کیست دندان معمولاً بدون علامت رشد می‌کند و اغلب هنگام انجام عکس‌برداری معمول دندان‌پزشکی تشخیص داده می‌شود. اما این کیست چرا ایجاد می‌شود، چه تفاوتی با گرانولوم دندانی دارد و چگونه می‌توان آن را خارج کرد؟
کیست دندان چیست؟
کیست دندان که با نام کیست فکی نیز شناخته می‌شود، حفره‌ای کیسه‌مانند در استخوان فک است که دیواره داخلی آن از لایه نازکی از بافت به نام اپی‌تلیوم پوشیده شده و معمولاً حاوی مایع یا مواد نیمه‌جامد است. بیشتر این کیست‌ها منشأ دندانی دارند؛ یعنی از بافت‌هایی به وجود می‌آیند که در تشکیل دندان یا نگهداری آن نقش دارند. (mosdenthospital)
کیست‌های دندانی اغلب در اطراف نوک ریشه دندان، اطراف دندانی که هنوز از لثه بیرون نیامده یا در محل باقیمانده بافت‌های دندان‌ساز در استخوان ایجاد می‌شوند.
بیشتر کیست‌های دندان به‌آرامی رشد می‌کنند و ممکن است مدت‌ها هیچ علامتی نداشته باشند. به همین دلیل، بسیاری از افراد تا زمانی که کیست بزرگ شود، عفونت کند یا به دندان‌های مجاور، استخوان، عصب یا سینوس فشار وارد کند، متوجه وجود آن نمی‌شوند. در بسیاری از موارد، کیست فکی به‌طور اتفاقی و هنگام انجام عکس‌برداری برای معاینه دوره‌ای یا بررسی مشکل دیگری در دندان تشخیص داده می‌شود.
کیست‌های با منشأ دندانی معمولاً در دو گروه اصلی قرار می‌گیرند: کیست‌های التهابی که در پی عفونت مزمن ایجاد می‌شوند و کیست‌های تکاملی که به دلایل دیگری، مانند باقی ماندن دندان در داخل استخوان فک، شکل می‌گیرند. تشخیص نوع کیست اهمیت زیادی دارد، زیرا روش درمان و مدت‌زمان پیگیری پس از درمان به آن بستگی دارد.
برای تشخیص قطعی معمولاً سه مرحله لازم است. ابتدا دندان‌پزشک ناحیه موردنظر را معاینه می‌کند، سپس با تصویربرداری اندازه و محدوده ضایعه مشخص می‌شود و در نهایت، بافت خارج‌شده زیر میکروسکوپ بررسی می‌شود. عکس دندان می‌تواند احتمال وجود کیست را نشان دهد، اما بررسی آزمایشگاهی بافت است که نوع دقیق آن را مشخص می‌کند و به تشخیص بیماری‌های دیگری که ظاهر مشابهی دارند کمک می‌کند.
- همه‌چیز ۱۰۰ درصد آنلاینه
- فایل کامل برنامه تمرینی‌ها روی می‌تونی دانلود کنی
- تصویر نحوه انجام تمام تمرینات توی فایل قرار داره؛ به هیچ‌کس نیاز نداری!
چرا کیست بدون درد هم اهمیت دارد؟
بیشتر کیست‌های دندانی خوش‌خیم هستند، اما بی‌توجهی به آن‌ها تصمیم مناسبی نیست. کیست ممکن است به رشد خود در داخل استخوان فک ادامه دهد و به‌تدریج جای بافت سالم استخوانی را بگیرد. در نتیجه، استخوان ضعیف می‌شود و در مواردی که کیست بزرگ باشد، احتمال شکستگی فک افزایش می‌یابد.
رشد کیست می‌تواند موقعیت دندان‌های اطراف را نیز تغییر دهد. دندان‌های مجاور ممکن است جابه‌جا شوند، کج شوند یا لق شوند. همچنین ممکن است نحوه قرار گرفتن دندان‌های بالا و پایین روی یکدیگر تغییر کند و نظم طبیعی بایت به هم بخورد. در کودکان، کیستی که اطراف دندان رویش‌نیافته تشکیل می‌شود، ممکن است مانع بیرون آمدن دندان شود یا مسیر طبیعی رویش آن را تغییر دهد.
