گره تیروئید به توده یا برجستگیای گفته میشود که در داخل بافت غده تیروئید ایجاد میشود. این گره ممکن است کاملاً جامد باشد، حاوی مایع باشد یا ترکیبی از هر دو حالت را داشته باشد. گرههای تیروئید بسیار شایع هستند و در بیشتر موارد خوشخیماند؛ یعنی سرطانی نیستند.
غده تیروئید یک غده پروانهایشکل در قسمت جلویی و پایینی گردن است که با تولید هورمونهای تیروئیدی، روی بسیاری از فعالیتهای بدن از جمله مصرف انرژی، ضربان قلب، تنظیم دمای بدن و عملکرد مغز و عضلات اثر میگذارد.
وجود گره در تیروئید لزوماً به معنی ابتلا به سرطان یا اختلال عملکرد تیروئید نیست. حتی در بسیاری از افرادی که گره تیروئید دارند، آزمایشهای مربوط به عملکرد تیروئید طبیعی است. با این حال، هر گرهای که در تیروئید پیدا شود باید به شکل مناسب بررسی شود تا مشخص شود به پیگیری ساده نیاز دارد یا بررسی و درمان بیشتری لازم است.
گره تیروئید چقدر شایع است؟
گرههای تیروئید بسیار شایع هستند و احتمال ایجاد آنها با افزایش سن بیشتر میشود. بسیاری از گرهها آنقدر کوچکاند که فرد نه آنها را میبیند و نه احساس میکند و ممکن است تنها هنگام انجام سونوگرافی یا تصویربرداری از گردن به دلیل دیگری شناسایی شوند.
بر اساس اطلاعات انجمن تیروئید آمریکا، تا حدود نیمی از افراد تا سن ۶۰ سالگی ممکن است نوعی گره تیروئید قابل شناسایی در معاینه یا تصویربرداری داشته باشند. بیش از ۹۰ درصد این گرهها خوشخیم هستند.
بنابراین، شنیدن عبارت «گره تیروئید» نباید بهطور خودکار باعث نگرانی از سرطان شود. با این حال، خوشخیم بودن یک گره را نمیتوان فقط بر اساس اندازه، لمس کردن یا آزمایش خون تشخیص داد و در برخی افراد بررسیهای بیشتری لازم است.
چه عواملی باعث ایجاد گره تیروئید میشوند؟
در بسیاری از موارد، علت دقیق ایجاد گره تیروئید مشخص نیست. گاهی این گرهها در اثر تغییرات رشد سلولهای تیروئید ایجاد میشوند و گاهی با بیماریهای زمینهای تیروئید ارتباط دارند.
التهاب خودایمنی تیروئید، از جمله بیماری هاشیموتو، میتواند احتمال ایجاد گرههای تیروئید را افزایش دهد. کمبود ید نیز یکی از عوامل شناختهشده ایجاد گرههای تیروئید است، هرچند میزان اهمیت این عامل به شرایط تغذیهای و میزان دریافت ید در هر منطقه بستگی دارد.
افزایش سن نیز با بیشتر شدن احتمال وجود گرههای تیروئید همراه است. برخی عوامل مانند سابقه قرار گرفتن در معرض پرتودرمانی ناحیه سر و گردن، بهویژه در دوران کودکی، و بعضی سابقههای خانوادگی نیز میتوانند خطر ابتلا به بیماریهای تیروئید یا سرطان تیروئید را افزایش دهند.
داشتن یکی از این عوامل به این معنی نیست که یک گره حتماً سرطانی است، بلکه پزشک هنگام ارزیابی گره، همه این موارد را در کنار یافتههای معاینه و سونوگرافی در نظر میگیرد.
آیا گره تیروئید علامت دارد؟
بیشتر گرههای تیروئید هیچ علامتی ایجاد نمیکنند. بسیاری از افراد حتی از وجود گره خود خبر ندارند و پزشک آن را هنگام معاینه گردن یا بررسی تصویربرداری پیدا میکند.
اگر گره بزرگ شود، ممکن است فرد متوجه برجستگی در قسمت جلویی گردن شود. گاهی این برجستگی هنگام نگاه کردن در آینه، بستن دکمه لباس یا استفاده از گردنبند بیشتر دیده میشود.
