آیا تأثیر ورزش بر بدن بیشتر به شدت آن بستگی دارد یا مدت زمانش؟ این پرسشی است که ذهن بسیاری از ورزشکاران و حتی افراد عادی را به خود مشغول کرده است. حالا یک مطالعه جدید، دریچه تازه‌ای به این سؤال گشوده و نشان داده که یک دور دوی سرعت، تأثیری بسیار عمیق‌تر و فوری‌تر بر مولکول‌های بدن دارد تا ۹۰ دقیقه ورزش با شدت متوسط.
محققان می‌گویند این یافته‌ها به ما کمک می‌کنند بهتر بفهمیم بدن در برابر شدت‌های مختلف ورزش چه واکنشی نشان می‌دهد. البته هنوز تحقیقات بیشتری لازم است تا مشخص شود آیا این تغییرات مولکولی واقعاً به مزایای سلامتی بلندمدت تبدیل می‌شوند یا نه.
دوی سرعت با خون ما چه می‌کند؟
در این آزمایش، ۱۹ مرد به دو گروه تقسیم شدند و هر گروه روی دوچرخه ثابت، نوع متفاوتی از تمرین را انجام دادند:
- گروه اول: شش دور پدال‌زنی سرعتی و پرفشار ۳۰ ثانیه‌ای، با چهار دقیقه استراحت بین هر دور.
- گروه دوم: ۹۰ دقیقه پدال‌زنی مداوم با سرعت و شدت متوسط.
محققان قبل و بعد از ورزش، از شرکت‌کنندگان نمونه خون گرفتند. نتیجه؟ تفاوت کاملاً آشکار بود. گروه دوی سرعت، تغییرات بسیار چشمگیرتری در پروتئین‌ها و سایر مولکول‌های خونشان داشتند نسبت به کسانی که ۹۰ دقیقه رکاب زده بودند.
نکته جالب‌تر اینکه دوی سرعت، افزایش فوری پروتئین‌هایی را به همراه داشت که در بازسازی بافت‌ها و رشد عروق خونی نقش دارند؛ در حالی که پس از ورزش طولانی و ملایم‌تر، چندین ساعت طول کشید تا برخی از این پروتئین‌ها در جریان خون ظاهر شوند.
یک متخصص طب توانبخشی که در این پژوهش مشارکت نداشت، درباره نتایج گفت: «این یافته‌ها به‌وضوح نشان می‌دهند که بدن به تمرینات کوتاه و بسیار شدید، واکنشی کاملاً متفاوت از ورزش طولانی‌تر و ملایم‌تر نشان می‌دهد.» به گفته او، این موضوع منطقی است، چون این دو نوع ورزش فشارهای بسیار متفاوتی بر بدن وارد می‌کنند.
البته این مطالعه محدودیت‌هایی هم داشت: تعداد شرکت‌کنندگان کم بود، تنوع چندانی نداشت و همه آن‌ها مردان جوان و سالم از نظر متابولیک بودند. بنابراین نمی‌توان نتایج را به همه تعمیم داد.
آیا تغییرات مولکولی بزرگ‌تر یعنی سلامتی بیشتر؟
با وجود این محدودیت‌ها، پرسش مهمی مطرح می‌شود: آیا این تغییرات مولکولی گسترده‌تر، واقعاً به سلامت بهتر منجر می‌شوند؟ شواهد اولیه نشان می‌دهند که احتمالاً بله.
محققان برای بررسی اثرات بلندمدت، داده‌های بیش از ۵۳ هزار نفر را بررسی کردند و دریافتند بسیاری از پروتئین‌هایی که پس از دوی سرعت افزایش یافته بودند، با کاهش خطر بیماری‌های مزمن مانند چاقی و دیابت نوع ۲ ارتباط دارند.
به گفته پژوهشگر ارشد این مطالعه، مولکول‌هایی که تحت تأثیر دوی سرعت قرار می‌گیرند، ممکن است نقش «پیام‌رسان» داشته باشند و بر مزایای کلی سلامت که از ورزش حاصل می‌شود، اثر بگذارند.
با این حال، او تأکید کرد که هنوز نمی‌توان با قطعیت گفت کدام نوع ورزش برای سلامت بهتر است، چون این مطالعه اساساً برای پاسخ به این سؤال طراحی نشده بود. در آینده، کارآزمایی‌های تصادفی‌سازی‌شده با گروه‌های بسیار بزرگ‌تر مورد نیاز خواهد بود. محققان به‌ویژه کنجکاوند نقش دقیق این پروتئین‌ها و متابولیت‌ها را در سلامت متابولیک بدن کشف کنند.
حالا ما چه کار کنیم؟
شاید با خواندن این نتایج وسوسه شوید فقط دوی سرعت انجام دهید، اما کارشناسان توصیه می‌کنند عجله نکنید. به گفته یک متخصص طب توانبخشی، تفاوت واقعی بین تمرینات کوتاه پرفشار و تمرینات طولانی‌تر با شدت کم تا متوسط، احتمالاً بسیار ناچیز است.
مهم‌ترین قدم، ساختن یک پایه حرکتی و تناسب‌اندامی محکم است. برای این کار، ترکیبی از تمرینات مقاومتی، هوازی و تعادلی توصیه می‌شود. پس از آن، می‌توانید برنامه‌تان را دقیق‌تر و حرفه‌ای‌تر کنید.
و اما مهم‌ترین توصیه: ورزشی را انتخاب کنید که واقعاً به آن پایبند بمانید. اگر تازه‌کار هستید، آهسته شروع کنید. سطحی از فشار را انتخاب کنید که کمی احساس چالش کنید، اما هنوز بتوانید حین ورزش صحبت کنید. سپس هفته‌به‌هفته، شدت را به‌تدریج بالا ببرید.
اگر محدودیت جسمی یا شرایط خاصی دارید که ورزش را برایتان دشوار می‌کند، حتماً با پزشک مشورت کنید. شناخت محدودیت‌ها، اولین قدم برای غلبه بر آن‌هاست و یک متخصص سلامت یا مربی حرفه‌ای می‌تواند در این مسیر راهنمای خوبی برایتان باشد.
نکته نهایی: چه ۳۰ ثانیه با تمام توان رکاب بزنید، چه ۹۰ دقیقه آرام پدال بزنید، مهم این است که حرکت کنید. بدن شما، به هر شکل که شده، از ورزش سپاسگزار خواهد بود.
