فشار خون بالا از شایعترین مشکلات سلامتی در دنیای امروز است و میلیونها نفر ناچارند برای کنترل آن بهطور منظم دارو مصرف کنند. بسیاری از افرادی که مصرف قرص فشار خون را شروع میکنند، پس از مدتی متوجه تغییراتی در بدن خود میشوند؛ یکی از رایجترین این تغییرات، ورم یا پفکردگی در بخشهایی مانند پاها، مچ پا، دستها یا حتی صورت است. همین موضوع باعث میشود این سؤال برای بیماران ایجاد شود که آیا این ورمها واقعاً به قرص فشار خون مربوط است یا علت دیگری دارد.
نگرانی درباره عوارض دارو کاملاً طبیعی است، بهویژه زمانی که دارو قرار است برای مدت طولانی یا حتی مادامالعمر مصرف شود. بعضی افراد بهمحض مشاهده ورم، مصرف دارو را قطع میکنند یا دچار اضطراب میشوند، در حالی که همیشه هم رابطه مستقیمی بین داروی فشار خون و ورم بدن وجود ندارد. در این مقاله از گومگ توضیح میدهیم که چه زمانی قرص فشار خون میتواند باعث ورم شود، این ورم چرا اتفاق میافتد، چه داروهایی بیشتر چنین اثری دارند و در چه شرایطی باید به پزشک مراجعه کرد.
ورم بدن چیست و چرا اتفاق میافتد؟
ورم بدن معمولاً بهدلیل تجمع مایعات در بافتها ایجاد میشود. این مایع اضافی میتواند بهآرامی در زیر پوست جمع شود و باعث شود آن ناحیه متورم، سفت یا پفکرده به نظر برسد. بیشتر افراد ورم را در پاها و مچ پا تجربه میکنند، چون جاذبه زمین باعث میشود مایعات در این نواحی بیشتر جمع شوند.
در حالت طبیعی، بدن با کمک قلب، کلیهها و رگهای خونی، تعادل مایعات را حفظ میکند. زمانی که این تعادل به هم بخورد، مثلاً گردش خون کند شود یا دفع مایعات کاهش یابد، ورم ایجاد میشود. این مشکل میتواند موقتی یا مزمن باشد و شدت آن از خفیف تا شدید متغیر است.
ورم همیشه نشانه بیماری خطرناک نیست. گاهی ایستادن طولانیمدت، نشستن زیاد، مصرف نمک بالا یا حتی گرمای هوا میتواند باعث پفکردگی بدن شود. به همین دلیل، مشاهده ورم بهتنهایی نمیتواند علت آن را مشخص کند.
در برخی موارد، ورم میتواند نشانه مشکلات قلبی، کلیوی یا کبدی باشد. به همین خاطر، پزشکان به محل ورم، زمان شروع آن و عوامل همراه توجه زیادی میکنند تا علت دقیق مشخص شود.
وقتی صحبت از ورم ناشی از دارو میشود، معمولاً این ورم بهدلیل تأثیر دارو بر رگها یا تعادل آب و نمک بدن ایجاد میشود، نه بهدلیل تجمع چربی یا افزایش وزن واقعی.
آیا همه قرصهای فشار خون باعث ورم میشوند؟
واقعیت این است که همه داروهای فشار خون چنین عارضهای ندارند. داروهای فشار خون انواع مختلفی دارند و هرکدام به شکل متفاوتی روی بدن اثر میگذارند. به همین دلیل، احتمال ایجاد ورم در بین آنها یکسان نیست.
بعضی از داروها با باز کردن رگهای خونی فشار خون را کاهش میدهند. این باز شدن رگها میتواند باعث شود مقداری مایع از رگها به بافت اطراف نشت کند و ورم ایجاد شود. این حالت معمولاً در پاها بیشتر دیده میشود.
در مقابل، برخی داروها با کمک به دفع آب اضافی از بدن عمل میکنند. این گروه نهتنها باعث ورم نمیشوند، بلکه گاهی حتی ورم موجود را کاهش میدهند. به همین دلیل، نوع داروی مصرفی نقش بسیار مهمی دارد.
