شیلیت اکتینیک یک عارضه پیشسرطانی است که در اثر قرار گرفتن طولانیمدت در معرض نور خورشید ایجاد میشود. این بیماری باعث ایجاد لکههای زبر، پوستهپوسته و تغییررنگیافته روی لبها میشود. شیلیت اکتینیک در مردان، افراد دارای پوست روشن، کسانی که در فضای باز کار میکنند و افرادی که در مناطق با تابش شدیدتر خورشید زندگی میکنند، شایعتر است. تشخیص دقیق و درمان بهموقع این عارضه برای پیشگیری از ابتلا به سرطان اهمیت زیادی دارد.
آنچه در ادامه میخوانید:
- شیلیت اکتینیک چیست؟
- علت شیلیت اکتینیک
- علائم شیلیت اکتینیک
- تشخیص شیلیت اکتینیک
- درمان شیلیت اکتینیک
- پیشگیری
شیلیت اکتینیک چیست؟
شیلیت اکتینیک یک عارضه پیشسرطانی است که میتواند باعث ایجاد لکههای زبر، پوستهپوسته و تغییررنگیافته روی لبها شود. این عارضه در اثر قرار گرفتن طولانیمدت در معرض نور خورشید ایجاد میشود و معمولاً لب پایین را درگیر میکند.
این بیماری با نامهای دیگری نیز شناخته میشود، از جمله:
- شیلوزیس آکتینیک
- لب کشاورزان
- لب ملوانان
- شیلایتیس خورشیدی
- شیلوزیس خورشیدی
واژه «شیلایتیس» به معنای «التهاب لب» است. شیلیت اکتینیک نوعی کراتوز آکتینیک محسوب میشود. کراتوز آکتینیک به لکهها یا برجستگیهای پوستی پیشسرطانی گفته میشود که ممکن است در هر قسمت از بدن ایجاد شوند. از آنجا که کراتوز آکتینیک یک عارضه پیشسرطانی است، در برخی موارد میتواند در نهایت به کارسینوم سلول سنگفرشی، که نوعی سرطان پوست است، تبدیل شود.
چه کسانی بیشتر در معرض شیلیت اکتینیک هستند؟
هر فردی ممکن است به شیلیت اکتینیک مبتلا شود، اما این عارضه در گروههای زیر شایعتر است:
- افراد دارای پوست روشن.
- مردان؛ زیرا احتمال بیشتری دارد که در مشاغل فضای باز فعالیت کنند و بهطور مکرر در معرض نور خورشید باشند و همچنین کمتر از محصولات محافظ لب در برابر آفتاب استفاده کنند.
- افراد بالای ۶۵ سال که ممکن است طی سالهای زندگی خود مدت بیشتری در معرض نور خورشید قرار گرفته باشند.
- افرادی که در فضای باز کار میکنند، مانند ملوانان، کشاورزان، نجاتغریقها و کارگران ساختمانی.
- افرادی که در نزدیکی خط استوا یا در ارتفاعات بالاتر از سطح دریا زندگی میکنند؛ زیرا تابش خورشید در این مناطق شدیدتر است.
- افرادی که دچار اختلالات رنگدانهای پوست، مانند زالی (آلبینیسم) هستند.
علت شیلیت اکتینیک
آسیب ژنتیکی به سلولهای پوست در اثر اشعه فرابنفش (UV) باعث ایجاد شیلیت اکتینیک میشود. لبها در مقایسه با بسیاری از قسمتهای دیگر پوست، آسیبپذیری بیشتری در برابر اشعه خورشید دارند. پوست لب نازکتر است و رنگدانه کمتری دارد؛ بنابراین سلولهای آن محافظت کمتری در برابر اشعههای آسیبرسان خورشید دارند.
قرار گرفتن مکرر و طولانیمدت لبها در معرض اشعه فرابنفش خورشید باعث ایجاد شیلیت اکتینیک میشود.
علائم شیلیت اکتینیک
در صورت ابتلا به شیلیت اکتینیک، پوست یک یا هر دو لب ممکن است از نظر ظاهر یا احساس، ویژگیهای زیر را داشته باشد:
- همیشه خشک و ترکخورده به نظر برسد.
- دچار ترک شود.
- حالت دلمهدار یا پوستهبسته پیدا کند.
- تغییر رنگ داشته باشد؛ برای مثال، لکههای سفید یا زرد ایجاد شود یا لبها نسبت به حالت طبیعی قرمزتر شوند.
- خشک باشد.
- در برخی قسمتها چینخورده یا چروکیده شود.
- زبری آن شبیه کاغذ سنباده باشد.
- پوستهپوسته شود.
- متورم شود.
- نازک یا شکننده شود.
همچنین ممکن است حاشیه ورمیلیون لب، یعنی خط قرمز یا صورتیرنگی که لبها را از پوست اطراف جدا میکند، محو یا نامشخص شود. در زنان، گاهی این تغییر باعث میشود کشیدن رژ لب دشوارتر شود، زیرا خط طبیعی لب وضوح خود را از دست میدهد.
