اگر باردار هستید یا برای بارداری برنامه‌ریزی می‌کنید و ناگهان درباره تک‌تک محصولات مراقبت از پوست در حمام و اتاقتان تردید پیدا کرده‌اید، تنها نیستید.
از جوش‌های ناگهانی گرفته تا لکه‌های تیره و حساسیت بیشتر پوست، بارداری می‌تواند تغییرات غیرمنتظره‌ای در ظاهر و وضعیت پوست ایجاد کند؛ درست در زمانی که بیشتر از همیشه به ثبات و آرامش نیاز دارید. توصیه‌های ضدونقیض در اینترنت و شبکه‌های اجتماعی هم ممکن است این سردرگمی را بیشتر کنند.
خبر خوب این است که لازم نیست تمام محصولات مراقبت از پوستتان را کنار بگذارید یا یک برنامه کاملاً جدید طراحی کنید. با شناخت مواد مناسب و پرهیز از ترکیبات نامناسب، می‌توانید در دوران بارداری و پس از آن نیز به‌خوبی از پوست خود مراقبت کنید.
چرا پوست در دوران بارداری تغییر می‌کند؟
بخش مهمی از این تغییرات به هورمون‌ها مربوط است. در دوران بارداری، سطح هورمون‌هایی مانند استروژن، پروژسترون و هورمون محرک سلول‌های رنگدانه‌ساز افزایش می‌یابد. این تغییرات هورمونی می‌توانند باعث بروز مشکلات زیر شوند:
- جوش و آکنه: به‌ویژه در سه‌ماهه اول بارداری.
- تیرگی پوست: از جمله ملاسما یا لک‌های بارداری و خط تیره‌ای که ممکن است زیر ناف ظاهر شود.
- خشکی و حساسیت: پوست ممکن است نسبت به محصولات همیشگی واکنش بیشتری نشان دهد.
- ترک‌های پوستی: با افزایش سریع حجم بدن، پوست کشیده می‌شود و ممکن است رشته‌های کلاژن و الاستین آن آسیب ببینند.
برخی از این مشکلات پس از سه‌ماهه اول کاهش پیدا می‌کنند، اما بعضی دیگر ممکن است تا پایان بارداری یا حتی مدتی پس از زایمان باقی بمانند. این تغییرات معمولاً طبیعی هستند و به معنای اشتباه بودن روش مراقبت از پوست شما نیستند.
مراقبت از جوش در بارداری؛ چه موادی مؤثر و بی‌خطرند؟
جوش و آکنه از مشکلات شایع دوران بارداری هستند و ممکن است در ماه‌های ابتدایی بیشتر شوند. با این حال، برخی ترکیبات مراقبت از پوست می‌توانند به کنترل جوش‌ها کمک کنند، بدون آنکه خطر قابل‌توجهی برای جنین ایجاد کنند.
ترکیبات مناسب برای کنترل آکنه:
- اسید آزلائیک: این ماده می‌تواند به کاهش جوش، قرمزی و لک‌های تیره کمک کند. اسید آزلائیک معمولاً یکی از گزینه‌های مناسب برای درمان مشکلات پوستی در دوران بارداری به شمار می‌رود و در برخی محصولات بدون نسخه یا داروهای تجویزی وجود دارد.
- کلیندامایسین موضعی: نوعی آنتی‌بیوتیک تجویزی است که برای درمان آکنه استفاده می‌شود. پزشک ممکن است آن را همراه با بنزوئیل پراکسید تجویز کند.
- بنزوئیل پراکسید: این ترکیب به کاهش باکتری‌های مرتبط با آکنه کمک می‌کند. استفاده محدود از غلظت‌های پایین آن، در صورت تأیید پزشک، می‌تواند گزینه‌ای قابل بررسی باشد.
- آلفاهیدروکسی اسیدها: موادی مانند اسید گلیکولیک و اسید لاکتیک در غلظت‌های پایین به لایه‌برداری ملایم و بهبود بافت پوست کمک می‌کنند.
- اسید سالیسیلیک: مصرف موضعی محصولات با غلظت حداکثر ۲ درصد و در سطح محدود، عموماً کم‌خطر در نظر گرفته می‌شود؛ با این حال، بهتر است در دوران بارداری درباره نحوه و میزان مصرف آن با پزشک مشورت کنید.
از چه داروهایی برای درمان جوش باید پرهیز کرد؟
برخی ترکیبات و داروهای رایج درمان آکنه در دوران بارداری مناسب نیستند یا باید فقط با ارزیابی دقیق پزشک استفاده شوند.
- رتینوئیدها: مانند رتینول، ترتینوئین و آداپالن. به‌دلیل نگرانی درباره خطرات احتمالی برای جنین، توصیه می‌شود در دوران بارداری از این ترکیبات پرهیز کنید.
- ایزوترتینوئین خوراکی: این دارو می‌تواند باعث ناهنجاری‌های جدی جنینی شود و در دوران بارداری به‌طور مطلق ممنوع است.
