اگرچه هیچ تضمین ۱۰۰ درصدی وجود ندارد، اما با اصلاح سبک زندگی و ایجاد عادتهای سالمتر میتوان خطر ابتلا به سرطان را تا حد زیادی کاهش داد.
آمارها نشان میدهند که بیش از ۴۰ درصد از افراد در طول زندگی خود با تشخیص نوعی از سرطان مواجه میشوند؛ یعنی از هر ۵ نفر، ۲ نفر روزی خبری را از پزشک خود میشنوند که هیچکس تمایلی به شنیدن آن ندارد. اما چطور میتوان شانس پیشگیری از سرطان و دوری از این موقعیت تلخ را افزایش داد؟ در ادامه این موضوع را از زبان یک پزشک متخصص آنکولوژی بررسی میکنیم.
چگونه خطر ابتلا به سرطان را کاهش دهیم؟
پیش از هر چیز باید واقعبین باشیم: پیشگیری مطلق از سرطان امکانپذیر نیست. حتی سالمترین سبک زندگی هم نمیتواند تضمین کند که شما هرگز به این بیماری مبتلا نخواهید شد؛ چرا که گاهی اتفاقات غیرقابلتوضیحی رخ میدهد و از طرفی، ژنتیک ما نیز قابل تغییر نیست.
اما این بدان معنا نیست که در برابر این بیماری کاملاً بیدفاع هستید. تحقیقات جهانی نشان میدهند تصمیماتی که در زندگی روزمره خود میگیرید، میتواند خطر ابتلا به سرطان را تا بیش از ۴۵ درصد کاهش دهد. متخصصان تاکید میکنند با وجود اینکه سرطان به دلایل مختلفی بروز میکند، اما بسیاری از کیسهای ارجاعی کاملاً قابل پیشگیری بودهاند و اقدامات سادهای وجود دارد که شانس سلامتی شما را به شدت بالا میبرد.
در ادامه به مواردی میپردازیم که احتمال مواجهه با این بیماری را به حداقل میرسانند:
۱. سیگار را کنار بگذارید
سیگار و دود حاصل از آن حاوی مواد شیمیایی به شدت سمی هستند. این سموم میتوانند به DNA (نقشه ژنتیکی سلولهای بدن) آسیب برسانند و بستر را برای رشد سلولهای سرطانی فراهم کنند.
علاوه بر این، اگر سلولهای سرطانی شروع به رشد کنند، مواد شیمیایی موجود در سیگار توانایی بدن را برای ترمیم آسیبهای DNA و از بین بردن آن سلولهای مخرب مختل میکند. تقریباً از هر ۱۰ مورد سرطان ریه، ۹ مورد به سیگار کشیدن مربوط میشود؛ اما دخانیات خطر ابتلا به تقریباً هر نوع سرطان دیگری از جمله سرطانهای سر و گردن و سرطان مثانه را نیز افزایش میدهد. از دیدگاه سلامت جامعه، ترک سیگار بزرگترین فرصت برای پیشگیری از سرطان و نجات جان انسانهاست.
۲. غذاهای طبیعی بیشتری مصرف کنید
آیا تا به حال به لیست ترکیبات روی بستهبندی مواد غذایی دقت کردهاید؟ اگر نامهای عجیب و غریبی میبینید که حتی تلفظشان سخت است، به احتمال زیاد در حال مصرف یک غذای کاملاً فرآوریشده هستید.
خطر ابتلا به سرطان با مصرف غذاهای حاوی مواد افزودنی و نگهدارنده بالا میرود. مطالعات ارتباط مستقیمی را بین مصرف غذاهای فوقفرآوریشده و چندین نوع سرطان از جمله سینه، روده بزرگ و لوزالمعده نشان میدهند. در مقابل، داشتن یک رژیم غذایی مبتنی بر مواد طبیعی (مانند رژیم مدیترانهای) که روی مصرف میوهها، سبزیجات، گوشتهای کمچرب و ماهی تمرکز دارد، نقشی کلیدی در پیشگیری از سرطان ایفا میکند.
۳. مصرف الکل را محدود کنید
الکل یکی از عوامل شناختهشده در بروز سرطان است. فرقی نمیکند چه نوع نوشیدنی الکلی مصرف شود، با هر لیوان آن، خطر ابتلا به سرطان افزایش مییابد.
دلیل این اتفاق چیست؟ بدن الکل را به مادهای شیمیایی تجزیه میکند که میتواند به DNA آسیب زده و مانع از ترمیم آن شود. این روند در نهایت به رشد خارج از کنترل سلولها و ایجاد تومورهای سرطانی منجر میگردد. پزشکان بر این باورند که هیچ میزان مصرفی از الکل واقعاً «ایمن» نیست. اگرچه کم نوشیدن بهتر از زیادهروی است، اما مصرف منظم آن به هر اندازه، خطر ابتلا را بالا میبرد.