عفونت نیز یکی دیگر از خطرات احتمالی است. اگر کیست عفونی شود، ممکن است درد و تورمی ایجاد کند که شبیه آبسه دندان باشد. تا زمانی که علت اصلی برطرف نشود، احتمال تکرار این حملات وجود دارد.
در فک بالا، کیست ممکن است به داخل سینوس فکی گسترش پیدا کند. در فک پایین نیز کیست بزرگی که در نزدیکی عصب آلوئولار تحتانی قرار دارد، می‌تواند این عصب را تحریک کند و باعث بی‌حسی یا گزگز لب و چانه شود. درگیری عصب اتفاق شایعی نیست، اما در صورت بروز چنین علائمی باید وضعیت در اسرع وقت بررسی شود.
هرچه کیست مدت بیشتری رشد کند، حفره استخوانی باقیمانده پس از درمان بزرگ‌تر خواهد بود و جراحی ممکن است پیچیده‌تر شود. تشخیص و درمان کیست در مراحل اولیه معمولاً به معنای انجام جراحی ساده‌تر، ایجاد نقص استخوانی کوچک‌تر و کاهش احتمال آسیب به دندان‌ها و اعصاب مجاور است. به همین دلیل، حتی کیست بدون دردی که در عکس دندان دیده می‌شود، معمولاً به درمان یا دست‌کم پیگیری دقیق نیاز دارد.
تفاوت کیست دندان و آبسه دندان
کیست دندان و آبسه دندان گاهی با یکدیگر اشتباه گرفته می‌شوند؛ زیرا هر دو ممکن است در نزدیکی دندان ایجاد شوند و با تورم همراه باشند. بااین‌حال، این دو مشکل یکسان نیستند و تفاوت آن‌ها در انتخاب روش درمان تأثیر دارد.
آبسه دندان معمولاً در اثر عفونت حاد و تجمع چرک ایجاد می‌شود. درد ضربان‌دار، حساسیت هنگام جویدن و گاهی تب از علائم آن هستند. آبسه به رسیدگی سریع دندان‌پزشکی نیاز دارد تا چرک تخلیه شود و دندانی که عامل عفونت بوده است، درمان شود. آبسه معمولاً طی چند روز شکل می‌گیرد.
در مقابل، کیست دندان حفره‌ای با دیواره مشخص است که به‌تدریج و طی ماه‌ها یا سال‌ها ایجاد می‌شود. این کیست ممکن است منشأ التهابی داشته باشد و با عفونت طولانی‌مدت در نوک ریشه ارتباط پیدا کند یا از نوع تکاملی باشد و اطراف دندان نهفته یا رویش‌نیافته تشکیل شود. بسیاری از کیست‌ها تا زمانی که بزرگ یا عفونی نشوند، درد ایجاد نمی‌کنند و برخی از آن‌ها فقط در عکس دندان قابل مشاهده هستند.
البته این دو وضعیت می‌توانند با یکدیگر ارتباط داشته باشند. کیست ممکن است عفونی شود و علائمی شبیه آبسه ایجاد کند. همچنین عفونت مزمن در نوک ریشه دندان می‌تواند در گذر زمان به تشکیل کیست منجر شود.
در عکس دندان، یک کیست التهابی کوچک و گرانولوم دندانی ممکن است ظاهر بسیار مشابهی داشته باشند. گرانولوم به تجمع بافت ملتهب در اطراف نوک ریشه دندان گفته می‌شود. به همین دلیل، دندان‌پزشک برای تشخیص دقیق از عکس‌برداری، بررسی سابقه دندان و در صورت لزوم، آزمایش بافت استفاده می‌کند.
درمان دندانی که آغازگر عفونت بوده است، معمولاً بخش مهمی از درمان هر دو مشکل محسوب می‌شود؛ بااین‌حال، بعضی از کیست‌ها به جراحی و خارج کردن کامل دیواره خود نیاز دارند.
