علت شکنندگی ناخن ها + روش های افزایش استحکام ناخن ها

شکنندگی ناخن ها یکی از شایع‌ترین مشکلاتی است که افراد را به متخصص پوست و مو ارجاع می‌دهد. تصور کنید بعد از چند هفته مراقبت، ناخن هایتان کمی بلند شده و ناگهان در حین انجام یک کار ساده روزمره، گوشه‌ای از آن می‌شکند یا لایه‌لایه جدا می‌شود. این تجربه نه تنها آزاردهنده است، بلکه می‌تواند اعتمادبه‌نفس فرد را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

آمارها نشان می‌دهند که حدود ۲۰ درصد از جمعیت با شکنندگی ناخن دست‌وپنجه نرم می‌کنند و این مشکل در زنان، به‌ویژه پس از ۵۰ سالگی، تقریباً دو برابر شایع‌تر است. اما ناخن شکننده دقیقاً چه شکلی است؟ ناخنی که به‌راحتی ترک می‌خورد، لایه‌لایه یا پوسته‌پوسته می‌شود، نرم و کم‌حالت شده و درخشش طبیعی خود را از دست می‌دهد. در ادامه، ابتدا دلایل اصلی این عارضه را بررسی می‌کنیم و سپس راهکارهای مؤثر برای افزایش استحکام ناخن ها را مرور خواهیم کرد.

چرا ناخن ها شکننده می شوند؟

برای درک بهتر شکنندگی ناخن، بهتر است آن را به دو دسته اصلی تقسیم کنیم. در دسته اول، شکنندگی بدون هیچ دلیل زمینه‌ای مشخصی رخ می‌دهد که به آن «شکنندگی اولیه یا سندرم ناخن شکننده» گفته می‌شود. در دسته دوم، شکنندگی ناخن در اثر یک عامل بیرونی یا بیماری خاص ایجاد می‌شود که به آن «شکنندگی ثانویه» می‌گویند.

۱. شکنندگی اولیه: وقتی همه چیز طبیعی به نظر می‌رسد

در این نوع شکنندگی، هیچ بیماری خاصی وجود ندارد و مشکل صرفاً به ساختار خود ناخن برمی‌گردد. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که در این افراد، چسبندگی بین سلول‌های سازنده صفحه ناخن ضعیف‌تر است و میزان آب و چربی‌های ضروری درون ناخن کاهش می‌یابد. عواملی که این وضعیت را تشدید می‌کنند عبارتند از:

• قرار گرفتن مکرر در معرض آب و مواد شوینده: شست‌وشوی مداوم دست‌ها یا ظرف شستن بدون دستکش، باعث می‌شود ناخن مرتباً آب جذب کرده و سپس خشک شود. این چرخه‌های پی‌در‌پی، انسجام صفحه ناخن را به هم می‌ریزد.
• افزایش سن: با بالا رفتن سن، توانایی ناخن در حفظ رطوبت کاهش می‌یابد و ناخن‌ها به طور طبیعی شکننده‌تر می‌شوند.
• استفاده مکرر از لاک‌ها و پاک‌کننده‌های حاوی استون: این مواد می‌توانند چربی طبیعی ناخن را از بین ببرند.
• ضربه‌های فیزیکی و عادت‌های نادرست: جویدن ناخن، کوتاه کردن بیش از حد گوشه‌های ناخن یا استفاده از ناخن به عنوان ابزار برای باز کردن درِ قوطی، همگی می‌توانند به مرور زمان به ساختار ناخن آسیب بزنند.

۲. شکنندگی ثانویه: نشانه‌ای از یک مشکل درونی

گاهی شکنندگی ناخن، زنگ خطری برای یک مشکل درونی در بدن است. متخصصان تأکید می‌کنند که بخش مهمی از مدیریت این عارضه، شناسایی و درمان علت زمینه‌ای آن است. مهم‌ترین این عوامل عبارتند از:

• کمبودهای تغذیه‌ای: ناخن از پروتئینی به نام کراتین ساخته می‌شود و برای ساخت آن به مجموعه‌ای از ریزمغذی‌ها نیاز است. کمبود آهن، روی، کلسیم، منیزیم و برخی ویتامین‌ها مانند ویتامین‌های گروه B (به‌ویژه بیوتین یا ویتامین B7) و ویتامین D می‌تواند مستقیماً به ضعف و شکنندگی ناخن منجر شود. در مواردی، کم‌خونی ناشی از فقر آهن حتی می‌تواند باعث ناخن‌های قاشقی و بسیار شکننده شود.
• بیماری‌های پوستی: بیماری‌هایی مانند پسوریازیس (صدفک) و لیکن پلان می‌توانند بستر و ماتریکس ناخن را درگیر کرده و باعث بدشکلی و شکنندگی ناخن شوند.
• بیماری‌های داخلی: اختلال در عملکرد غده تیروئید (هم پرکاری و هم کم‌کاری) یکی از دلایل شناخته‌شده شکنندگی ناخن است. همچنین بیماری‌های مزمنی مانند دیابت، لوپوس و برخی بیماری‌های کبدی یا کلیوی نیز می‌توانند خود را با علائمی در ناخن نشان دهند.
• عفونت‌های قارچی: تقریباً نیمی از مشکلات ناخن به عفونت‌های قارچی مربوط می‌شود. قارچ‌ها با تخریب کراتین ناخن، باعث تغییر رنگ، افزایش ضخامت و در عین حال شکنندگی و خرد شدن ناخن می‌شوند.

