شکلات‌های رژیمی (بار) حاوی کلاژن شاید گزینه جدید شما در مسیر لاغری باشند. پژوهش‌های اخیر نشان می‌دهند این میان‌وعده‌های پرپروتئین می‌توانند به کاهش وزن همراه با حفظ بافت عضلانی کمک کنند؛ هرچند تحقیقات در این زمینه هنوز در مراحل اولیه است.
کلاژن در بدن چه نقشی دارد؟
کلاژن فراوان‌ترین پروتئین در بدن انسان است که ساختار پوست، استخوان‌ها، عضلات و بافت‌های پیوندی را شکل می‌دهد. کلاژنِ موجود در مکمل‌ها معمولاً از استخوان و بافت‌های پستانداران یا ماهی‌ها استخراج می‌شود.
در یکی از آزمایش‌های اخیر، بارهای پروتئینی مورد استفاده حاوی ۱۰ گرم کلاژن گاوی بودند که به‌طور ویژه‌ای فرآوری شده بود تا در معده آب جذب کرده و حجیم شود. ترکیبات دیگری مانند روکش شکلات تلخ، فیبر گیاهی، پروتئین سویا، تکه‌های بیسکویت کاکائویی و روغن آفتابگردان نیز برای خوش‌طعم‌تر شدن به آن اضافه شده بود. هر عدد از این بارها حدود ۹۰ کالری انرژی، ۸.۸ گرم پروتئین، ۷.۲ گرم کربوهیدرات، ۳.۲ گرم چربی و ۲.۵ گرم فیبر داشت.
آیا کلاژن واقعاً به کاهش وزن کمک می‌کند؟
در یک کارآزمایی بالینی، ۶۴ فرد مبتلا به اضافه وزن یا چاقی به مدت ۱۲ هفته بررسی شدند. یک گروه روزانه دو عدد بار پروتئینی کلاژن (یکی قبل از ناهار و یکی قبل از شام) همراه با یک لیوان آب مصرف کردند، در حالی که گروه کنترل تنها قبل از وعده‌های غذایی آب می‌نوشیدند.
پس از ۱۲ هفته، نتایج گروه مصرف‌کننده بار کلاژن قابل توجه بود:
- کاهش وزن بیشتر: افراد این گروه به‌طور میانگین حدود ۳ کیلوگرم وزن کم کردند، در حالی که کاهش وزن گروه دوم تنها حدود ۱.۵ کیلوگرم بود.
- بهبود شاخص‌های سلامت: مصرف این میان‌وعده‌ها با کاهش ملموس‌تر فشار خون، کاهش دور کمر و بهبود فاکتورهای مربوط به کبد چرب همراه بود.
- حفظ توده عضلانی: برخلاف روند معمولِ کاهش وزن که با از دست رفتن بافت عضلانی همراه است، این افراد توانستند بدون نیاز به تمرینات ورزشی اضافی، حجم عضلات خود را حفظ کنند.
علت اثربخشی بارهای کلاژن چیست؟
قابلیت بالای این نوع کلاژن در جذب آب باعث حجیم شدن آن در معده و ایجاد احساس سیری پایداری می‌شود. علاوه بر این، دو دلیل عمده برای این اثربخشی مطرح است:
- تغییر در میکروبیوم روده: کلاژن به سختی هضم می‌شود و بخش زیادی از آن تا روده بزرگ سالم باقی می‌ماند. در آنجا این پروتئین به غذایی برای باکتری‌های مفید روده تبدیل شده و اسیدهای چرب کوتاه زنجیر تولید می‌کند که التهاب را کاهش داده و با چاقی مبارزه می‌کنند.
- خاصیت ترموژنیک بالاتر: کلاژن در مقایسه با سایر پروتئین‌ها کالری‌سوزی بیشتری هنگام هضم در بدن ایجاد می‌کند.
محدودیت‌ها و نکات قابل تامل
اگرچه استفاده از یک مکمل کم‌هزینه برای لاغری جذاب به نظر می‌رسد، اما متخصصان هشدار می‌دهند که نباید آن را یک معجزه قطعی دانست. این مطالعه چالش‌هایی دارد:
- مدت زمان کوتاه و تعداد کم شرکت‌کنندگان: بررسی ۱۲ هفته‌ای برای سنجش پایداری کاهش وزن کافی نیست، زیرا اکثر افراد به دنبال حفظ وزن در درازمدت هستند.
- میزان کاهش وزن محدود: اختلاف وزن ایجاد شده میان دو گروه حدود یک واحد شاخص توده بدنی (BMI) بوده که رقم چندان بزرگی محسوب نمی‌شود.
- مبهم بودن عامل اصلی: این بارها حاوی فیبر و سایر ترکیبات نیز بوده‌اند؛ بنابراین مشخص نیست دلیل اصلی لاغری خود کلاژن بوده یا ترکیب فیبر و پروتئین کم‌کالری که اثر مثبت آن‌ها از قبل اثبات شده است.
- حمایت مالی تجاری: سرمایه‌گذاری این پژوهش توسط شرکتی فعال در صنعت تولید کلاژن انجام شده که لزوم نگاه احتیاط‌آمیز به نتایج را دوچندان می‌کند.
آیا کلاژن ارزش امتحان کردن را دارد؟
مصرف مکمل‌های کلاژن خطرات بالایی ندارد و امتحان کردن آن کم‌ریسک است. با این حال، فرمولاسیون بارهای پروتئینی استفاده‌شده در این آزمایش خاص بوده و کلاژنِ آن قابلیت جذب آبِ فوق‌العاده‌ای داشته است؛ ویژگی خاصی که معمولاً در پودرها یا قرص‌های کلاژن معمولی موجود در بازار یافت نمی‌شود.
اگر قصد دارید کلاژن را وارد رژیم غذایی خود کنید، حتماً پیش از آن با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کرده و به نکات زیر توجه داشته باشید:
- مکمل‌های معتبر را انتخاب کنید: از برندهایی استفاده کنید که تاییدیه‌های کیفی معتبر دارند و دقیقاً بر اساس دوز پیشنهادی مصرف کنید.
- حساسیت‌های غذایی را جدی بگیرید: برخی از مکمل‌های کلاژن از منابع دریایی تهیه می‌شوند و ممکن است برای افراد دارای حساسیت به آبزیان و صدف‌های دریایی خطرناک باشند.
در نهایت، چاقی یک عارضه پیچیده است. کلاژن شاید بتواند به‌عنوان یک ابزار کمکی در کنار سایر روش‌ها نقش ایفا کند، اما برای رسیدن به وزن ایده‌آل همچنان اصلاح سبک زندگی و رژیم غذایی اصولی، اصلی‌ترین راهکار است.