انواع اصلی کیست دندان
دو نوع کیست، بخش عمده کیست‌های با منشأ دندانی را تشکیل می‌دهند. در یک بررسی ۱۲ ساله روی ۳۹۲ مورد از این کیست‌ها، ۵۷٫۹ درصد موارد از نوع رادیکولار و ۳۳٫۱۷ درصد از نوع دنتی‌ژروس بودند. حدود ۸۱٫۵۴ درصد کیست‌ها در فک پایین و ۱۶٫۱۵ درصد در فک بالا قرار داشتند. همچنین ۶۰٫۵ درصد موارد در ناحیه دندان‌های آسیاب مشاهده شدند. در این بررسی، ۶۶٫۰۷ درصد بیماران مرد و ۳۳٫۹۳ درصد زن بودند. کیست دنتی‌ژروس نیز ارتباط قابل‌توجهی با سن و جنسیت نشان داد.
کیست رادیکولار
کیست رادیکولار که کیست پری‌آپیکال نیز نامیده می‌شود، شایع‌ترین نوع کیست التهابی با منشأ دندانی است. این کیست در اطراف نوک ریشه دندانی تشکیل می‌شود که پالپ آن از بین رفته یا برای مدت طولانی عفونی بوده است. پوسیدگی عمیق، ضربه به دندان یا ناموفق بودن درمان ریشه می‌تواند زمینه ایجاد این مشکل را فراهم کند.
کیست رادیکولار ممکن است به‌تدریج بزرگ شود، باعث تحلیل استخوان اطراف ریشه شود و در برخی موارد با عفونت همراه باشد.
کیست دنتی‌ژروس
کیست دنتی‌ژروس در اطراف تاج دندانی تشکیل می‌شود که هنوز از لثه بیرون نیامده یا در استخوان فک نهفته مانده است. این کیست بیشتر در اطراف دندان عقل یا دندان نیش دیده می‌شود.
کیست دنتی‌ژروس منشأ تکاملی دارد و اغلب به‌طور اتفاقی در عکس دندان تشخیص داده می‌شود؛ برای مثال، هنگام بررسی وضعیت دندان عقل پیش از جراحی یا بررسی تأخیر در رویش یک دندان.
کیست کراتوسیست دندانی
کیست کراتوسیست دندانی از نظر رفتار با دو نوع قبلی تفاوت دارد. این کیست، بسته به روش درمان و ویژگی‌های ضایعه، احتمال بیشتری برای عود کردن دارد. به همین دلیل، برنامه‌ریزی جراحی آن باید با دقت بیشتری انجام شود و بیمار به پیگیری طولانی‌مدت نیاز دارد.
انواع کم‌شیوع‌تر نیز وجود دارند؛ از جمله کیست باقیمانده که پس از کشیدن دندان در استخوان باقی می‌ماند، کیست رویشی که روی دندان در حال بیرون آمدن از لثه تشکیل می‌شود و کیست پریودنتال جانبی که در کنار ریشه دندان قرار می‌گیرد.
علت تشکیل کیست دندان چیست؟
کیست‌های دندانی معمولاً از سه مسیر اصلی ایجاد می‌شوند.
۱. عفونت مزمن دندان
پوسیدگی عمیق، ضربه به دندان یا ناموفق بودن درمان ریشه می‌تواند باعث باقی ماندن باکتری‌ها در داخل دندان شود. التهاب طولانی‌مدت در نوک ریشه، سلول‌های اپی‌تلیالی باقیمانده در آن ناحیه را تحریک می‌کند تا رشد کنند و حفره‌ای کیست‌مانند بسازند.
بیشتر کیست‌های رادیکولار از این طریق به وجود می‌آیند. به همین دلیل، این نوع کیست معمولاً با دندانی ارتباط دارد که عصب آن دیگر زنده نیست.
