پوسیدگی دندان یکی از شایعترین مشکلات دهان و دندان است که تقریبا همه افراد در مقطعی از زندگی آن را تجربه میکنند. این مشکل فقط به ایجاد یک سوراخ کوچک در دندان محدود نمیشود و میتواند بهتدریج ساختار دندان را تخریب کند، باعث درد، عفونت و حتی از دست رفتن دندان شود. شناخت انواع پوسیدگی دندان کمک میکند علائم اولیه را زودتر تشخیص دهید و قبل از پیشرفت آسیب، اقدامات درمانی یا پیشگیرانه را انجام دهید.
پوسیدگی زمانی شروع میشود که باکتریهای دهان از قندها و کربوهیدراتهای غذایی تغذیه میکنند و اسید تولید میشود. این اسیدها به مرور زمان مینای دندان را ضعیف کرده و راه را برای نفوذ به لایههای عمیقتر باز میکنند. محل درگیری، سرعت پیشرفت و شدت آسیب در انواع مختلف پوسیدگی متفاوت است و همین موضوع باعث میشود روش درمان نیز فرق داشته باشد.
در ادامه، انواع پوسیدگی دندان را بهصورت کامل بررسی میکنیم تا بتوانید تفاوت آنها را بشناسید، علائم هشداردهنده را بهتر درک کنید و بدانید هر نوع پوسیدگی چه پیامدهایی میتواند داشته باشد.
انواع پوسیدگی دندان
پوسیدگی سطح جونده
پوسیدگی سطح جونده معمولا روی دندانهای آسیاب دیده میشود؛ همان دندانهایی که مسئول خرد کردن و جویدن غذا هستند. سطح این دندانها دارای شیارها و فرورفتگیهای طبیعی است که بهراحتی محل تجمع ذرات غذا و باکتریها میشود.
در بسیاری از افراد، حتی با مسواک زدن منظم، این شیارها بهطور کامل تمیز نمیشوند. به همین دلیل پوسیدگی سطح جونده یکی از شایعترین انواع پوسیدگی دندان، بهخصوص در کودکان و نوجوانان است. در مراحل اولیه ممکن است فقط تغییر رنگ یا لکههای تیره روی سطح دندان دیده شود.
اگر این نوع پوسیدگی بهموقع درمان نشود، میتواند به عمق دندان نفوذ کند و به عاج برسد. در این مرحله حساسیت به سرما و گرما یا درد هنگام جویدن غذا بروز پیدا میکند و درمان معمولا نیازمند ترمیم یا پرکردگی خواهد بود.
پوسیدگی بین دندانی
پوسیدگی بین دندانی در فضاهای باریک بین دندانها ایجاد میشود؛ جایی که مسواک بهسختی به آن دسترسی دارد. این نوع پوسیدگی اغلب به دلیل عدم استفاده منظم از نخ دندان شکل میگیرد.
در مراحل ابتدایی، پوسیدگی بین دندانی معمولا بدون علامت است و بهراحتی با چشم دیده نمیشود. بسیاری از افراد زمانی متوجه آن میشوند که پوسیدگی پیشرفت کرده و باعث درد یا حساسیت شده است.
تشخیص این نوع پوسیدگی اغلب با معاینه دقیق دندانپزشک و گاهی با کمک عکسبرداری انجام میشود. درمان زودهنگام میتواند از درگیری عصب و نیاز به درمانهای پیچیدهتر جلوگیری کند.
پوسیدگی سطح صاف
پوسیدگی سطح صاف روی سطوح صاف و خارجی دندانها، بهویژه در نزدیکی خط لثه، ایجاد میشود. این نوع پوسیدگی معمولا بهصورت تدریجی و آهسته پیشرفت میکند.
تجمع پلاکهای میکروبی در این نواحی، بهخصوص در افرادی که بهداشت دهان و دندان مناسبی ندارند، عامل اصلی ایجاد پوسیدگی سطح صاف است. مصرف مداوم مواد قندی و نوشیدنیهای اسیدی نیز نقش مهمی در شکلگیری آن دارد.
مزیت این نوع پوسیدگی این است که اگر در مراحل اولیه تشخیص داده شود، میتوان با اصلاح عادات بهداشتی و استفاده از فلوراید، روند آن را متوقف یا حتی تا حدی معکوس کرد.
پوسیدگی ریشه دندان
پوسیدگی ریشه دندان زمانی رخ میدهد که ریشه دندان در معرض محیط دهان قرار بگیرد. این حالت معمولا در اثر تحلیل لثه و عقبنشینی آن ایجاد میشود و بیشتر در افراد میانسال و سالمند دیده میشود.
سطح ریشه دندان برخلاف مینا، لایه محافظ قوی ندارد و نسبت به اسیدها بسیار حساستر است. به همین دلیل پوسیدگی ریشه میتواند سریعتر پیشرفت کند و دردناکتر باشد.
