آسپرین
آسپرین یکی از قدیمیترین، پرمصرفترین و در عین حال حیاتیترین داروهای جهان است که در دوزهای مختلف کاربردهای کاملاً متفاوتی دارد. ماده مؤثره آن یعنی استیلسالسیلیک اسید، از پوست درخت بید به دست میآید و تاریخچه استفاده از آن به بیش از صد سال میرسد. آسپرین در دوز پایین (معمولاً ۸۰ میلیگرم) به عنوان یک رقیقکننده خون و ضدپلاکت عمل کرده و برای پیشگیری از سکته قلبی و مغزی در بیماران پرخطر تجویز میشود. در دوز متوسط (۳۲۵ تا ۶۵۰ میلیگرم) به عنوان یک مسکن و ضدتب عمل کرده و در دوز بالا (بالای ۱۰۰۰ میلیگرم) به عنوان یک ضدالتهاب قوی برای بیماریهای روماتیسمی و التهابی مفاصل به کار میرود. نکته بسیار مهم و متمایزکننده آسپرین، عارضه جانبی آن بر دستگاه گوارش است؛ مصرف این دارو میتواند باعث تحریک معده، زخم و خونریزی گوارشی شود. همچنین مصرف آن در کودکان و نوجوانان مبتلا به عفونتهای ویروسی (مانند آنفلوآنزا یا آبله مرغان) به دلیل خطر ابتلا به سندرم ری (Reye’s Syndrome) که یک عارضه نادر اما کشنده مغزی-کبدی است، اکیداً ممنوع میباشد.
- کاهش دردهای خفیف تا متوسط (سردرد، دنداندرد، درد عضلانی، درد قاعدگی)
- کاهش تب (ضدتب)
- کاهش التهاب و درد در بیماریهای التهابی و روماتیسمی مفاصل (مانند آرتریت روماتوئید) - با دوز بالا
- پیشگیری از لخته شدن خون و کاهش خطر سکته قلبی و مغزی در بیماران مبتلا به بیماریهای قلبی-عروقی (دوز پایین ۸۰ یا ۱۰۰ میلیگرم روزانه)
- پیشگیری از تشکیل لخته پس از اعمال جراحی قلب و عروق (مانند استنت گذاری یا عمل بایپس)
- کمک به درمان بیماری کاوازاکی در کودکان (تحت نظر پزشک متخصص)
- به عنوان مسکن و ضدتب (بزرگسالان): ۳۲۵ تا ۶۵۰ میلیگرم هر ۴ تا ۶ ساعت یکبار در صورت نیاز. حداکثر دوز مجاز روزانه ۴ گرم (۴۰۰۰ میلیگرم) است.
- به عنوان ضدپلاکت و پیشگیری از سکته (بزرگسالان): معمولاً ۸۰ تا ۱۰۰ میلیگرم یک بار در روز (ترجیحاً بعد از غذا).
- نحوه صحیح مصرف: به دلیل تحریک مخاط معده، آسپرین را باید همراه با یک لیوان پر از آب و بعد از غذا میل کرد. از دراز کشیدن تا ۱۵ تا ۳۰ دقیقه پس از مصرف دارو خودداری کنید. قرصهای روکشدار (انتریک کوتد) یا بافر (بافرد) را نباید خرد کرد یا جوید، زیرا روکش آنها برای محافظت از معده طراحی شده است.
- تحریک مخاط معده، سوزش سر دل، درد شکم و تهوع (شایعترین عارضه)
- خونریزی گوارشی پنهان یا آشکار (مدفوع سیاه رنگ یا استفراغ خونی) - بسیار مهم و خطرناک
- افزایش زمان خونریزی و کبودی آسان پوست
- وزوز گوش، کاهش شنوایی و سرگیجه (نشانه مسمومیت با آسپرین یا دوز بیش از حد)
- واکنش آلرژیک (کهیر، خارش، تنگی نفس و آنافیلاکسی) به ویژه در افراد مبتلا به آسم و پولیپ بینی (تریاد سامتر)
- سندرم ری (آسیب مغزی و کبدی) در کودکان و نوجوانان مبتلا به بیماری ویروسی (عارضه نادر اما کشنده)
- ضدانعقادهای خوراکی و رقیقکنندههای خون (مانند وارفارین، کلوپیدوگرل، آپیکسابان و هپارین): مصرف همزمان با آسپرین خطر خونریزی داخلی و مغزی را به شدت افزایش میدهد. این ترکیب فقط در شرایط خاص و تحت نظر پزشک متخصص قلب تجویز میشود.
- داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (مانند ایبوپروفن، ناپروکسن و دیکلوفناک): مصرف همزمان باعث افزایش شدید خطر زخم و خونریزی معده میشود.
- داروهای کاهنده قند خون خوراکی (مانند گلیبنکلامید) و انسولین: آسپرین (در دوز بالا) اثر این داروها را تشدید کرده و ممکن است باعث افت شدید قند خون (هیپوگلیسمی) شود.
- کورتیکواستروئیدها (مانند پردنیزولون): مصرف همزمان با آسپرین (در دوز بالا) خطر زخم گوارشی را چند برابر میکند.
- متوترکسات (داروی ضدسرطان و ضدالتهاب روماتیسمی): آسپرین دفع متوترکسات را کاهش داده و باعث افزایش سطح سمی آن در خون میشود. این تداخل خطرناک و ممنوع است.
- مصرف در کودکان و نوجوانان زیر ۱۹ سال که مبتلا به تب ناشی از آنفلوآنزا، آبله مرغان یا سایر عفونتهای ویروسی هستند مطلقاً ممنوع است (خطر سندرم ری).
- مصرف در بیماران با سابقه زخم معده یا اثنیعشر فعال یا سابقه خونریزی گوارشی ممنوع میباشد.
- بیماران مبتلا به آسم حساس به آسپرین و پولیپ بینی نباید این دارو را مصرف کنند.
- بیماران مبتلا به هموفیلی یا اختلالات انعقادی خون باید از مصرف آسپرین خودداری کنند.
- حداقل یک هفته قبل از هرگونه عمل جراحی (حتی جراحیهای کوچک دندانپزشکی) ، مصرف آسپرین باید با مشورت پزشک قطع شود تا از خونریزی حین عمل جلوگیری گردد.
- مصرف همزمان آسپرین با الکل خطر خونریزی معده را به طور قابل ملاحظهای افزایش میدهد.