۲. دندان نهفته یا رویش‌نیافته
گاهی دندان در استخوان فک باقی می‌ماند و نمی‌تواند مسیر طبیعی خود را برای بیرون آمدن از لثه طی کند. در چنین شرایطی، کیسه بافتی که در دوران رشد به‌طور طبیعی اطراف تاج دندان را احاطه می‌کند، ممکن است از مایع پر شود و گسترش پیدا کند.
در نتیجه، کیست دنتی‌ژروس شکل می‌گیرد که معمولاً اطراف دندان عقل یا دندان نیش دیده می‌شود.
۳. باقی ماندن بافت‌های دندان‌ساز
گروه‌های کوچکی از سلول‌هایی که در شکل‌گیری دندان‌ها نقش داشته‌اند، ممکن است تا پایان عمر در استخوان فک باقی بمانند. در برخی افراد، این سلول‌ها شروع به رشد می‌کنند و بدون وجود عفونت یا دندان نهفته، کیست تشکیل می‌دهند.
کیست‌های کراتوسیست دندانی نیز سازوکار زیستی خاص خود را دارند. پوشش داخلی آن‌ها نازک‌تر و فعال‌تر از پوشش داخلی بسیاری از کیست‌های دیگر است. همچنین ممکن است کیست‌های کوچکی در اطراف ضایعه اصلی و داخل استخوان وجود داشته باشند. این ویژگی‌ها می‌توانند احتمال عود این کیست‌ها را افزایش دهند و توضیح دهند که چرا روش درمان و پیگیری آن‌ها با سایر کیست‌ها تفاوت دارد.
شناخت علت تشکیل کیست اهمیت زیادی دارد؛ زیرا کیستی که در اثر عفونت ایجاد شده است، در بعضی موارد با درمان دندان عامل عفونت بهبود پیدا می‌کند، اما کیست‌های تکاملی معمولاً به درمان جراحی نیاز دارند.
علائم و نشانه‌های هشداردهنده کیست دندان
بسیاری از کیست‌های دندانی در مراحل اولیه هیچ علامتی ندارند. به همین دلیل، معاینه‌های منظم دندان‌پزشکی و عکس‌برداری در صورت نیاز می‌توانند به تشخیص زودهنگام آن‌ها کمک کنند.
هنگامی که علائم ظاهر می‌شوند، یکی از شایع‌ترین نشانه‌ها تورم بدون درد در لثه یا فک است که طی چند هفته یا چند ماه به‌آرامی بزرگ‌تر می‌شود. برخی افراد نیز احساس فشار در استخوان فک را تجربه می‌کنند.
اگر کیست عفونی شود، احتمال بروز درد مبهم یا دردی که گاهی ظاهر و گاهی ناپدید می‌شود، افزایش می‌یابد. کیست عفونی ممکن است از طریق سوراخ کوچکی روی لثه ترشح کند. این سوراخ می‌تواند ظاهری شبیه جوش داشته باشد و گاهی مایعی با مزه یا بوی نامطبوع از آن خارج شود. تکرار عفونت در اطراف یک دندان مشخص نیز می‌تواند نشانه‌ای از وجود کیست عفونی باشد.
با بزرگ شدن کیست، احتمال جابه‌جایی دندان‌ها وجود دارد. دندان‌ها ممکن است لق شوند، از یکدیگر فاصله بگیرند یا تغییر زاویه پیدا کنند. در این شرایط، نحوه تماس دندان‌های بالا و پایین نیز ممکن است تغییر کند. همچنین، تأخیر در رویش دندان، به‌ویژه در کودکان و نوجوانان، می‌تواند نشانه وجود کیست در اطراف آن باشد.
برخی علائم به بررسی فوری نیاز دارند. افزایش سریع تورم، به‌خصوص اگر با تب یا مشکل در بلع همراه باشد، ممکن است نشانه گسترش عفونت باشد. بی‌حسی یا گزگز لب و چانه نیز می‌تواند بیانگر فشار کیست بر عصب باشد. تورم قابل‌توجه صورت یا دردی که در بخش‌های مختلف صورت گسترش پیدا می‌کند، از دیگر نشانه‌هایی است که نباید نادیده گرفته شود.