خشکی دهان، مصرف برخی داروها و بیماریهای لثه از عوامل افزایشدهنده خطر پوسیدگی ریشه دندان هستند. درمان این نوع پوسیدگی معمولا حساستر است و نیاز به دقت بیشتری دارد.
پوسیدگی ثانویه
پوسیدگی ثانویه در اطراف یا زیر ترمیمها و پرکردگیهای قدیمی ایجاد میشود. این نوع پوسیدگی ممکن است زمانی رخ دهد که بین ماده ترمیمی و دندان فاصله ایجاد شده یا ترمیم بهخوبی روی دندان ننشسته باشد.
در این شرایط، باکتریها به زیر ترمیم نفوذ میکنند و بدون اینکه بهراحتی دیده شوند، باعث تخریب ساختار دندان میشوند. پوسیدگی ثانویه یکی از دلایل اصلی نیاز به تعویض پرکردگیهاست.
معاینه منظم دندانها نقش مهمی در تشخیص زودهنگام این نوع پوسیدگی دارد، زیرا اغلب بدون علامت مشخص پیشرفت میکند.
پوسیدگی دندان عقل
پوسیدگی دندان عقل به دلیل موقعیت خاص این دندانها بسیار شایع است. دندانهای عقل معمولا در انتهای دهان قرار دارند و دسترسی به آنها برای مسواک زدن و نخ دندان کشیدن دشوار است.
در بسیاری از موارد، دندان عقل بهطور کامل رویش پیدا نمیکند یا بهصورت نیمهنهفته باقی میماند. این وضعیت باعث تجمع باکتری و مواد غذایی اطراف دندان و لثه میشود و خطر پوسیدگی را افزایش میدهد.
گاهی پوسیدگی دندان عقل به حدی پیشرفت میکند که علاوه بر خود دندان، دندان مجاور را نیز درگیر میکند. به همین دلیل بررسی منظم وضعیت دندانهای عقل اهمیت زیادی دارد.
پوسیدگی زودرس دوران کودکی
پوسیدگی زودرس دوران کودکی نوعی پوسیدگی شدید است که در نوزادان و کودکان خردسال دیده میشود. این مشکل اغلب با مصرف مکرر شیر، شیشه شیر یا نوشیدنیهای شیرین، بهخصوص هنگام خواب، مرتبط است.
در این حالت، دندانها برای مدت طولانی در معرض قند قرار میگیرند و باکتریها فرصت زیادی برای تولید اسید دارند. پوسیدگی معمولا از دندانهای جلویی شروع میشود و میتواند بهسرعت گسترش پیدا کند.
پیشگیری از پوسیدگی زودرس دوران کودکی با آموزش والدین، رعایت بهداشت دهان کودک و محدود کردن مصرف مواد قندی امکانپذیر است.
پوسیدگی پیشرونده
پوسیدگی پیشرونده به نوعی از پوسیدگی گفته میشود که با سرعت بالایی پیشرفت میکند و در مدت زمان کوتاهی بخشهای وسیعی از دندان را درگیر میسازد.
این نوع پوسیدگی معمولا در افرادی دیده میشود که به دلایل مختلفی مانند ضعف سیستم ایمنی، خشکی شدید دهان یا مصرف زیاد مواد قندی در معرض خطر بالاتری قرار دارند.
پوسیدگی پیشرونده اگر کنترل نشود، میتواند به عصب دندان برسد و منجر به درد شدید، عفونت و نیاز به درمانهای پیچیدهتری مانند عصبکشی شود.
سوالات متداول درباره انواع پوسیدگی دندان
آیا همه انواع پوسیدگی دندان درد دارند؟
خیر. بسیاری از انواع پوسیدگی، بهخصوص در مراحل اولیه، بدون درد هستند. درد معمولا زمانی ظاهر میشود که پوسیدگی به لایههای عمیقتر دندان برسد.
کدام نوع پوسیدگی خطرناکتر است؟
همه انواع پوسیدگی در صورت عدم درمان میتوانند خطرناک باشند، اما پوسیدگی پیشرونده و پوسیدگی ریشه دندان به دلیل سرعت پیشرفت و حساسیت بالا معمولا مشکلات جدیتری ایجاد میکنند.
آیا پوسیدگی دندان قابل پیشگیری است؟
بله. رعایت بهداشت دهان و دندان، استفاده منظم از مسواک و نخ دندان، تغذیه سالم و معاینات دورهای دندانپزشکی نقش مهمی در پیشگیری از پوسیدگی دارند.
آیا پوسیدگی دندان در کودکان دائمی است؟
اگر پوسیدگی دندانهای شیری بهموقع درمان نشود، میتواند روی سلامت دندانهای دائمی و رشد صحیح آنها تاثیر منفی بگذارد.
منابع: mayoclinic – nhs – healthdirect – nih
