی میکنیم.
هموروئید خارجی چیست؟
هموروئید خارجی به تورم و بزرگ شدن رگهای اطراف دهانه مقعد گفته میشود که زیر پوست این ناحیه قرار دارند. برخلاف هموروئید داخلی که در داخل کانال مقعد و راستروده ایجاد میشود، هموروئید خارجی معمولاً به شکل یک برجستگی یا توده در اطراف مقعد دیده یا لمس میشود.
این نوع هموروئید ممکن است بدون علامت باشد یا با نشانههایی مانند خارش، سوزش، درد، احساس فشار، تورم و گاهی خونریزی همراه شود. شدت علائم در افراد مختلف یکسان نیست.
یکی از حالتهای مهم هموروئید خارجی، هموروئید خارجی ترومبوزه یا لختهشده است. در این وضعیت، داخل رگ متورم یک لخته خون ایجاد میشود و معمولاً به شکل یک توده نسبتاً سفت و گاهی متمایل به رنگ آبی یا بنفش در کنار مقعد ظاهر میشود. درد این نوع هموروئید میتواند ناگهانی و شدید باشد.
علائم هموروئید خارجی
علائم میتوانند بسته به شدت بیماری متفاوت باشند. شایعترین نشانهها عبارتاند از:
- وجود توده یا برآمدگی در اطراف مقعد
- درد یا احساس ناراحتی، بهخصوص هنگام نشستن
- خارش و تحریک پوست اطراف مقعد
- تورم
- احساس فشار یا پری در ناحیه مقعد
- خونریزی
- وجود یک توده سفت و دردناک در صورت ایجاد لخته خون
اگر درد بهصورت ناگهانی و شدید شروع شده و همزمان یک توده سفت و تغییررنگداده در کنار مقعد ایجاد شده باشد، احتمال هموروئید خارجی ترومبوزه بیشتر است.
علت هموروئید خارجی چیست؟
هموروئید معمولاً به دنبال افزایش فشار در عروق ناحیه مقعد ایجاد یا تشدید میشود. یبوست و زور زدن هنگام دفع، نشستن طولانیمدت روی توالت، رژیم غذایی کمفیبر، بارداری، افزایش سن و بلند کردن اجسام سنگین میتوانند احتمال بروز یا تشدید هموروئید را افزایش دهند.
در بسیاری از افراد، چند عامل همزمان وجود دارد؛ برای مثال، یبوست باعث سفت شدن مدفوع میشود و فرد برای دفع به خود فشار بیشتری وارد میکند. این چرخه میتواند علائم هموروئید را شدیدتر کند.
درمان خانگی هموروئید خارجی
در موارد خفیف، درمان هموروئید خارجی اغلب با اقدامات ساده و مراقبتهای خانگی شروع میشود. هدف اصلی این اقدامات، کاهش درد و التهاب و در عین حال جلوگیری از یبوست و زور زدن هنگام دفع است.
افزایش مصرف فیبر
یکی از مهمترین اقدامات برای کنترل هموروئید، دریافت فیبر کافی است. فیبر باعث افزایش حجم و نرمتر شدن مدفوع میشود و به همین دلیل میتواند نیاز به زور زدن هنگام دفع را کاهش دهد.
میوهها، سبزیجات، حبوبات، غلات کامل و مواد غذایی سرشار از فیبر میتوانند در رژیم غذایی روزانه قرار بگیرند. افزایش فیبر بهتر است بهتدریج انجام شود تا مشکلاتی مانند نفخ و احساس پری شکم کمتر ایجاد شود.
در صورت نیاز، پزشک یا داروساز ممکن است استفاده از مکملهای فیبر مانند پسیلیوم را پیشنهاد کند.
نوشیدن مایعات کافی
مصرف مایعات کافی در کنار دریافت فیبر اهمیت دارد. کمآبی بدن میتواند مدفوع را سفتتر کند و دفع را دشوارتر کند.
مقدار مناسب مایعات به شرایط هر فرد بستگی دارد، اما در حالت کلی، نوشیدن آب کافی در طول روز و توجه به تشنگی و رنگ ادرار میتواند به حفظ وضعیت مناسب بدن کمک کند.
از زور زدن هنگام دفع خودداری کنید
یکی از عادتهایی که میتواند علائم هموروئید را تشدید کند، فشار آوردن زیاد هنگام اجابت مزاج است. سعی کنید اجازه دهید دفع بدون زور زدن شدید انجام شود.
همچنین بهتر است نیاز به دفع را برای مدت طولانی به تعویق نیندازید. ماندن طولانی روی توالت، بهخصوص در حالی که مشغول استفاده از تلفن همراه هستید، میتواند فشار غیرضروری به ناحیه مقعد وارد کند.