این علائم اهمیت دارند؛ زیرا ضایعات فکی می‌توانند گسترش پیدا کنند و ساختارهای مهم اطراف خود را تحت تأثیر قرار دهند. درمان زودهنگام معمولاً ساده‌تر از درمان کیستی است که مدت زیادی رشد کرده و به بافت‌های اطراف آسیب رسانده است.
کیست دندان چگونه تشخیص داده می‌شود؟
تشخیص کیست دندان معمولاً در سه مرحله انجام می‌شود.
۱. معاینه دندان و لثه
ابتدا دندان‌پزشک یا متخصص جراحی دهان و فک و صورت، ناحیه موردنظر را معاینه می‌کند. محل و اندازه تورم، وضعیت سلامت لثه و وجود ترشحات بررسی می‌شوند.
همچنین، زنده بودن دندان‌های مجاور ارزیابی می‌شود؛ یعنی مشخص می‌کنند که آیا عصب دندان هنوز به محرک‌ها پاسخ می‌دهد یا خیر. وضعیت لق بودن دندان‌ها و تغییرات نحوه قرار گرفتن دندان‌ها روی یکدیگر نیز مورد بررسی قرار می‌گیرد. اگر دندانی دیگر به آزمون‌های مربوط به زنده بودن پالپ پاسخ ندهد، احتمال وجود یک علت التهابی بیشتر می‌شود.
۲. تصویربرداری از فک
در مرحله بعد از روش‌های تصویربرداری استفاده می‌شود. عکس پری‌آپیکال، ناحیه اطراف یک یا دو دندان را نشان می‌دهد، درحالی‌که عکس پانورامیک تصویری کلی از هر دو فک ارائه می‌کند.
کیست‌ها معمولاً در تصاویر به شکل ناحیه‌ای تیره در داخل استخوان دیده می‌شوند که مرز مشخصی دارد. برای بررسی کیست‌های بزرگ یا پیچیده، ممکن است از تصویربرداری سه‌بعدی با اشعه مخروطی یا سی‌بی‌سی‌تی استفاده شود.
این روش اطلاعات دقیق‌تری درباره اندازه و محدوده کیست، فاصله آن از عصب آلوئولار تحتانی، ارتباط آن با سینوس فکی و تأثیرش بر ریشه دندان‌های مجاور ارائه می‌دهد. این اطلاعات در انتخاب روش جراحی نقش مهمی دارند.
۳. بررسی بافت‌شناسی
تصویربرداری به تشخیص احتمالی کمک می‌کند، اما برای تأیید نوع کیست و کنار گذاشتن احتمال بیماری‌های دیگر، ممکن است بررسی میکروسکوپی بافت لازم باشد. به همین دلیل، بافت خارج‌شده در جریان درمان معمولاً برای آزمایش به آزمایشگاه فرستاده می‌شود. در برخی موارد نیز پیش از انجام جراحی اصلی، نمونه کوچکی از بافت برداشته می‌شود.
نتیجه بررسی بافت‌شناسی علاوه بر مشخص کردن نوع کیست، در تعیین برنامه پیگیری پس از درمان نیز اهمیت دارد. برای مثال، کیست کراتوسیست دندانی معمولاً در مقایسه با کیست‌های رادیکولار یا دنتی‌ژروس به پیگیری طولانی‌تری نیاز دارد.
خارج کردن کامل کیست و کاهش فشار آن
روش درمان به نوع، اندازه و محل کیست، وجود یا نبود عفونت، ارتباط آن با دندان نهفته، فاصله آن از عصب‌ها و سینوس، سن بیمار و برنامه‌های آینده برای حفظ یا جایگزینی دندان بستگی دارد.
بسیاری از کیست‌های فکی با روش‌های جراحی دهان و فک و صورت درمان می‌شوند. دو روش اصلی در این زمینه عبارت‌اند از خارج کردن کامل کیست و کاهش تدریجی فشار داخل آن.