واکنش بدن افراد نیز متفاوت است. ممکن است دو نفر یک داروی مشابه مصرف کنند اما فقط یکی از آنها دچار ورم شود. عواملی مانند سن، وزن، وضعیت کلی سلامت و حتی ژنتیک میتوانند در این موضوع نقش داشته باشند.
پس اگر کسی پس از شروع داروی فشار خون دچار ورم شد، نمیتوان بهصورت قطعی گفت که همه قرصهای فشار خون چنین اثری دارند. بررسی دقیق نوع دارو و شرایط فرد ضروری است.
کدام داروهای فشار خون بیشتر باعث ورم میشوند؟
برخی از داروهای فشار خون بیشتر از بقیه با ورم بدن ارتباط دارند. این داروها معمولاً باعث شل شدن و گشاد شدن رگها میشوند و همین موضوع میتواند منجر به تجمع مایع در بافتها شود.
ورم ناشی از این داروها اغلب در مچ پا و ساق پا دیده میشود و معمولاً دردناک نیست، اما ممکن است آزاردهنده باشد یا باعث احساس سنگینی شود. این ورم معمولاً در پایان روز شدیدتر میشود.
در بسیاری از موارد، این نوع ورم خطرناک نیست، اما اگر شدید شود یا همراه با علائم دیگری مثل تنگی نفس باشد، نیاز به بررسی فوری دارد. پزشکان معمولاً شدت ورم و تأثیر آن بر زندگی روزمره بیمار را در نظر میگیرند.
گاهی با کاهش دوز دارو یا تغییر آن به نوع دیگر، ورم بهطور قابلتوجهی کمتر میشود. به همین دلیل، قطع خودسرانه دارو توصیه نمیشود و تصمیمگیری باید با نظر پزشک انجام شود.
نکته مهم این است که ورم ایجادشده توسط دارو معمولاً بهآرامی ظاهر میشود و ناگهانی نیست، مگر در موارد حساسیت دارویی که شرایط متفاوتی دارد.
ورم ناشی از قرص فشار خون خطرناک است؟
در بیشتر موارد، ورمی که بهدلیل مصرف قرص فشار خون ایجاد میشود، خفیف و بیخطر است. این نوع ورم معمولاً فقط یک عارضه جانبی است و بهتنهایی تهدیدی جدی برای سلامتی محسوب نمیشود.
با این حال، اگر ورم شدید باشد یا بهسرعت بدتر شود، میتواند نشانه مشکل جدیتری باشد. مثلاً اگر ورم همراه با تنگی نفس، درد قفسه سینه یا افزایش وزن ناگهانی باشد، باید جدی گرفته شود.
برخی افراد ممکن است تصور کنند هر ورمی بیاهمیت است، اما واقعیت این است که محل ورم اهمیت زیادی دارد. ورم صورت، لبها یا زبان میتواند نشانه واکنش حساسیتی باشد که نیاز به اقدام فوری دارد.
پزشکان معمولاً بین ورم ساده ناشی از دارو و ورمی که بهدلیل بیماری قلبی یا کلیوی ایجاد شده تفاوت قائل میشوند. بررسی سوابق پزشکی و انجام معاینه به تشخیص کمک میکند.
بنابراین، ورم همیشه خطرناک نیست، اما نادیده گرفتن آن هم کار درستی نیست. آگاهی و پیگیری بهموقع میتواند از بروز مشکلات جدی جلوگیری کند.
چه عواملی احتمال ورم را در مصرفکنندگان داروی فشار خون بیشتر میکند؟
برخی شرایط باعث میشوند احتمال بروز ورم در افراد مصرفکننده قرص فشار خون بیشتر شود. یکی از این عوامل، مصرف زیاد نمک است که باعث نگهداشتن آب در بدن میشود.