گرههای بزرگتر ممکن است به ساختارهای اطراف فشار وارد کنند و باعث احساس فشار یا ناراحتی در گردن، مشکل در بلع، دشواری تنفس یا احساس وجود چیزی در گلو شوند. در موارد نادر، تغییر یا گرفتگی صدا نیز ممکن است رخ دهد.
برخی گرهها میتوانند بیش از حد هورمون تیروئیدی تولید کنند. در این حالت، علائم پرکاری تیروئید مانند تپش قلب، تعریق بیشتر، کاهش وزن، لرزش دستها، بیقراری و حساسیت به گرما ممکن است دیده شود. البته بیشتر گرههای تیروئید چنین عملکردی ندارند.
درد در ناحیه گردن، فک یا گوش نیز گاهی در افراد مبتلا به گره تیروئید دیده میشود، اما این علامت شایع نیست.
آیا هر گره تیروئید خطرناک است؟
خیر. بیشتر گرههای تیروئید خوشخیم هستند و فقط بخش کوچکی از آنها سرطانی است.
نکته مهم این است که ظاهر یا اندازه گره بهتنهایی نمیتواند خوشخیم یا سرطانی بودن آن را مشخص کند. حتی ممکن است یک گره سرطانی هیچ علامت خاصی ایجاد نکند و آزمایشهای معمول تیروئید نیز طبیعی باشند.
به همین دلیل، پزشک معمولاً به جای تکیه بر یک نشانه، مجموعهای از اطلاعات را بررسی میکند؛ از جمله سن فرد، سابقه پزشکی و خانوادگی، معاینه گردن، نتیجه آزمایش خون و ویژگیهای گره در سونوگرافی.
گره تیروئید چگونه تشخیص داده میشود؟
فرایند بررسی معمولاً با معاینه گردن و پرسش درباره علائم و سابقه پزشکی آغاز میشود. پزشک بررسی میکند که آیا تیروئید بزرگ شده است، یک گره وجود دارد یا چند گره و آیا نشانهای از فشار بر ساختارهای اطراف دیده میشود یا نه.
آزمایش خون
در آزمایش خون معمولاً میزان هورمون محرک تیروئید و هورمونهای تیروئیدی بررسی میشود. این آزمایشها به پزشک کمک میکنند بفهمد تیروئید بهطور طبیعی کار میکند، کمکار است یا بیشازحد فعالیت دارد.
طبیعی بودن آزمایش خون به تنهایی برای رد کردن سرطان کافی نیست، زیرا بسیاری از گرههای تیروئید، حتی برخی گرههای سرطانی، عملکرد هورمونی طبیعی دارند.
سونوگرافی تیروئید
سونوگرافی یکی از مهمترین روشهای بررسی گره تیروئید است. این آزمایش با استفاده از امواج صوتی، تصویر دقیقی از شکل و ساختار تیروئید ایجاد میکند و اطلاعاتی درباره اندازه گره، جامد یا مایع بودن آن و برخی ویژگیهای ظاهری در اختیار پزشک میگذارد.
سونوگرافی همچنین میتواند گرههایی را که در معاینه با دست قابل لمس نیستند شناسایی کند. پزشک با توجه به ظاهر گره در سونوگرافی تصمیم میگیرد که آیا فقط پیگیری آن کافی است یا نیاز به نمونهبرداری وجود دارد.
نمونهبرداری با سوزن نازک
اگر ویژگیهای گره در سونوگرافی نیازمند بررسی بیشتر باشد، ممکن است پزشک نمونهبرداری با سوزن بسیار نازک را توصیه کند. در این روش، مقدار کمی از سلولهای داخل گره برداشته میشود و در آزمایشگاه زیر میکروسکوپ بررسی میشود.
این کار معمولاً بدون بستری شدن انجام میشود و سوزن مورد استفاده بسیار باریک است. در بسیاری از موارد، نمونهبرداری با کمک سونوگرافی انجام میشود تا سوزن دقیقاً وارد محل مورد نظر شود.
نتیجه نمونهبرداری ممکن است خوشخیم، سرطانی، نامشخص یا ناکافی باشد. در برخی موارد که نتیجه روشن نیست، ممکن است تکرار نمونهبرداری یا انجام بررسیهای بیشتر لازم شود.
اسکن تیروئید
اسکن تیروئید در مقایسه با گذشته کمتر به عنوان اولین روش بررسی گره استفاده میشود و بیشتر در شرایط خاص، بهویژه زمانی که احتمال پرکاری تیروئید وجود دارد، کاربرد دارد.