خارج کردن کامل کیست
در روش خارج کردن کامل کیست که انوکلیشن نام دارد، جراح تلاش می‌کند کیست را همراه با محتویات و دیواره آن به‌طور کامل خارج کند؛ ترجیحاً به شکلی که ضایعه یکپارچه باقی بماند.
این روش یکی از رایج‌ترین شیوه‌های درمان است و معمولاً برای کیست‌های کوچک تا متوسطی که مرز مشخصی دارند، از جمله بسیاری از کیست‌های رادیکولار و دنتی‌ژروس، استفاده می‌شود.
مزیت اصلی این روش آن است که ضایعه در یک عمل جراحی خارج می‌شود و امکان بررسی بافت آن در آزمایشگاه وجود دارد. بااین‌حال، خارج کردن کیست‌های بزرگ حفره استخوانی وسیع‌تری بر جای می‌گذارد که برای ترمیم به زمان نیاز دارد. همچنین، نزدیکی کیست به عصب یا سینوس ممکن است بر نحوه انجام جراحی تأثیر بگذارد.
کاهش فشار داخل کیست
روش دیگر، مارسوپیالیزاسیون یا کاهش فشار است. این روش بیشتر برای کیست‌های بزرگ به کار می‌رود؛ به‌ویژه زمانی که کیست به ساختارهای حساسی نزدیک باشد یا خارج کردن کامل آن در همان مرحله بتواند به عصب‌ها، دندان‌ها یا سینوس آسیب برساند.
در این روش، جراح سوراخی در کیست ایجاد می‌کند تا مایع داخل آن خارج شود و فشار کاهش پیدا کند. در نتیجه، کیست به‌تدریج و طی چند ماه کوچک‌تر می‌شود.
کاهش فشار می‌تواند میزان آسیب ناشی از جراحی را کمتر کند و به محافظت از عصب‌ها و ریشه دندان‌های مجاور کمک کند. این روش در برخی کودکان نیز مفید است؛ زیرا می‌تواند به حفظ دندان‌های در حال رشد و استخوان اطراف آن‌ها کمک کند.
بااین‌حال، بیمار باید محل بازشده را در خانه به‌طور منظم تمیز کند یا با روش توصیه‌شده شست‌وشو دهد. در بسیاری از موارد، پس از کوچک شدن کیست، جراحی دوم و محدودتری برای خارج کردن بافت باقیمانده انجام می‌شود.
درمان ریشه و کشیدن دندان
اگر کیست به دندانی مرتبط باشد که عصب آن از بین رفته است، مانند کیست رادیکولار، باید منبع عفونت نیز درمان شود.
درمان ریشه یا عصب‌کشی شامل خارج کردن بافت عفونی داخل دندان، تمیز کردن کانال‌ها و بستن آن‌هاست. این کار می‌تواند التهاب مداوم در نوک ریشه را متوقف کند. در برخی موارد، ضایعات التهابی کوچک پس از درمان ریشه به‌تدریج کوچک می‌شوند و بهبود پیدا می‌کنند.
ضایعات التهابی کوچک و تازه در بعضی شرایط ممکن است با درمان مناسب ریشه بهبود یابند؛ اما بسیاری از کیست‌های تثبیت‌شده، به‌خصوص کیست‌های بزرگ یا تکاملی، همچنان به درمان جراحی نیاز دارند. تصمیم‌گیری بر اساس تصاویر، علائم بیمار و واکنش ضایعه به درمان در طول زمان انجام می‌شود.
عکس‌برداری‌های پیگیری پس از درمان ریشه نشان می‌دهند که آیا ناحیه تیره اطراف ریشه در حال کوچک شدن است یا خیر. اگر این ناحیه بدون تغییر باقی بماند یا بزرگ‌تر شود، ممکن است جراحی برای خارج کردن کیست ضرورت پیدا کند. در برخی موارد، انتهای ریشه نیز هم‌زمان با کیست برداشته می‌شود.