۴. وزن خود را در محدوده سلامت نگه دارید
گفتگو درباره وزن و چربی بدن شاید خوشایند نباشد، اما دلیل تکرار این موضوع در توصیههای پزشکی واضح است: چاقی و اضافهوزن خطر ابتلا به بسیاری از بیماریها، از جمله سرطان را افزایش میدهند.
تحقیقات ارتباط میان شاخص توده بدنی (BMI) بالا و انواع مختلف سرطان را تایید کردهاند. حتی بر اساس آمارهای موسسات بینالمللی، افرادی با BMI بالاتر، بیشتر در معرض خطر ابتلا به سرطان دوم (غیرمرتبط با سرطان اول) قرار دارند. چاقی خطر ابتلا به تقریباً هر نوع سرطانی را تا حدی افزایش میدهد. ورزش منظم علاوه بر اینکه بخش مهمی از مدیریت وزن است، فواید جانبی فراوانی برای سلامتی دارد که مستقیماً خطر سرطان را کاهش میدهد.
۵. قرارگیری در معرض نور خورشید را مدیریت کنید
سرطان پوست یکی از شایعترین انواع سرطان در جهان است و شما هر بار که در طول روز قدم به بیرون از خانه میگذارید، خود را در معرض عامل اصلی آن قرار میدهید.
پرتوهای فرابنفش (UV) خورشید میتوانند به پوست آسیب رسانده و آشفتگی سلولی ایجاد کنند که در نهایت به سرطان ختم میشود. برای محافظت از خود در برابر اشعههای مضر خورشید و پیشگیری از سرطان پوست، این نکات را رعایت کنید:
- از ضدآفتابهای وسیعالطیف با SPF ۳۰ یا بالاتر استفاده کنید.
- لباسهای پوشیده، کلاه لبهدار و عینک آفتابی استفاده کنید.
- حضور خود در فضای باز را در ساعات اوج تابش خورشید محدود کنید.
همچنین به خاطر داشته باشید که این فقط نور طبیعی خورشید نیست که باید نگرانش باشید؛ دستگاههای سولاریوم (تختهای برنزه کننده) نیز به شدت خطر ابتلا به سرطان پوست، به ویژه ملانوم را افزایش میدهند.
۶. رفتارهای جنسی ایمن داشته باشید
داشتن رفتارهای جنسی ایمن و مراقبتشده، کاری فراتر از پیشگیری از بیماریهای مقاربتی انجام میدهد؛ این کار میتواند خطر ابتلا به سرطان را نیز کاهش دهد.
گونههای پرخطر برخی از عفونتهای مقاربتی مانند ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) و ویروس نقص ایمنی انسانی (HIV) با چندین نوع سرطان مرتبط هستند؛ از جمله:
- سرطان دهانه رحم
- سرطانهای حنجره، دهان و گلو
- سرطان مقعد
- سرطانهای واژن و فرج
- سرطان آلت تناسلی مردانه
بنابراین، رعایت اصول رابطه جنسی ایمن، یک برگ برنده بزرگ در کاهش خطر ابتلا به این بیماریهاست.
۷. واکسن بزنید
برخی از واکسنها با محافظت از بدن در برابر ویروسهایی که میتوانند زمینهساز سرطان شوند، به پیشگیری از این بیماری کمک میکنند. این واکسنها برای متوقف کردن عفونتها، قبل از اینکه تغییرات مخربی در بدن ایجاد کنند، طراحی شدهاند.
دو نمونه بارز از این واکسنها عبارتند از:
- واکسن HPV: که به پیشگیری از عفونتهای منجر به سرطان دهانه رحم، گلو، مقعد و غیره کمک میکند.
- واکسن هپاتیت B: که از بدن در برابر ویروسی محافظت میکند که میتواند به مرور زمان باعث سرطان کبد شود.
این واکسنها بهترین کارایی خود را زمانی دارند که قبل از مواجهه با ویروس تزریق شوند (به همین دلیل اغلب در سنین نوجوانی توصیه میشوند)، اما تزریق آنها در سنین بالاتر نیز همچنان موثر و امکانپذیر است.
نکته پایانی
تاثیر مثبت ایجاد چند تغییر ساده در سبک زندگی را دستکم نگیرید. اگر تغییرات کوچکی ایجاد کنید که بتوانید به آنها پایبند بمانید، تفاوت بزرگی در آینده شما رقم خواهد خورد.
این اقدامات اثر تکاملی و انباشته دارند. بسیاری از عادتهای بد که در دوران جوانی شکل میگیرند، سالها بعد خود را به شکل سرطان نشان میدهند؛ بنابراین هر چه زودتر گزینههای سالمتر را انتخاب کنید، وضعیت بهتری خواهید داشت.
اما اگر سن شما بالاتر رفته است، اصلاً نگران و ناامید نباشید؛ ایجاد تغییر مثبت در هر مرحله از زندگی میتواند خطر سرطان را محدود کند. هیچوقت برای شروع یک زندگی سالم دیر نیست و هر گام کوچکی میتواند کمککننده باشد. از همین امروز فرصت را برای بالا بردن سطح محافظت از بدن خود غنیمت بشمارید.