اضافهوزن و چاقی نیز میتواند فشار بیشتری به رگها وارد کند و باعث شود ورم راحتتر ایجاد شود. در این افراد، گردش خون معمولاً کندتر است و مایعات راحتتر تجمع پیدا میکنند.
نشستن یا ایستادن طولانیمدت، بهویژه در طول روز، یکی دیگر از عوامل مهم است. افرادی که تحرک کمی دارند، بیشتر دچار ورم پا میشوند، حتی اگر داروی خاصی مصرف نکنند.
سن بالا هم نقش دارد. با افزایش سن، خاصیت کشسانی رگها کمتر میشود و بدن در تنظیم مایعات ضعیفتر عمل میکند. به همین دلیل، سالمندان بیشتر در معرض ورم هستند.
در نهایت، وجود بیماریهای زمینهای مانند مشکلات کلیوی یا قلبی میتواند احتمال بروز ورم را افزایش دهد و مصرف داروی فشار خون این وضعیت را تشدید کند.
در صورت مشاهده ورم، چه کارهایی میتوان انجام داد؟
اولین و مهمترین اقدام این است که بدون مشورت با پزشک، مصرف داروی فشار خون را قطع نکنید. قطع ناگهانی دارو میتواند باعث بالا رفتن شدید فشار خون و ایجاد خطرات جدی شود.
ثبت زمان شروع ورم و شدت آن میتواند کمککننده باشد. این اطلاعات به پزشک کمک میکند تا بهتر تشخیص دهد آیا ورم به دارو مربوط است یا عامل دیگری دارد.
کاهش مصرف نمک، بالا نگهداشتن پاها هنگام استراحت و افزایش تحرک روزانه میتواند به کاهش ورم کمک کند. این اقدامات ساده در بسیاری از افراد مؤثر هستند.
اگر ورم آزاردهنده باشد، پزشک ممکن است دوز دارو را تغییر دهد یا داروی دیگری جایگزین کند. گاهی ترکیب چند دارو باعث کاهش این عارضه میشود.
در صورت بروز علائم غیرعادی مانند تنگی نفس، درد شدید یا ورم ناگهانی صورت و لبها، باید فوراً به مراکز درمانی مراجعه کرد.
تفاوت ورم ناشی از دارو با ورم ناشی از بیماری چیست؟
ورم ناشی از دارو معمولاً تدریجی است و اغلب در پاها و مچ پا دیده میشود. این ورم معمولاً با درد شدید همراه نیست و با تغییر وضعیت بدن کمی بهتر میشود.
در مقابل، ورمی که بهدلیل بیماریهای جدی ایجاد میشود، ممکن است ناگهانی، شدید یا همراه با علائم دیگری باشد. مثلاً ورم ناشی از مشکلات قلبی معمولاً با تنگی نفس همراه است.
ورم کلیوی اغلب در صورت و اطراف چشمها بیشتر دیده میشود، بهویژه در صبحها. این نوع ورم با ورم ساده دارویی تفاوت دارد و نیاز به بررسی تخصصی دارد.
پزشکان با معاینه، آزمایش و بررسی سابقه دارویی میتوانند علت اصلی ورم را تشخیص دهند. به همین دلیل، خودتشخیصی توصیه نمیشود. تشخیص درست باعث میشود درمان مناسب انتخاب شود و از نگرانیهای بیمورد یا بیتوجهی خطرناک جلوگیری شود.
سوالات متداول
آیا ورم بدن بعد از مدتی مصرف قرص فشار خون خودبهخود برطرف میشود؟
در برخی افراد بله، بدن به دارو عادت میکند و ورم کاهش مییابد، اما همیشه اینطور نیست.
آیا همه افرادی که قرص فشار خون میخورند دچار ورم میشوند؟
خیر، این عارضه فقط در بعضی افراد و با برخی داروها دیده میشود.
آیا با تغییر داروی فشار خون میتوان ورم را برطرف کرد؟
در بسیاری از موارد، با نظر پزشک و تغییر دارو، ورم بهطور قابلتوجهی کاهش پیدا میکند.