کشیدن دندان زمانی مطرح می‌شود که امکان حفظ آن وجود نداشته باشد؛ برای مثال، در صورت پوسیدگی شدید، شکستگی یا پیش‌بینی نامناسب برای ماندگاری دندان در بلندمدت. اگر کیست ارتباط نزدیکی با دندان نهفته‌ای مانند دندان عقل داشته باشد، معمولاً دندان و کیست با هم خارج می‌شوند.
در صورت کشیدن دندان، درباره روش جایگزینی آن، مانند کاشت ایمپلنت یا استفاده از بریج دندانی، نیز تصمیم‌گیری می‌شود. این برنامه‌ریزی به حفظ مناسب فضای خالی و مدیریت وضعیت استخوان فک کمک می‌کند.
کیست کراتوسیست و احتمال عود
احتمال بازگشت کیست به نوع آن و روش درمان بستگی زیادی دارد. کیست‌های رادیکولار و دنتی‌ژروس پس از خارج کردن کامل معمولاً احتمال عود پایینی دارند؛ اما کیست کراتوسیست دندانی از این نظر متفاوت است.
در یک بررسی ترکیبی از پنج مجموعه موردی که در مجموع ۳۲۳ ضایعه درمان‌شده را دربر می‌گرفت، میزان عود این نوع کیست در سه روش درمانی مختلف بین ۷ تا ۲۸ درصد گزارش شد. مقایسه روش‌ها احتمال می‌داد که برداشتن بخشی از استخوان فک همراه با ضایعه یا کاهش فشار کیست پیش از خارج کردن آن با عود کمتری همراه باشد. بااین‌حال، طبق بررسی گومگ و به دلیل محدودیت کیفیت مطالعات و دقت ناکافی برآوردها، شواهد برای توصیه قطعی به یک روش خاص کافی نبود.
از آنجا که خارج کردن کیست یا تراشیدن بافت‌های اطراف آن به‌تنهایی ممکن است بخش‌های کوچکی از دیواره یا کیست‌های ریز اطراف را باقی بگذارد، جراح در برخی موارد از اقدامات تکمیلی استفاده می‌کند. این اقدامات ممکن است شامل کاهش فشار و سپس خارج کردن کامل کیست، برداشتن لایه نازکی از استخوان اطراف آن یا استفاده کنترل‌شده از مواد شیمیایی خاص در حفره کیست باشد.
هر روش باید با توجه به تعادل میان احتمال عود و خطر آسیب به عصب‌ها، دندان‌ها و استخوان انتخاب شود.
از آنجا که شواهد موجود یک روش واحد را به‌عنوان بهترین و ایمن‌ترین گزینه برای همه بیماران معرفی نمی‌کنند، تصویربرداری منظم پس از درمان اهمیت زیادی دارد. کیست کراتوسیست ممکن است حتی چند سال پس از درمان دوباره ظاهر شود؛ بنابراین، پیگیری درازمدت در بسیاری از موارد ضروری است.
اگر تشخیص شما کیست کراتوسیست دندانی است، درباره احتمال عود، فاصله زمانی مناسب برای عکس‌برداری و مدت پیگیری با جراح خود صحبت کنید و حتی در صورت نداشتن علائم، برنامه تعیین‌شده را ادامه دهید.
مراحل درمان و دوران بهبودی
پیش از درمان، دندان‌پزشک یا جراح تصاویر رادیوگرافی و در صورت نیاز سی‌بی‌سی‌تی را بررسی می‌کند و درباره روش درمان و خطرات احتمالی توضیح می‌دهد. این خطرات ممکن است شامل نزدیک بودن کیست به عصب، درگیری سینوس فکی یا تأثیر آن بر دندان‌های مجاور باشد.
اگر عفونت فعال وجود داشته باشد، معمولاً ابتدا برای کنترل آن اقدام می‌شود تا جراحی در شرایط مناسب‌تری انجام شود.
بسیاری از جراحی‌های کیست فکی با بی‌حسی موضعی انجام می‌شوند. برای کیست‌های بزرگ‌تر یا موارد پیچیده‌تر، بسته به اندازه ضایعه و مدت‌زمان موردنیاز برای جراحی، ممکن است از آرام‌بخشی یا بیهوشی عمومی استفاده شود.
