کراتوز اکتینیک یک بیماری پوستی پیشسرطانی است که به شکل نواحی زبر یا تغییررنگیافته روی بخشهایی از پوست که در معرض نور خورشید قرار دارند، ظاهر میشود. این عارضه شایع و قابل درمان است. بااینحال، در صورت درمان نشدن میتواند به نوعی سرطان پوست به نام کارسینوم سلول سنگفرشی تبدیل شود. تشخیص زودهنگام و محافظت از پوست در برابر نور خورشید میتواند نقش مهمی در پیشگیری از عوارض این بیماری داشته باشد.
آنچه در ادامه میخوانید:
- کراتوز اکتینیک چیست؟
- علائم کراتوز اکتینیک
- علت کراتوز اکتینیک
- تشخیص کراتوز اکتینیک
- درمان کراتوز اکتینیک
- پیشگیری از کراتوز اکتینیک
کراتوز اکتینیک چیست؟
کراتوز اکتینیک که به آن کراتوز خورشیدی نیز گفته میشود، یک بیماری پوستی است که در اثر قرار گرفتن بیش از حد در معرض نور خورشید ایجاد میشود. این بیماری باعث ایجاد لکهها و نواحی زبر و پوستهپوسته روی پوست میشود. این ضایعات معمولاً در بخشهای زیر دیده میشوند:
- پوست سر
- صورت (لبها، بینی و گوشها)
- بازوها
- پشت دستها
البته کراتوز اکتینیک میتواند در سایر قسمتهایی از بدن که در معرض نور خورشید هستند نیز ایجاد شود.
کراتوز اکتینیک شایعترین نوع ضایعه پوستی پیشسرطانی است. این بیماری میتواند به نوعی سرطان پوست به نام کارسینوم سلول سنگفرشی منجر شود. خوشبختانه روشهای درمانی مختلفی برای جلوگیری از تبدیل کراتوز اکتینیک به سرطان پوست وجود دارد.
هر سال بیش از ۴۰ میلیون نفر در آمریکا به کراتوز اکتینیک مبتلا میشوند.
انواع کراتوز اکتینیک
کراتوز اکتینیک انواع مختلفی دارد که برخی از شایعترین آنها عبارتاند از:
- التهاب اکتینیک لب: نواحی خشک، ترکخورده یا سفیدرنگ روی لب پایین که ممکن است دچار سوزش، پوستهریزی شوند یا بهبود پیدا نکنند.
- نوع آتروفیک: لکهای نازک، صاف و تغییررنگیافته که روی صورت، بازوها یا پوست سر ایجاد میشود.
- شاخ پوستی: برجستگی سفت و مخروطیشکلی که از روی پوست تغییررنگیافته یا تحریکشده، معمولاً در صورت یا دستها، بیرون میزند.
- نوع هیپرتروفیک: برجستگیهای ضخیم، زبر، پوستهپوسته و شبیه زگیل که روی صورت یا دستها ظاهر میشوند.
علائم کراتوز اکتینیک
اگر به این بیماری پوستی مبتلا باشید، ممکن است متوجه ناحیهای از پوست شوید که:
- دچار خونریزی است.
- برجسته یا ناهموار شده است.
- زیر لباس احساس سوزش، گزگز یا ناراحتی ایجاد میکند.
- در لب پایین دچار ترکخوردگی و خشکی شده است.
- تغییررنگ داده است (تیرهتر از رنگ طبیعی پوست یا به رنگ قرمز، صورتی، قهوهای یا خاکستری).
- دچار خارش، حساسیت یا درد هنگام لمس است.
- زبر، خشک، پوستهپوسته یا دلمهبسته شده است.
بسیاری از انواع کراتوز اکتینیک هنگام لمس، حسی شبیه کاغذ سنباده دارند. برخی از آنها ممکن است در ابتدا شبیه جوشهای صورت به نظر برسند. همچنین ممکن است آن را با یک دلمه یا زخمی اشتباه بگیرید که برای مدت طولانی بهبود پیدا نمیکند.
علت کراتوز اکتینیک
قرار گرفتن بیش از حد در معرض اشعه فرابنفش (UV) باعث ایجاد کراتوز اکتینیک میشود. این اشعه معمولاً از نور خورشید ناشی میشود، اما استفاده مکرر از تجهیزات برنزهکننده در فضای بسته، مانند تختهای برنزهکننده، نیز میتواند باعث ایجاد این بیماری شود.