- اسپیرونولاکتون: دارویی است که به‌دلیل اثرات هورمونی و خطرات احتمالی برای رشد جنین، نباید در دوران بارداری مصرف شود.
- داکسی‌سایکلین: این آنتی‌بیوتیک معمولاً در دوران بارداری توصیه نمی‌شود، زیرا ممکن است بر رشد دندان‌ها و استخوان‌های جنین تأثیر بگذارد.
اگر پیش از بارداری از داروهای ضدجوش استفاده می‌کردید، پیش از ادامه مصرف یا جایگزین کردن آن‌ها با محصولات دیگر، با پزشک مشورت کنید.
آیا یبوست می‌تواند جوش‌ها را تشدید کند؟
تغییرات هورمونی و مصرف مکمل آهن ممکن است باعث کند شدن حرکات روده و بروز یبوست شوند. با این حال، شواهد علمی کافی برای اثبات این ادعا که یبوست مستقیماً باعث آکنه می‌شود یا دفع هورمون‌ها را به شکلی مختل می‌کند که جوش ایجاد شود، وجود ندارد.
نوشیدن آب کافی، مصرف غذاهای پرفیبر و داشتن فعالیت بدنی متناسب با شرایط بارداری می‌تواند به بهبود یبوست کمک کند. مکمل آهن را نیز بدون مشورت پزشک قطع نکنید.
لک‌های بارداری و تیرگی پوست؛ چگونه آن‌ها را کنترل کنیم؟
افزایش تولید رنگدانه ملانین در دوران بارداری می‌تواند باعث تیره شدن بخش‌هایی از پوست شود. ملاسما که به آن «ماسک بارداری» نیز می‌گویند، یکی از شایع‌ترین نمونه‌های این تغییرات است. این لکه‌ها معمولاً به شکل نواحی قهوه‌ای یا خاکستری روی گونه‌ها، پیشانی، بینی و بالای لب ظاهر می‌شوند.
خط تیره عمودی روی شکم نیز از دیگر تغییرات رایج این دوران است که به آن خط سیاه یا «لینه‌آ نیگرا» گفته می‌شود.
کدام ترکیبات روشن‌کننده مناسب‌ترند؟
برای کمک به یکنواخت شدن رنگ پوست، می‌توانید با نظر پزشک از ترکیبات زیر استفاده کنید:
- اسید آزلائیک: علاوه بر کمک به کنترل جوش، ممکن است ظاهر لک‌های تیره را نیز بهبود دهد.
- نیاسینامید: می‌تواند به تقویت سد محافظ پوست، کاهش التهاب و بهبود تدریجی ناهمگونی رنگ پوست کمک کند.
- ویتامین C: یک آنتی‌اکسیدان است که به محافظت از پوست در برابر آسیب‌های محیطی و بهبود ظاهر لک‌ها کمک می‌کند.
- آلفاهیدروکسی اسیدها: استفاده از برخی از این اسیدها در غلظت‌های پایین می‌تواند به بهبود بافت و شفافیت پوست کمک کند.
در مقابل، بهتر است در دوران بارداری از محصولات حاوی هیدروکینون استفاده نکنید؛ زیرا این ماده از پوست جذب می‌شود و اطلاعات ایمنی آن در دوران بارداری محدود است. رتینوئیدها نیز باید کنار گذاشته شوند.
نکته مهم دیگر، استفاده منظم از ضدآفتاب با طیف محافظتی گسترده و SPF حداقل ۳۰ است. نور خورشید می‌تواند لک‌های بارداری را تشدید کند. ضدآفتاب‌های رنگی حاوی اکسید آهن نیز ممکن است با محافظت در برابر بخشی از نور مرئی، به کنترل ملاسما کمک کنند.
ترک‌های پوستی در بارداری؛ چه کاری می‌توان انجام داد؟
ترک‌های پوستی زمانی ایجاد می‌شوند که پوست در اثر تغییر سریع حجم بدن کشیده شود و ساختارهای نگهدارنده آن تغییر کنند. ژنتیک نقش مهمی در احتمال ایجاد این ترک‌ها دارد؛ بنابراین حتی با مراقبت دقیق نیز نمی‌توان از بروز آن‌ها به‌طور کامل جلوگیری کرد.
با این حال، بعضی اقدامات می‌توانند به حفظ رطوبت و کاهش خشکی و خارش پوست کمک کنند:
- مرطوب‌کننده‌های حاوی سرامید، اسکوالان یا کره شی: این ترکیبات به حفظ رطوبت و تقویت سد محافظ پوست کمک می‌کنند.
- اسید هیالورونیک: با جذب و نگهداری آب، به آبرسانی پوست کمک می‌کند.