چگونه استحکام ناخن ها را افزایش دهیم؟

روش‌های افزایش استحکام ناخن ها را می‌توان در چهار محور اصلی خلاصه کرد: اصلاح عادت‌های روزمره و محافظت از ناخن، آبرسانی و مرطوب‌سازی، تغذیه و مکمل‌های خوراکی، و استفاده از درمان‌های موضعی تقویت‌کننده.

۱. محافظت از ناخن، سنگ بنای درمان

متخصصان بر این باورند که اساس درمان شکنندگی ناخن، پرهیز از عوامل تحریک‌کننده و مرطوب‌سازی مداوم است. برای محافظت از ناخن‌ها، پوشیدن دستکش‌های نخی در زیر دستکش‌های پلاستیکی یا لاتکس هنگام انجام کارهای خیس مانند ظرف شستن یا کارهای خشک و اصطکاکی مانند باغبانی، ضروری است. همچنین بهتر است ناخن‌ها را همواره کوتاه نگه دارید و لبه‌های آزاد آنها را به صورت صاف کوتاه کنید تا احتمال شکستگی کاهش یابد. استفاده از سوهان شیشه‌ای یا لطیف به جای سوهان‌های فلزی زبر نیز توصیه می‌شود.

۲. آبرسانی و مرطوب‌سازی منظم

همانطور که پوست به مرطوب‌کننده نیاز دارد، ناخن‌ها نیز برای حفظ انعطاف‌پذیری و جلوگیری از خشکی و ترک‌خوردگی به رطوبت نیازمندند. استفاده روزانه از کرم‌های مرطوب‌کننده، لوسیون‌های حاوی آلفاهیدروکسی اسید یا لانولین و روغن‌های مخصوص کوتیکول بر روی صفحه ناخن و پوست اطراف آن، می‌تواند به حفظ رطوبت و افزایش استحکام ناخن کمک کند.

۳. تغذیه و مکمل‌های خوراکی مؤثر

رژیم غذایی متعادل و سرشار از پروتئین، آهن، روی و ویتامین‌های گروه B برای داشتن ناخن‌هایی سالم ضروری است. در کنار تغذیه، برخی مکمل‌ها نیز در مطالعات علمی تأثیر امیدوارکننده‌ای از خود نشان داده‌اند:

• بیوتین (ویتامین B7): بیوتین شناخته‌شده‌ترین مکمل برای تقویت ناخن است. در یک مطالعه، مصرف روزانه ۲.۵ میلی‌گرم بیوتین به مدت حدود ۵.۵ ماه، در ۹۱ درصد از افراد باعث بهبود سفتی و سختی ناخن‌ها شد. مطالعه دیگری نشان داد که این میزان مصرف بیوتین، ضخامت صفحه ناخن را تا ۲۵ درصد افزایش می‌دهد. اگرچه شواهد علمی برای اثبات اثربخشی بیوتین در افراد سالم هنوز قوی نیست، اما نتایج اولیه بسیار نویدبخش است.
• اسیدهای آمینه: ناخن‌ها از پروتئین ساخته شده‌اند و اسیدهای آمینه، به‌ویژه سیستئین که در ساختار کراتین نقش کلیدی دارد، می‌توانند در کنار سایر ویتامین‌ها و مواد معدنی به بهبود کیفیت ناخن کمک کنند.
• ویتامین‌ها و مواد معدنی: در صورت تشخیص کمبود آهن، روی یا ویتامین D توسط پزشک، مصرف مکمل‌های مربوطه زیر نظر پزشک می‌تواند به بازگشت سلامت ناخن‌ها کمک کند.

۴. درمان‌های موضعی تقویت‌کننده

علاوه بر مرطوب‌کننده‌های ساده، امروزه محصولات تخصصی‌تری برای تقویت ناخن‌های شکننده در دسترس هستند. یکی از این محصولات، لاک‌های تقویت‌کننده هستند. یک کارآزمایی بالینی تصادفی نشان داد که استفاده از یک لاک ناخن بر پایه کیتوزان (ماده‌ای طبیعی و سازگار با بدن) به تنهایی و به‌ویژه در ترکیب با مصرف خوراکی بیوتین، می‌تواند به طور چشمگیری ظاهر ناخن‌های شکننده را بهبود بخشد. در این مطالعه، ترکیب لاک و بیوتین خوراکی منجر به کاهش ۶۲ درصدی در شدت علائم شکنندگی ناخن پس از ۴ ماه شد.

سوالات متداول