اشعه فرابنفش به DNA سلولهای پوست آسیب میزند. این آسیب سلولهای لایه خارجی پوست، موسوم به کراتینوسیتها، را تحت تأثیر قرار میدهد. در اثر سالها قرار گرفتن مکرر در معرض نور خورشید، این سلولها به شکل غیرطبیعی رشد میکنند و در نهایت لکهای زبر یا پوستهپوسته روی پوست ایجاد میشود.
در شرایط زیر احتمال ابتلا به این بیماری پوستی بیشتر است:
- مرد بودن
- داشتن سیستم ایمنی ضعیف یا سرکوبشده
- داشتن پوست روشن
- سابقه ابتلا به کراتوز اکتینیک یا سرطان پوست
- سالها قرار گرفتن در معرض نور خورشید یا استفاده از تختهای برنزهکننده
- زندگی در مناطق نزدیکتر به خط استوا
کراتوز اکتینیک گاهی میتواند به سرطان پوست، بهویژه کارسینوم سلول سنگفرشی، تبدیل شود. بیشتر موارد پیش از رسیدن به مرحله سرطانی درمان میشوند، اما همچنان خطر تبدیل شدن این ضایعات به سرطان وجود دارد.
اگر متوجه هرگونه تغییر در پوست خود شدید، مراجعه به پزشک میتواند به تشخیص و درمان بهموقع کمک کند.
تشخیص کراتوز اکتینیک
پزشک عمومی یا متخصص پوست معمولاً میتواند با معاینه پوست، کراتوز اکتینیک را تشخیص دهد. ممکن است برای بررسی دقیقتر از وسیلهای مخصوص استفاده شود که پوست را بزرگنمایی میکند. این معاینه سریع و بدون درد است.
گاهی لازم است پزشک نمونه کوچکی از پوست را برای بررسی آزمایشگاهی بردارد. به این روش نمونهبرداری از پوست (بیوپسی) گفته میشود.
درمان کراتوز اکتینیک
روش درمان به تعداد ضایعات کراتوز اکتینیک و محل ایجاد آنها روی بدن بستگی دارد. ممکن است پزشک توصیه کند ضایعات طی یک جلسه در مطب برداشته شوند. روشهای درمانی شامل موارد زیر هستند:
- کرایوتراپی (سرمادرمانی): در این روش با استفاده از نیتروژن مایع، ضایعه منجمد و از بین برده میشود. این روش زمانی بهترین نتیجه را دارد که فقط چند ضایعه کراتوز اکتینیک وجود داشته باشد. ممکن است ناحیه درمانشده پس از چند روز تاول بزند و سپس پوسته آن جدا شود.
- فتودینامیکتراپی: در این روش از یک کرم حساس به نور و یک منبع نور مخصوص برای هدف قرار دادن ضایعات کراتوز اکتینیک استفاده میشود. این روش اغلب برای درمان چندین ضایعه یا ضایعات عودکننده به کار میرود. در دوره ترمیم پوست، لازم است برای چند روز از قرار گرفتن در معرض نور خورشید خودداری کنید.
- لیزردرمانی: در این روش از نور متمرکز برای از بین بردن سلولهای آسیبدیده پوست استفاده میشود. این روش میتواند برای درمان چندین ضایعه کراتوز اکتینیک یا نواحی وسیعتر مفید باشد.
- لایهبرداری شیمیایی: در این روش با استفاده از یک محلول شیمیایی مخصوص، پوست آسیبدیده برداشته میشود. لایه سطحی پوست پوستهریزی میکند و با بهبود آن، پوست سالم و جدید شکل میگیرد.
- کورتاژ: در این روش پزشک ناحیه آسیبدیده را با ابزار مخصوص میتراشد یا میسوزاند. ممکن است برای از بین بردن کامل ضایعه، کورتاژ همراه با گرما یا کرایوتراپی انجام شود.
- برداشت جراحی: در این روش ضایعه بهطور کامل با جراحی برداشته میشود. ابتدا ناحیه بیحس میشود و ممکن است برای بستن محل جراحی به بخیه نیاز باشد. پوست معمولاً طی دو تا سه هفته بهبود پیدا میکند.
برای دستیابی به بهترین نتیجه، ممکن است پزشک ترکیبی از روشهای برداشتن ضایعات و کرمهای دارویی را پیشنهاد کند.
