با پیشرفت علم و آگاهی بیشتر درباره خطرات ناشی از آلودگی هوای داخل ساختمان، از جمله تأثیرات منفی آن بر فشار خون و کیفیت خواب، استفاده از دستگاه تصفیه هوا در هنگام شب، راهکاری ساده و وسوسهانگیز به نظر میرسد. اما سوال اصلی اینجاست که روشن بودن این دستگاه در طول شب، واقعاً چه تأثیری بر سلامت ما دارد؟ در این مقاله، هر آنچه باید در این باره بدانید را بررسی میکنیم.
تصفیه هوا و بهبود کیفیت خواب
دلایل علمی محکمی وجود دارد که نشان میدهد خوابیدن در اتاقی که دستگاه تصفیه هوا در آن روشن است، میتواند هم کیفیت و هم مدت زمان خواب را بهبود ببخشد.
بسیاری از پژوهشهای گذشته صرفاً بر تأثیرات منفی آلودگی هوا بر «آپنه خواب» (وقفه تنفسی در خواب) تمرکز داشتند و نشان میدادند که آلودگی باعث تحریک مجاری تنفسی فوقانی و التهاب (تورم) آنها میشود. با این حال، مطالعات جدیدتر ارتباط بین کیفیت هوای محیط داخلی و وضعیت عمومی خواب را بررسی کردهاند و نتایج همگی یکسان بوده است: «به طور کلی، هرچه کیفیت هوای اتاق خواب بالاتر و پاکتر باشد، کیفیت خواب فرد نیز بهتر خواهد بود.»
برای نمونه، مطالعهای در سال ۲۰۲۳ نشان داد افرادی که با دستگاه تصفیه هوای مجهز به فیلتر HEPA (که میتواند تا ۹۹.۹۷٪ گرد و غبار، گرده، کپک و باکتریها را از بین ببرد) میخوابند، نسبت به دیگران مدت زمان بیشتری را در خواب عمیق و استراحت کامل سپری میکنند.
گزارش دیگری در همان سال نشان داد که افزایش گردش هوا در اتاق خواب باعث کاهش غلظت دیاکسید کربن و ذرات معلق (مخلوطی از ذرات جامد و مایع که قطرات بسیار ریز و خطرناکی را در هوا تشکیل میدهند) میشود. همزمان با کاهش این آلایندهها، کیفیت خواب افراد به شکل چشمگیری بهبود یافت.
محققان معتقدند تأثیر آلودگی هوا بر خواب ناشی از قدرت آن در ایجاد التهاب در بینی و گلو و احتمالاً تحریک «استرس اکسیداتیو» است؛ وضعیتی که میتواند باعث آسیب به سلولها و بافتهای بدن شود.
تأثیر دستگاه تصفیه هوا بر فشار خون
تحقیقات نشان میدهند که قرار گرفتن مداوم در معرض آلودگی هوا میتواند منجر به التهاب و آسیب به عروق خونی شود که در نهایت فشار خون را بالا برده و خطر حوادث قلبی ناگوار مانند حمله قلبی یا سکته مغزی را افزایش میدهد.
در مقابل، مطالعات ارتباط مستقیمی میان استفاده از دستگاه تصفیه هوا و بهبود سطح فشار خون پیدا کردهاند. این موضوع بهویژه برای افرادی که در مناطق پرجمعیت و آلوده، فضاهای با تهویه ضعیف، یا مناطق مستعد مهدود و آتشسوزیهای جنگلی زندگی میکنند، اهمیت دوچندانی دارد.
یک بررسی آماری در سال ۲۰۲۱ روی افرادی که در مناطق پرآلوده زندگی میکردند انجام شد. این تحقیق، فشار خون سیستولیک (عدد بالا) افراد را قبل و بعد از استفاده از دستگاه تصفیه هوا (به مدت یک تا چند هفته) اندازه گرفت. نتایج نشان داد که استفاده از تصفیه هوا در محیط داخلی بهطور معناداری باعث کاهش فشار خون میشود.
همچنین مقاله دیگری در سال ۲۰۲۴ منتشر شد که نشان داد استفاده طولانیمدت (یکساله) از دستگاه تصفیه هوا در اتاقهای اصلی خانه، منجر به کاهش قابل توجه فشار خون دیاستولیک (عدد پایین) در افراد سالمند شده است. سیستمهای فیلتراسیون با کاهش قرارگیری در معرض آلایندههای داخلی و خارجی، مانع از بروز یا تشدید اختلالات قلبی-متابولیک از جمله فشار خون بالا میشوند.
نکات مهم در انتخاب دستگاه تصفیه هوا
اگر به دنبال پاکسازی هوای اتاق خواب خود برای رسیدن به خوابی آرامتر یا فشار خون متعادلتر هستید، بهتر است روی خرید دستگاهی سرمایهگذاری کنید که حتماً دارای فیلتر HEPA باشد.
در هنگام خرید و استفاده، به این دو نکته کلیدی توجه کنید:
- تناسب با متراژ: دستگاهی را انتخاب کنید که توان تصفیه آن متناسب با ابعاد اتاق شما باشد.
- نگهداری منظم: برای اثربخشی مداوم، فیلترهای دستگاه را طبق دستورالعمل سازنده (معمولاً به صورت ماهانه) بررسی و تمیز یا تعویض کنید.
اگرچه استفاده از دستگاه تصفیه هوا برای افرادی که دچار بیماریهای تنفسی و قلبی از جمله آلرژی، آسم، آپنه خواب و بیماریهای قلبی هستند حیاتی است، اما نباید فراموش کرد که هوای پاکتر، فارغ از وضعیت سلامت عمومی، مستقیماً به بهبود کیفیت زندگی و سلامت همه افراد منجر میشود.