- سنتلا آسیاتیکا: ترکیبی گیاهی است که در برخی محصولات مراقبت از پوست استفاده می‌شود؛ با این حال، شواهد کافی برای اثبات توانایی آن در پیشگیری از ترک‌های بارداری وجود ندارد.
- ماساژ ملایم هنگام استفاده از مرطوب‌کننده: می‌تواند به پخش بهتر محصول و کاهش احساس خشکی و کشیدگی پوست کمک کند.
بسیاری از ترک‌های پوستی با گذشت زمان کم‌رنگ‌تر می‌شوند، هرچند ممکن است کاملاً از بین نروند. پس از زایمان نیز روش‌های درمانی مختلفی برای بهبود ظاهر آن‌ها وجود دارد که انتخابشان باید با توجه به وضعیت پوست و شیردهی انجام شود.
مراقبت از پوست فقط به محصولات آرایشی محدود نمی‌شود
وضعیت پوست می‌تواند تحت تأثیر عوامل مختلفی مانند تغذیه، خواب، استرس و تغییرات هورمونی قرار بگیرد. در دوران بارداری، توجه به سلامت عمومی بدن نیز اهمیت دارد.
- تغذیه و سلامت دستگاه گوارش: مصرف غذاهای متنوع و سرشار از فیبر، نوشیدن آب کافی و داشتن فعالیت بدنی متناسب با شرایط بارداری به حفظ سلامت عمومی کمک می‌کند. مصرف پروبیوتیک‌ها نیز ممکن است در برخی شرایط مفید باشد، اما شواهد مربوط به تأثیر مستقیم آن‌ها بر آکنه هنوز قطعی نیست.
- خواب و مدیریت استرس: استراحت کافی و روش‌هایی مانند تنفس آرام و مدیتیشن می‌توانند به کاهش استرس کمک کنند. استرس ممکن است برخی مشکلات پوستی، از جمله آکنه، را تشدید کند.
- روغن تخم کدو: این روغن در برخی محصولات مراقبت از پوست استفاده می‌شود و ترکیبات آن ممکن است بر مسیرهای هورمونی اثر بگذارند؛ با این حال، شواهد بالینی کافی برای اثبات اثربخشی آن در درمان آکنه هورمونی یا ایمنی مصرف آن در بارداری وجود ندارد. بهتر است از مصرف درمانی یا خوراکی آن بدون مشورت با پزشک خودداری کنید.
بعد از زایمان و در دوران شیردهی چه باید کرد؟
پس از زایمان، ممکن است بخواهید برخی محصولات مراقبت از پوست را که در دوران بارداری کنار گذاشته بودید، دوباره به برنامه خود اضافه کنید. با این حال، ایمنی هر ترکیب باید جداگانه بررسی شود.
برای مثال، جذب رتینوئیدهای موضعی از پوست معمولاً کم است؛ اما به‌دلیل محدود بودن اطلاعات ایمنی، بهتر است درباره شروع مجدد آن‌ها در دوران شیردهی با پزشک مشورت کنید. همچنین توصیه می‌شود هیدروکینون را در این دوران بدون نظر پزشک مصرف نکنید، زیرا میزان جذب آن از پوست نسبتاً زیاد است و اطلاعات کافی درباره ایمنی آن وجود ندارد.
اگر به انجام روش‌های زیبایی مانند تزریق بوتاکس، فیلر یا لیزر فکر می‌کنید، زمان مناسب انجام آن‌ها به نوع روش، وضعیت جسمی و شرایط شیردهی بستگی دارد. بسیاری از این اقدامات انتخابی را می‌توان تا پایان بارداری یا شیردهی به تعویق انداخت. پیش از هرگونه اقدام، با متخصص پوست مشورت کنید.
چگونه یک برنامه مراقبت از پوست ایمن در بارداری داشته باشیم؟
برای مراقبت از پوست در این دوران، نیازی به استفاده از ده‌ها محصول مختلف ندارید. یک برنامه ساده و منظم معمولاً کافی است:
- صبح: شوینده ملایم، مرطوب‌کننده مناسب و ضدآفتاب با SPF حداقل ۳۰.
- شب: پاک‌سازی ملایم پوست، استفاده از مرطوب‌کننده و در صورت نیاز، یک محصول درمانی مناسب بارداری با نظر پزشک.
- در تمام طول روز: از مصرف خودسرانه داروهای ضدجوش، محصولات لایه‌بردار قوی و ترکیباتی که ایمنی آن‌ها در بارداری مشخص نیست، خودداری کنید.
در نهایت، تغییرات پوست در دوران بارداری لزوماً نشانه مشکل یا اشتباه در مراقبت از پوست نیستند و بسیاری از آن‌ها به‌مرور کاهش می‌یابند. با انتخاب محصولات مناسب، پرهیز از ترکیبات پرخطر و مشورت با متخصص پوست، می‌توانید بدون نگرانی‌های غیرضروری از پوست خود مراقبت کنید.
این مقاله توسط Mary Alice Mina نوشته شده است.
