آندوسکوپی یک روش پزشکی است که در آن پزشک با کمک یک لوله باریک و انعطافپذیر که در انتهای آن دوربین کوچک قرار دارد، داخل بدن را میبیند. این لوله از راههای طبیعی بدن وارد میشود و به پزشک کمک میکند سطح داخلی اندامها را بررسی کند. در بعضی موارد، از همین مسیر میتوان نمونهبرداری انجام داد یا حتی برخی اقدامات درمانی را هم انجام داد.
در زبان ساده، آندوسکوپی یعنی «دیدن داخل بدن بدون جراحی باز». این روش میتواند برای بررسی مری، معده، بخش آغازین روده باریک، روده بزرگ، راههای تنفسی، مجاری ادراری و برخی نواحی دیگر استفاده شود؛ نوع دقیق آن به محل مورد بررسی بستگی دارد.
آندوسکوپی چه زمانی انجام میشود؟
این روش معمولاً زمانی درخواست میشود که فرد علائمی مثل سوزش سر دل مداوم، تهوع، استفراغ، درد شکم، مشکل در بلع یا خونریزی گوارشی داشته باشد. همچنین برای بررسی بیماریهایی مانند رفلاکس، زخمها، التهابها، بعضی کمخونیها، و در برخی موارد برای شناسایی ضایعات پیشسرطانی یا سرطانهای دستگاه گوارش هم به کار میرود.
آندوسکوپی فقط برای تشخیص نیست. در بعضی موارد، پزشک میتواند از راه آندوسکوپ خونریزی را کنترل کند، تنگی یک بخش را باز کند، پولیپ را بردارد، یا جسم خارجی را خارج کند.
انواع آندوسکوپی
آندوسکوپی یک نام کلی است و به روشهای مختلفی اشاره میکند. چند نمونه رایج آن عبارتاند از:
- آندوسکوپی دستگاه گوارش فوقانی برای بررسی مری، معده و ابتدای روده باریک
- کولونوسکوپی برای بررسی روده بزرگ
- برونکوسکوپی برای بررسی راههای تنفسی و ریهها
- سیستوسکوپی برای بررسی دستگاه ادراری
- لاپاراسکوپی برای بررسی داخل شکم یا لگن
در گفتوگوی روزمره، وقتی افراد فقط میگویند «آندوسکوپی»، معمولاً منظورشان بیشتر آندوسکوپی دستگاه گوارش فوقانی است. در این روش، پزشک داخل مری، معده و ابتدای روده باریک را میبیند.
قبل از آندوسکوپی چه آمادگیهایی لازم است؟
آمادگی دقیق به نوع آندوسکوپی بستگی دارد، اما چند نکته در بیشتر موارد مشترک است: باید پزشک از همه داروها، مکملها، حساسیتها و بیماریهای قبلی شما باخبر باشد. ممکن است لازم شود بعضی داروها، بهویژه داروهای رقیقکننده خون، برای مدت کوتاهی قطع یا تنظیم شوند.
در بسیاری از موارد لازم است چند ساعت قبل از انجام آندوسکوپی چیزی نخورید و نیاشامید تا مسیر مورد بررسی واضحتر دیده شود. برای آندوسکوپی دستگاه گوارش فوقانی، ممکن است این زمان تا حدود 8 ساعت هم باشد، اما دستور دقیق را مرکز درمانی تعیین میکند.
همچنین معمولاً بهتر است برای برگشت به خانه از قبل هماهنگ کنید، چون در صورت استفاده از داروی آرامبخش، تا مدتی نباید رانندگی کنید.
آندوسکوپی چگونه انجام میشود؟
آندوسکوپی دستگاه گوارش فوقانی معمولاً در بیمارستان یا مرکز سرپایی انجام میشود. پیش از شروع، ممکن است داروی آرامبخش از راه رگ به شما داده شود. در بعضی موارد نیز از داروی بیحسکننده برای گلو استفاده میشود تا احساس ناراحتی یا حالت تهوع کمتر شود.