بافتی که خارج می‌شود، معمولاً برای بررسی بافت‌شناسی به آزمایشگاه فرستاده می‌شود.
دوران بهبودی تا حد زیادی شبیه سایر جراحی‌های دهان است. وجود مقداری درد و تورم در روزهای ابتدایی طبیعی است و معمولاً با داروهای تجویزشده کنترل می‌شود. برای مدت کوتاهی باید غذاهای نرم مصرف کرد تا فشار کمتری به ناحیه جراحی وارد شود.
رعایت بهداشت دهان نیز اهمیت زیادی دارد. باید سایر قسمت‌های دهان را به‌طور معمول تمیز کرد، اما اطراف محل جراحی را با ملایمت شست‌وشو داد و از دستورهای پزشک درباره شست‌وشوی دهان پیروی کرد. تمیز نگه داشتن دهان و رعایت توصیه‌های جراح، بخش اصلی مراقبت‌های پس از عمل است.
در جلسات پیگیری، روند ترمیم زخم بررسی می‌شود و عکس‌برداری‌های بعدی نشان می‌دهند که آیا استخوان در حال ترمیم و پر شدن است یا خیر. بیمارانی که تحت درمان کاهش فشار قرار گرفته‌اند، باید روش تمیز کردن دهانه ایجادشده را در خانه یاد بگیرند و معمولاً به پیگیری‌های نزدیک‌تر و منظم‌تری نیاز دارند.
پیشگیری از کیست دندان و پیگیری پس از درمان
نمی‌توان از تشکیل همه کیست‌های دندانی جلوگیری کرد؛ زیرا برخی از کیست‌های تکاملی به دلایلی خارج از کنترل فرد به وجود می‌آیند. بااین‌حال، می‌توان احتمال بروز کیست‌های مرتبط با عفونت را کاهش داد و با مراقبت منظم از دندان‌ها، بسیاری از کیست‌ها را پیش از ایجاد مشکلات جدی شناسایی کرد.
درمان زودهنگام پوسیدگی مانع از رسیدن باکتری‌ها به پالپ دندان می‌شود و خطر ایجاد عفونت مزمنی را که می‌تواند به کیست رادیکولار منجر شود، کاهش می‌دهد. اگر دندانی ضربه خورده یا ترمیم وسیعی داشته باشد، بررسی دوره‌ای وضعیت زنده بودن آن می‌تواند مفید باشد.
معاینه‌های منظم دندان‌پزشکی و عکس‌برداری در صورت نیاز، از مهم‌ترین راه‌های تشخیص کیست‌های بدون علامت هستند. در بسیاری از موارد، کیست مدت‌ها پیش از ایجاد درد یا تورم از طریق تصویربرداری شناسایی می‌شود.
دندان‌های نهفته، به‌ویژه دندان‌های عقل و نیش، نیز باید در صورت توصیه دندان‌پزشک با عکس‌برداری پیگیری شوند؛ زیرا احتمال تشکیل کیست دنتی‌ژروس در اطراف آن‌ها وجود دارد. تورم‌های مکرر یا ترشح از لثه را نیز نباید نادیده گرفت، چون ممکن است نشانه کیست عفونی یا آبسه باشند.
پس از درمان، تصویربرداری‌های پیگیری به اطمینان از ترمیم استخوان و بررسی احتمال بازگشت کیست کمک می‌کنند. فاصله زمانی میان این بررسی‌ها به نوع کیستی بستگی دارد که در آزمایشگاه تشخیص داده شده است. کیست‌های کراتوسیست معمولاً به پیگیری طولانی‌تری نیاز دارند.
تشخیص زودهنگام با عکس‌برداری یا سی‌بی‌سی‌تی، تعیین نوع دقیق کیست از طریق بررسی بافت‌شناسی و انتخاب روش درمان متناسب با اندازه و نوع ضایعه، به بهبود نتیجه درمان کمک می‌کنند و احتمال آسیب به دندان‌ها، استخوان و عصب‌های اطراف را کاهش می‌دهند.