داروهای موضعی برای کراتوز اکتینیک
کرمها و ژلهای دارویی مختلفی وجود دارند که میتوانید آنها را در خانه روی پوست استفاده کنید. ممکن است لازم باشد این داروها را برای چند هفته تا چند ماه مصرف کنید. این داروها باید طبق تجویز پزشک استفاده شوند.
برخی از این داروها عبارتاند از:
- ۵-فلوئورواوراسیل: کرمی که با متوقف کردن رشد سلولهای آسیبدیده، آنها را از بین میبرد.
- ایمیکیمود: کرمی که به سیستم ایمنی بدن کمک میکند سلولهای غیرطبیعی پوست را از بین ببرد.
- دیکلوفناک سدیم: ژلی که التهاب را کاهش میدهد و به درمان پوست آسیبدیده کمک میکند و معمولاً عوارض جانبی کمتری دارد.
برخی از روشهای درمانی ممکن است در حین اثرگذاری باعث تغییررنگ پوست، پوستهریزی یا تحریک پوست شوند. پزشک نحوه استفاده از این داروها و روشهای درمانی و همچنین آنچه را که باید در طول درمان انتظار داشته باشید، برایتان توضیح خواهد داد.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر هرگونه تغییر جدیدی در پوست خود مشاهده کردید، از جمله موارد زیر، پزشک را در جریان بگذارید:
- خونریزی، تاول، سوزش یا خارش
- ایجاد برجستگی یا توده
- ایجاد لکههای زبر، برجسته یا تغییررنگیافته
کراتوز اکتینیک چه مدت طول میکشد تا برطرف شود؟
بیشتر ضایعات کراتوز اکتینیک طی چند هفته پس از درمان بهبود پیدا میکنند. مدت زمان دقیق به نوع درمانی که دریافت میکنید بستگی دارد. پزشک درباره روند بهبود و زمان مورد انتظار آن توضیحات لازم را ارائه خواهد کرد.
آیا کراتوز اکتینیک پس از درمان برمیگردد؟
کراتوز اکتینیک گاهی پس از درمان دوباره ظاهر میشود. برای کاهش احتمال عود، محافظت از پوست در برابر نور خورشید، هم در طول درمان و هم پس از آن، اهمیت زیادی دارد.
حتی اگر ضایعات کراتوز اکتینیک از بین بروند، همچنان باید سالانه یک یا دو بار برای معاینه منظم پوست به پزشک مراجعه کنید. از آنجا که احتمال ابتلا به سرطان پوست یا بازگشت ضایعات وجود دارد، پیگیریهای منظم میتواند به تشخیص زودهنگام هرگونه مشکل کمک کند.
اگر متوجه لکهای جدید یا غیرمعمول روی پوست خود شدید، در اولین فرصت آن را بررسی کنید.
پیشگیری از کراتوز اکتینیک
بهترین راه برای پیشگیری از کراتوز اکتینیک، محدود کردن میزان قرار گرفتن در معرض نور خورشید است. برای محافظت از پوست میتوانید اقدامات زیر را انجام دهید:
- از تختهای برنزهکننده و لامپهای فرابنفش مخصوص برنزه کردن در فضای بسته استفاده نکنید.
- بین ساعت ۱۰ صبح تا ۴ بعدازظهر، یعنی زمانی که اشعه فرابنفش خورشید شدیدتر است، تا حد امکان از قرار گرفتن در معرض نور مستقیم خورشید خودداری کنید.
- لباسهای محافظ مانند پیراهنهای آستینبلند، شلوارهای بلند، کلاههای لبهپهن و عینک آفتابی استفاده کنید.
- هر روز از ضدآفتاب با SPF 30 یا بالاتر استفاده کنید؛ حتی در روزهای ابری یا سرد.
لکه زبر روی دست یا ناحیه پوستهپوسته روی صورت چیزی نیست که بتوان بهسادگی از کنار آن گذشت. احساس خارش یا سوزش ممکن است نشانهای باشد که پوست شما بیش از حد در معرض نور خورشید قرار گرفته است. پزشک میتواند پوست شما را بهدقت بررسی کند و مشخص کند در زیر سطح پوست چه اتفاقی در حال رخ دادن است.
خوشبختانه روشهای درمانی متعددی برای از بین بردن ضایعات کراتوز اکتینیک وجود دارد. درمان این ضایعات همچنین خطر ابتلا به سرطان پوست را کاهش میدهد.
پوست یکی از مهمترین اندامهای بدن است. مراقبت از آن از همین امروز میتواند به حفظ سلامت پوست در سالهای آینده کمک کند.
