بیشتر مردم جهان راستدست هستند و تنها حدود ۱۰.۶ درصد از جمعیت کل زمین را چپدستها تشکیل میدهند. دهههاست که میان دانشمندان بحثی داغ در جریان است: چرا این نسبت ثابت ۹۰ به ۱۰ در طول قرنها و در تمامی فرهنگها تقریباً بدون تغییر باقی مانده است؟ یکی از دیدگاههای جذاب در روانشناسی تکاملی بر این باور است که هر دو گروه، یعنی هم راستدستها و هم چپدستها، از مزایای تکاملی خاص خود بهرهمند هستند که باعث بقای آنها شده است.
راستدستها احتمالاً در رفتارهای مبتنی بر «همکاری» برتری دارند؛ مثلاً یادگیری ساخت یک ابزار با الگوبرداری از فردی دیگر. از آنجایی که اکثر معلمان و الگوها راستدست هستند، یادگیرندگان راستدست مسیر آسانتری برای آموختن مهارتهای جدید دارند.
در مقابل، تصور میشود چپدستها در موقعیتهای رقابتی (مانند مبارزه) دستِ بالا را دارند. دلیل آن ساده است: چون تعداد آنها کمتر است، حرکات و حملاتشان در یک نبرد فیزیکی برای حریف غافلگیرکننده است.
تحقیقات قبلی نشان دادهاند که چپدستها در ورزشهایی مثل شمشیربازی و بدمینتون موفقیتهای چشمگیری دارند. اما برای اینکه یک فرد چپدست واقعاً از این «عنصر غافلگیری» سود ببرد، باید روحیه رقابتجویی بالایی داشته باشد و مشتاقانه به دنبال موقعیتهای چالشی یا مسابقات ورزشی بگردد. تا همین اواخر، هیچ مطالعه دقیقی روی رابطه مستقیم میان دستبرتری و میل به رقابت انجام نشده بود.
مطالعه جدیدی که در نشریه معتبر Scientific Reports منتشر شده، به بررسی دقیق این پیوند پرداخته است. در این تحقیق، تیم پژوهشی دو آزمایش مجزا را طراحی و اجرا کردند:
آزمایش اول: سنجش شخصیت و تمایلات درونی
در مرحله نخست، دادههای بیش از ۱۱۰۰ داوطلب جمعآوری شد. شرکتکنندگان از طریق تستهای استاندارد، میزان دستبرتری خود (چپدست یا راستدست بودن) را مشخص کردند. در نهایت، گروهی شامل ۵۰ چپدستِ قاطع و ۴۸۳ راستدستِ قاطع برای تحلیل نهایی انتخاب شدند.
این افراد پرسشنامههای متعددی را درباره شخصیت، رقابتجویی، افسردگی و اضطراب تکمیل کردند. نتایج تحلیلهای آماری بسیار جالب بود:
- راستدستها: تمایل بیشتری به «اجتناب از رقابت» ناشی از اضطراب نشان دادند. به عبارت دیگر، آنها برای دوری از تنش، ترجیح میدهند وارد رقابتهای سنگین نشوند.
- چپدستها: گرایش بسیار قویتری به «رقابت برای توسعه فردی» داشتند. علاوه بر این، چپدستها سطوح بالاتری از «رقابتجویی افراطی» را از خود نشان دادند.
به طور خلاصه، آزمایش اول ثابت کرد که راستدستها بیشتر از رقابت فراری هستند، در حالی که چپدستها با آغوش باز به استقبال چالش میروند.
آزمایش دوم: مهارتهای حرکتی
در آزمایش دوم، زیرمجموعهای از داوطلبان برای انجام تست «تخته و پین» (یک آزمون رایج برای سنجش مهارتهای دستی) دعوت شدند. با این حال، در این بخش رابطه معناداری میان مهارت فیزیکی دست و سطح رقابتجویی مشاهده نشد؛ که نشان میدهد میل به رقابت بیشتر ریشه در ساختار روانی و ذهنی دارد تا صرفاً مهارت حرکتی.
نتیجهگیری نهایی
این مطالعه تکه بزرگی از پازل تکامل را سر جای خود قرار داد: چپدستها واقعاً رقابتجوتر از راستدستها هستند. این ویژگی روانی در کنار مزیت غافلگیرکننده بودن در نبردهای فیزیکی، احتمالاً همان دلیلی است که باعث شده چپدستها در طول تاریخ، علیرغم جمعیت اندکشان، همواره جایگاه خود را در جوامع بشری حفظ کنند.
