آشالازی (کاردیواسپاسم) یک بیماری نادر است که در آن غذا و مایعات بهدرستی از مری به معده منتقل نمیشوند. از جمله علائم این بیماری میتوان به دشواری در بلع، سوزش سر دل و درد قفسه سینه اشاره کرد. آشالازی ممکن است باعث بروز عوارضی مانند پنومونی ناشی از آسپیراسیون شود. درمان آن شامل روشهای جراحی و غیرجراحی مانند دارودرمانی و تزریق بوتاکس است.
آشالازی چیست؟
آشالازی یا کاردیواسپاسم نوعی اختلال نادر در مری است که در آن مری نمیتواند غذا و مایعات را بهدرستی به معده منتقل کند.
مری یک لوله عضلانی است که از دهان تا معده امتداد دارد. در حالت طبیعی، انقباضات عضلانی (حرکات دودی) در مری باعث هدایت غذا و مایعات به سمت دریچه تحتانی مری میشوند. این دریچه یک عضله حلقهای است که هنگام ورود غذا به معده باز میشود و سپس بسته میشود تا از بازگشت محتویات معده به مری جلوگیری کند.
در آشالازی، حرکات دودی یا وجود ندارند یا بهدرستی عمل نمیکنند. همچنین دریچه تحتانی مری بهخوبی شل نمیشود؛ در نتیجه غذا و نوشیدنیها در مری باقی میمانند و وارد معده نمیشوند. این وضعیت باعث دشواری در بلع و بروز علائم دیگر میشود و در برخی موارد میتواند به کاهش وزن شدید و سوءتغذیه منجر شود.
این بیماری از هر ۱۰۰ هزار نفر، حدود یک نفر را درگیر میکند و بیشتر در افراد بین ۲۵ تا ۶۰ سال دیده میشود، هرچند کودکان نیز ممکن است به آن مبتلا شوند. درمان شامل جراحی و دارو است، اما علائم اغلب ممکن است دوباره بازگردند.
علائم آشالازی
علائم این بیماری بهتدریج ظاهر میشوند و ممکن است ماهها یا حتی سالها طول بکشد تا فرد متوجه تغییرات شود. این علائم عبارتاند از:
- دشواری در بلع
- بازگشت غذا به دهان پس از بلع
- درد قفسه سینه که ممکن است شدید و متناوب باشد
- ناتوانی در آروغ زدن
- سوزش سر دل
- سکسکه
- کاهش وزن بدون دلیل مشخص
علت آشالازی
علت دقیق این بیماری هنوز مشخص نیست. یکی از نظریهها این است که آشالازی نوعی بیماری خودایمنی است که ممکن است توسط یک ویروس تحریک شود. بر اساس این نظریه:
- سیستم ایمنی بدن به سلولهای عصبی مری که عملکرد عضلات را کنترل میکنند حمله میکند.
- این سلولها بهتدریج تخریب میشوند.
- در نتیجه، فرآیند انتقال غذا و مایعات از مری به معده مختل میشود.
عوارض آشالازی
در این بیماری، غذا ممکن است در مری باقی بماند و حتی وارد نای شود، که میتواند باعث ورود غذا به ریهها شود. این وضعیت ممکن است منجر به عوارض زیر شود:
- پنومونی ناشی از آسپیراسیون
- برونشکتازی
- عفونتهای ریوی
- افزایش خطر سرطان مری
- سوءتغذیه
تشخیص آشالازی
برای تشخیص، ابتدا معاینه فیزیکی انجام میشود و درباره علائم و مدت زمان آنها سؤال میشود. معمولاً از سه آزمایش زیر استفاده میشود:
- بلع باریم (عکسبرداری از مری)
- مانومتری مری (اندازهگیری فشار و عملکرد عضلات مری)
- آندوسکوپی فوقانی
درمان آشالازی
هدف اصلی درمان، شل کردن دریچه تحتانی مری است. این بیماری درمان قطعی ندارد، اما روشهای مختلف میتوانند علائم را کاهش دهند. انتخاب روش درمانی به شرایط بیمار و ترجیحات او بستگی دارد.
درمانهای غیرجراحی
- گشادسازی با بالون: در این روش، یک بالون مخصوص از طریق مری وارد شده و در محل دریچه باد میشود تا عضله شل شود و عبور غذا آسانتر گردد. ممکن است به چند جلسه درمان نیاز باشد.
- دارودرمانی: شامل تزریق بوتاکس به دریچه مری یا مصرف داروهایی مانند نیفدیپین و ایزوسورباید است که باعث شل شدن عضله میشوند.
درمانهای جراحی
دو روش کمتهاجمی برای شل کردن دریچه مری وجود دارد:
- میوتومی هلر به روش لاپاراسکوپی: در این روش، با استفاده از ابزارهای ظریف، فیبرهای عضلانی بریده میشوند.
- میوتومی آندوسکوپیک از راه دهان: در این روش، عضلات مری و بخش بالایی معده برش داده میشوند تا مسیر عبور غذا باز شود.
در موارد بسیار نادر و شدید، ممکن است نیاز به برداشتن مری (ازوفاژکتومی) باشد.
عوارض درمان
اگرچه این روشها مؤثر هستند، اما ممکن است عوارضی داشته باشند:
- بازگشت علائم
- رفلاکس معده
- در موارد بسیار نادر، پارگی مری
علائم آشالازی ممکن است پس از درمان بازگردند. بنابراین پیگیری بلندمدت ضروری است تا:
- عملکرد مری بررسی شود.
- علائم رفلاکس کنترل شود.
- نشانههای سرطان مری بررسی شوند.
آیا این بیماری بر طول عمر تأثیر دارد؟
در صورت عدم درمان، ممکن است سوءتغذیه ایجاد شود که خطرناک است و میتواند طول عمر را کاهش دهد. اما با درمان مناسب، افراد میتوانند طول عمر طبیعی داشته باشند.
چگونه از خود مراقبت کنیم؟
علائم این بیماری ممکن است بهمرور زمان بازگردند. برای کاهش مشکلات، توصیههای زیر مفید هستند:
- غذا را به قطعات کوچک تقسیم کرده و خوب بجوید.
- هنگام غذا خوردن آب زیاد بنوشید.
- هنگام خوردن غذا صاف بنشینید تا جاذبه به حرکت غذا کمک کند.
- ۳ تا ۴ ساعت قبل از خواب غذای جامد نخورید.
- هنگام خواب، سر خود را بالاتر نگه دارید.
چه غذاهایی را باید محدود کرد؟
برخی غذاها عبور از مری را دشوارتر میکنند:
- غذاهایی که ممکن است مری را مسدود کنند: مانند سیب و انگور با پوست، سبزیجات خام و گوشتهای خشک
- غذاهایی که در مری سفت میشوند: مانند نان سفید، برنج سفید، سیبزمینی و پاستا
- غذاهای تحریککننده: مانند غذاهای تند، نوشیدنیهای گازدار و الکل
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
در صورت مشاهده هرگونه تغییر مانند دشواری جدید در بلع، بهتر است هرچه سریعتر به پزشک مراجعه کنید.
آشالازی بیماری نادری است که علائم آن بهمرور زمان ظاهر میشوند و ممکن است از سوزش سر دل تا سکسکه و دشواری در بلع را شامل شوند. به همین دلیل، بسیاری از افراد ارتباط بین این علائم را تشخیص نمیدهند.
اما اگر علائمی دارید که از بین نمیروند، بهتر است آنها را جدی بگیرید و با پزشک مشورت کنید. روشهای مختلفی برای درمان این بیماری وجود دارد و میتوان مناسبترین گزینه را انتخاب کرد.