حمام آب گرم
نشستن در آب گرم یا استفاده از حمام سیتز میتواند به کاهش درد، خارش و ناراحتی کمک کند. معمولاً قرار گرفتن ناحیه مقعد در آب گرم به مدت حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه، چند بار در روز، میتواند برای کاهش علائم مفید باشد.
آب باید گرم و راحت باشد و نه آنقدر داغ که باعث سوختگی یا تحریک پوست شود.
کمپرس سرد
برای کاهش تورم و ناراحتی، میتوان از کمپرس سرد پیچیدهشده در یک پارچه تمیز استفاده کرد. تماس مستقیم یخ با پوست توصیه نمیشود، زیرا میتواند به پوست آسیب بزند.
رعایت بهداشت ناحیه مقعد
تمیز نگه داشتن ناحیه مقعد اهمیت دارد، اما شستوشوی شدید یا استفاده مکرر از صابونها و محصولات معطر ممکن است پوست را تحریک کند. پس از شستوشو، بهتر است ناحیه را بهآرامی خشک کنید و از مالش شدید خودداری کنید.
پماد و دارو برای درمان هموروئید خارجی
برای کاهش موقت علائمی مانند درد، خارش، سوزش و التهاب، برخی فرآوردههای موضعی بدون نسخه میتوانند مورد استفاده قرار گیرند. بسته به ترکیب محصول، ممکن است حاوی موادی مانند هیدروکورتیزون، لیدوکائین یا ترکیبات تسکیندهنده دیگر باشند.
این محصولات بیشتر برای کنترل علائم کاربرد دارند و لزوماً علت اصلی هموروئید را برطرف نمیکنند.
هیدروکورتیزون نوعی کورتیکواستروئید است و استفاده طولانیمدت از آن بدون نظر پزشک میتواند باعث نازک شدن پوست و تحریک آن شود. به همین دلیل، فرآوردههای حاوی هیدروکورتیزون معمولاً برای دوره کوتاه توصیه میشوند.
برای انتخاب پماد مناسب، بهخصوص در صورت بارداری، مصرف داروهای دیگر، بیماریهای زمینهای یا وجود خونریزی، بهتر است با پزشک یا داروساز مشورت شود.
مسکن برای درد هموروئید خارجی
در مواردی که درد خفیف تا متوسط است، برخی مسکنهای خوراکی میتوانند به کاهش ناراحتی کمک کنند. استامینوفن یکی از گزینههای رایج است. داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن نیز در برخی افراد قابل استفادهاند، اما در صورت وجود خونریزی گوارشی یا برخی بیماریهای زمینهای ممکن است مناسب نباشند.
مصرف هر دارویی باید با توجه به شرایط فرد، داروهای همزمان و سابقه بیماری انجام شود.
درمان هموروئید خارجی ترومبوزه
اگر در هموروئید خارجی لخته خون ایجاد شود، درد معمولاً شدیدتر و ناگهانیتر است. این توده ممکن است سفت باشد و رنگ آن نسبت به پوست اطراف تیرهتر یا آبیـبنفش شود.
در تعداد زیادی از موارد، بدن بهتدریج لخته را جذب میکند و علائم با گذشت زمان کاهش مییابند. در این شرایط، درمان حمایتی شامل استراحت، حمام آب گرم، کنترل یبوست و استفاده از درمانهای تسکیندهنده میتواند کافی باشد.
با این حال، در برخی افراد، بهخصوص زمانی که درد شدید باشد و شروع لخته تازه اتفاق افتاده باشد، پزشک ممکن است خارج کردن یا برداشتن هموروئید ترومبوزه را پیشنهاد کند. این کار با بیحسی موضعی انجام میشود و میتواند باعث تسکین سریع درد شود.
بر اساس منابع پزشکی، این مداخله معمولاً زمانی بیشترین فایده را دارد که در حدود ۷۲ ساعت نخست پس از ایجاد لخته انجام شود. با این حال، زمان مناسب درمان برای هر فرد به شرایط بالینی و شدت علائم بستگی دارد و تصمیمگیری درباره آن باید توسط پزشک انجام شود.
راهنمای انجمن جراحان کولون و رکتوم آمریکا نیز بیان میکند که در افراد منتخب مبتلا به هموروئید خارجی ترومبوزه، برداشت زودهنگام جراحی میتواند به رفع سریعتر علائم کمک کند.
آیا هموروئید خارجی به جراحی نیاز دارد؟
خیر. بیشتر موارد هموروئید خارجی به جراحی نیاز ندارند و ممکن است با درمانهای محافظهکارانه و اصلاح سبک زندگی کنترل شوند.
جراحی معمولاً زمانی مطرح میشود که هموروئید بزرگ یا مکرر باشد، علائم قابلتوجه ایجاد کند، درمانهای غیرجراحی مؤثر نباشند یا هموروئید خارجی مزمن باعث مشکلات مداوم شود.