در حین انجام، شما معمولاً به پهلو روی تخت دراز میکشید و پزشک لوله باریک را بهآرامی از دهان وارد میکند و آن را به سمت مری، معده و ابتدای روده باریک هدایت میکند. دوربین داخل دستگاه تصویر را به مانیتور میفرستد و پزشک همانجا داخل بدن را بررسی میکند. برای بهتر دیده شدن، کمی هوا وارد آن ناحیه میشود.
این روش معمولاً زمان زیادی نمیبرد و در بسیاری از موارد حدود 10 تا 20 دقیقه طول میکشد. در همان جلسه ممکن است نمونهبرداری انجام شود یا بعضی اقدامات درمانی هم صورت بگیرد. نمونهای که گرفته میشود در زمان انجام، معمولاً درد ندارد.
بعد از آندوسکوپی چه اتفاقی میافتد؟
بعد از آندوسکوپی، معمولاً مدتی در بخش ریکاوری میمانید تا اثر داروی آرامبخش کمکم از بین برود. در بسیاری از موارد این زمان حدود یک ساعت است. بعضی افراد ممکن است کمی بیشتر در مرکز درمانی بمانند.
علائمی مثل نفخ، احساس گاز، تهوع خفیف یا گلودرد موقت ممکن است بعد از آندوسکوپی دیده شود. این حالتها معمولاً گذرا هستند و بهتر میشوند.
نتیجه بعضی یافتهها ممکن است همان روز اعلام شود، اما اگر نمونهبرداری انجام شده باشد، پاسخ آزمایشگاه ممکن است چند روز یا بیشتر زمان ببرد.
خطرات و عوارض آندوسکوپی چیست؟
در بیشتر موارد، آندوسکوپی روشی کمخطر محسوب میشود. با این حال، مانند هر روش پزشکی دیگر، احتمال بروز عوارض وجود دارد. از جمله این موارد میتوان به واکنش به داروی آرامبخش، خونریزی و در موارد نادر سوراخ شدن دیواره اندام اشاره کرد. خونریزی در بیشتر مواقع خفیف است و خودبهخود متوقف میشود، و سوراخ شدن دیواره بسیار نادر است.
بعد از آندوسکوپی، اگر تنگی نفس، درد رو به افزایش در سینه یا شکم، مشکل در بلع، استفراغ خونی، مدفوع سیاه یا خونی، یا تب داشتید، باید سریعتر به مرکز درمانی مراجعه کنید.
آندوسکوپی درد دارد؟
بیشتر افراد آندوسکوپی را با کمک داروی آرامبخش یا بیحسی موضعی تجربه میکنند و همین باعث میشود ناراحتی آن کمتر شود. ممکن است هنگام انجام، حس فشار یا تهوع خفیف وجود داشته باشد، اما خودِ روش برای بسیاری از افراد قابل تحمل است. بعد از آن هم گلودرد یا نفخ خفیف میتواند موقتاً باقی بماند.
چه کسانی بیشتر به آندوسکوپی نیاز پیدا میکنند؟
افرادی که دچار سوزش سر دل مداوم، درد شکم، تهوع، استفراغ، مشکل در بلع، خونریزی گوارشی، کمخونی بدون علت مشخص یا علائم هشداردهنده دیگر هستند، بیشتر ممکن است به این بررسی نیاز داشته باشند. در برخی افراد، آندوسکوپی برای پیگیری التهابها، زخمها یا ضایعات مشکوک هم انجام میشود.
پرسشهای متداول
آندوسکوپی چیست؟
آندوسکوپی روشی برای دیدن داخل بدن با لولهای باریک و دوربیندار است که میتواند برای تشخیص یا درمان برخی مشکلات استفاده شود.
بعد از آندوسکوپی میتوانم غذا بخورم؟
معمولاً بعد از پایان اثر داروی بیحسی یا آرامبخش و با اجازه مرکز درمانی میتوانید خوردن را شروع کنید. دستور دقیق به نوع آندوسکوپی و شرایط شما بستگی دارد.
آیا آندوسکوپی خطرناک است؟
در بیشتر موارد، این روش کمخطر است. با این حال، عوارضی مثل واکنش به آرامبخش، خونریزی یا سوراخ شدن دیواره در موارد نادر ممکن است رخ دهد و باید علائم هشدار را جدی گرفت.