در این بررسی مشخص میشود که گره چه میزان از ماده مخصوص استفادهشده در اسکن را جذب میکند. گرههایی که هورمون زیادی تولید میکنند معمولاً «گرم» نامیده میشوند و احتمال سرطانی بودن آنها پایین است؛ با این حال، تشخیص نهایی بر اساس شرایط فرد و مجموعه بررسیها انجام میشود.
درمان گره تیروئید چگونه است؟
برای همه گرههای تیروئید درمان یکسانی وجود ندارد. انتخاب روش مناسب به خوشخیم یا سرطانی بودن گره، اندازه آن، سرعت رشد، وضعیت هورمونهای تیروئید، ویژگیهای سونوگرافی و علائمی که ایجاد میکند بستگی دارد.
فقط پیگیری
اگر گره خوشخیم باشد، کوچک باشد و علامت مهمی ایجاد نکند، ممکن است پزشک درمان خاصی را شروع نکند و فقط آن را تحت نظر بگیرد.
در این شرایط، معمولاً معاینه و سونوگرافی دورهای انجام میشود تا مشخص شود گره در طول زمان تغییر کرده یا بزرگتر شده است. بسیاری از گرههای خوشخیم هرگز به درمان نیاز پیدا نمیکنند.
دارو
اگر گره باعث پرکاری تیروئید شده باشد، ممکن است درمان برای کنترل پرکاری تیروئید لازم باشد. نوع درمان بر اساس علت و وضعیت کلی بیمار انتخاب میشود.
در افرادی که همزمان کمکاری تیروئید دارند نیز ممکن است پزشک درمان جایگزینی هورمون تیروئید را تجویز کند، اما این موضوع با درمان مستقیم خود گره تفاوت دارد.
جراحی
جراحی ممکن است برای گرههای سرطانی یا گرههایی که احتمال سرطانی بودن آنها زیاد است توصیه شود. همچنین اگر یک گره خوشخیم بسیار بزرگ باشد و باعث مشکل در تنفس یا بلع شود، در برخی شرایط ممکن است برداشتن آن لازم باشد.
نوع جراحی به وضعیت گره و بخش درگیر تیروئید بستگی دارد. در بعضی موارد تنها یک نیمه تیروئید برداشته میشود و در برخی شرایط نیاز به جراحی گستردهتر وجود دارد.
درمان با ید رادیواکتیو
در برخی گرههایی که هورمون تیروئیدی بیشازحد تولید میکنند، ید رادیواکتیو میتواند یکی از گزینههای درمانی باشد. این روش باعث میشود فعالیت بافت تیروئیدی بیشفعال کاهش پیدا کند و گره به مرور کوچکتر شود.
روشهای غیرجراحی کوچک کردن گره
برای بعضی گرههای خاص، بهویژه برخی گرههای خوشخیم که بزرگ شدهاند و علامت ایجاد میکنند، روشهایی برای کوچک کردن گره بدون جراحی باز نیز وجود دارد. یکی از این روشها از تزریق ماده مخصوص داخل گره برای تخریب بخشی از بافت آن استفاده میکند.
این روشها برای همه افراد مناسب نیستند و انتخاب آنها باید بر اساس نوع گره و نظر پزشک متخصص انجام شود.
چه زمانی باید برای گره تیروئید به پزشک مراجعه کرد؟
هرگاه برجستگی یا توده جدیدی در قسمت جلویی گردن احساس یا مشاهده شود، بهتر است برای ارزیابی پزشکی مراجعه شود؛ حتی اگر درد یا علامت دیگری وجود نداشته باشد.
همچنین افزایش اندازه یک گره شناختهشده، ایجاد مشکل تازه در بلع یا تنفس، احساس فشار در گردن یا تغییر مداوم صدا از مواردی هستند که باید جدی گرفته شوند.
در افرادی که سابقه پرتودرمانی ناحیه گردن داشتهاند، سابقه خانوادگی بیماریهای تیروئید یا سرطان تیروئید دارند یا قبلاً گره تیروئید داشتهاند، پیگیری منظم اهمیت بیشتری دارد.
نکته مهم این است که پیدا شدن گره تیروئید معمولاً به معنی یک بیماری خطرناک نیست. هدف از بررسی پزشکی این است که گرههای بیخطر از مواردی که به ارزیابی و درمان بیشتری نیاز دارند، بهدرستی تفکیک شوند.