یکی از روشهای جراحی، هموروئیدکتومی یا برداشتن بافت هموروئیدی است. این روش میتواند برای برخی افراد مبتلا به هموروئید خارجی علامتدار یا هموروئیدهای ترکیبی شدید مناسب باشد.
باید توجه داشت که دوره بهبودی پس از جراحی ممکن است با درد و ناراحتی همراه باشد؛ بنابراین جراحی معمولاً تنها در شرایطی انجام میشود که منافع آن از درمانهای سادهتر بیشتر باشد.
آیا لیزر برای هموروئید خارجی مناسب است؟
اصطلاح «درمان هموروئید با لیزر» در تبلیغات پزشکی زیاد دیده میشود، اما انتخاب روش درمان نباید صرفاً بر اساس نام روش انجام شود.
بسیاری از روشهای کمتهاجمی مانند بستن با نوار لاستیکی، اسکلروتراپی و انعقاد با مادون قرمز عمدتاً برای هموروئید داخلی به کار میروند و درمان معمول هموروئید خارجی محسوب نمیشوند.
به همین دلیل، اگر فردی یک توده بیرونی در اطراف مقعد دارد، ابتدا باید نوع دقیق ضایعه توسط پزشک مشخص شود. ممکن است آنچه بیمار «هموروئید» تصور میکند، در واقع یک هموروئید ترومبوزه، زائده پوستی یا مشکل دیگری باشد و روش درمان هرکدام متفاوت باشد.
هموروئید خارجی چقدر طول میکشد تا خوب شود؟
مدت بهبود به نوع و شدت هموروئید بستگی دارد. علائم موارد خفیف ممکن است طی چند روز تا حدود یک هفته کاهش پیدا کنند. در هموروئید ترومبوزه، درد معمولاً در روزهای ابتدایی شدیدتر است و سپس بهتدریج کمتر میشود، در حالی که خود توده ممکن است مدت بیشتری باقی بماند و کوچکتر شود.
گاهی پس از برطرف شدن هموروئید ترومبوزه، پوست کشیدهشده اطراف مقعد به شکل یک زائده پوستی کوچک باقی میماند. این زائده معمولاً بیخطر است و در بسیاری از موارد نیازی به درمان ندارد.
چه زمانی برای هموروئید خارجی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر علائم خفیف باشند، میتوان درمان خانگی را برای مدت کوتاهی امتحان کرد. اما در شرایط زیر بهتر است معاینه پزشکی انجام شود:
- درد شدید یا ناگهانی
- ایجاد یک توده سفت و بسیار دردناک در کنار مقعد
- خونریزی مقعدی
- ادامهدار شدن علائم یا بهبود نیافتن آنها پس از حدود یک هفته مراقبت خانگی
- تکرار مکرر هموروئید
- افزایش تدریجی اندازه یا شدت علائم
- ترشح چرکی یا علائم عفونت
- تب یا احساس ناخوشی عمومی
همچنین خونریزی مقعدی نباید همیشه به هموروئید نسبت داده شود. مشکلات دیگری مانند شقاق، پولیپ، بیماریهای التهابی روده و برخی بیماریهای جدیتر نیز میتوانند باعث خونریزی شوند. به همین دلیل، بهخصوص در صورت تداوم یا تکرار خونریزی، بررسی پزشکی اهمیت دارد.
در صورت خونریزی شدید و مداوم، مشاهده مقدار زیادی خون یا لختههای بزرگ، احساس سرگیجه و ضعف یا درد بسیار شدید، باید سریعتر برای دریافت مراقبت پزشکی اقدام کرد.
راههای پیشگیری از هموروئید خارجی
هیچ روشی نمیتواند احتمال بروز هموروئید را به صفر برساند، اما اصلاح عادات دفع و سبک زندگی میتواند احتمال ایجاد یا عود آن را کاهش دهد.
مصرف منظم مواد غذایی پرفیبر، نوشیدن مایعات کافی، فعالیت بدنی منظم، پرهیز از زور زدن هنگام دفع و کوتاه نگه داشتن مدت نشستن روی توالت از مهمترین اقدامات پیشگیرانه هستند.
همچنین اگر دچار یبوست مزمن هستید، بهتر است بهجای درمان مقطعی، علت یبوست مشخص و برای کنترل آن برنامه مناسبی تنظیم شود. در برخی افراد، بررسی داروهای مصرفی نیز اهمیت دارد، زیرا بعضی داروها میتوانند یبوست ایجاد کنند.
در نهایت، تشخیص درست نوع هموروئید اهمیت زیادی دارد. درمان هموروئید خارجی سادهای که فقط باعث تحریک پوستی شده است با درمان یک هموروئید خارجی ترومبوزه و بسیار دردناک یکسان نیست. بنابراین در صورت درد شدید، خونریزی یا تداوم علائم، معاینه توسط پزشک میتواند از درمان خودسرانه و طولانیمدت جلوگیری کند.