شیلیت اکتینیک معمولاً بدون درد است، اما ممکن است علائم زیر نیز ایجاد شود:
- احساس سوزش
- بیحسی
- درد
- احساس ناراحتی یا زخمشدگی
- حساسیت و دردناک شدن لب در هنگام لمس
تشخیص شیلیت اکتینیک
اگر علائم شیلیت اکتینیک را دارید، باید به پزشک یا ارائهدهنده خدمات درمانی مراجعه کنید. پزشک لبهای شما را معاینه میکند تا مشخص شود آیا دچار یکی از موارد زیر هستید:
- شیلایتیس یا التهاب ساده لب که ماهیت پیشسرطانی ندارد.
- شیلیت اکتینیک.
- کارسینوم سلول سنگفرشی.
- بیماری یا عارضه دیگری.
تشخیص شیلیت اکتینیک ممکن است بر اساس موارد زیر انجام شود:
- معاینه فیزیکی لبها.
- پرسش درباره شرایط زندگی و سابقه شما، از جمله مدت زمانی که در فضای باز سپری میکنید، میزان استفاده از روشهای محافظت در برابر آفتاب و سابقه ابتلا به سرطان.
- نمونهبرداری از پوست (بیوپسی)؛ در این روش نمونهای از پوست برداشته میشود تا در آزمایشگاه و زیر میکروسکوپ با دقت بیشتری بررسی شود.
درمان شیلیت اکتینیک
شیلیت اکتینیک ممکن است به سرطان تبدیل شود؛ بنابراین لازم است درباره گزینههای درمانی با پزشک یا ارائهدهنده خدمات درمانی مشورت کنید. روش درمان بر اساس شدت بیماری و وضعیت کلی سلامت فرد انتخاب میشود.
هدف از درمان، کاهش احتمال تبدیل شدن این عارضه به کارسینوم سلول سنگفرشی است. گزینههای درمانی ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- کرمهای موضعی مانند رتینوئیدها، ۵-فلوئورواوراسیل یا ایمیکویمود.
- کرایوتراپی (سرما درمانی) که با استفاده از دمای بسیار پایین، سلولهای غیرطبیعی را منجمد و تخریب میکند.
- الکتروکوتری (سوزاندن با جریان الکتریکی) که با استفاده از گرمای ایجادشده توسط جریان الکتریکی، بافت غیرطبیعی را از بین میبرد.
- تخریب با لیزر که در آن از لیزر برای از بین بردن سلولهای غیرطبیعی استفاده میشود.
- فتودینامیکتراپی (درمان فوتودینامیک)؛ روشی که با استفاده از نور، سلولهای آسیبرسان را از بین میبرد.
- ورمیلیونکتومی؛ یک روش جراحی که در آن بخشی از حاشیه لب پایین یا تمام آن برداشته میشود.
وضعیت افراد مبتلا به شیلیت اکتینیک در آینده چگونه خواهد بود؟
با محافظت از لبها در برابر نور خورشید میتوان وضعیت این بیماری و چشمانداز درمان را بهبود بخشید.
ادامه قرار گرفتن در معرض نور خورشید خطر ابتلا به کارسینوم سلول سنگفرشی را افزایش میدهد؛ بیماریای که میتواند تهدیدکننده زندگی باشد. شیلیت اکتینیک در حدود ۶ تا ۱۰ درصد موارد به کارسینوم سلول سنگفرشی پیشرفت میکند. همچنین کارسینوم سلول سنگفرشی که از لب شروع میشود، در مقایسه با SCC که از سایر قسمتهای پوست آغاز میشود، احتمال بیشتری دارد که به سایر نقاط بدن گسترش پیدا کند.
پس از تشخیص شیلیت اکتینیک، چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنم؟
اگر شیلیت اکتینیک در شما تشخیص داده شده و تحت درمان قرار گرفتهاید، باید هر ۶ ماه تا یک سال یکبار برای معاینه و پیگیری وضعیت خود مراجعه کنید.
پیشگیری
بهترین راه برای پیشگیری از شیلیت اکتینیک و کارسینوم سلول سنگفرشی، محافظت از لبها در برابر اشعههای مضر خورشید در تمام طول سال است:
- بهطور منظم از بالم لب حاوی ضدآفتاب استفاده کنید.
- مدت زمان حضور خود در معرض نور خورشید را محدود کنید، بهویژه در ساعات اوج تابش خورشید.
- از کلاه لبهداری استفاده کنید که روی لبها سایه ایجاد کند.
افراد مبتلا به شیلیت اکتینیک باید بهطور منظم معاینه شوند تا هرگونه تغییر احتمالی که میتواند نشانه اولیه سرطان باشد، در اسرع وقت شناسایی شود. معمولاً توصیه میشود این افراد سالانه پوست خود را توسط متخصص پوست معاینه کنند.
علاوه بر این، افراد سیگاری باید سیگار را ترک کنند. در صورت نیاز میتوانید برای ترک سیگار از پزشک یا ارائهدهنده خدمات درمانی کمک بگیرید.
قرار گرفتن مزمن و طولانیمدت در معرض نور خورشید باعث ایجاد شیلیت اکتینیک، یک عارضه پیشسرطانی در لبها، میشود. لکههای زبر و پوستهپوسته این بیماری معمولاً روی لب پایین ایجاد میشوند.
اگر متوجه هرگونه تغییر در پوست یا لبهای خود شدید، با پزشک مشورت کنید. تشخیص دقیق این عارضه اهمیت زیادی دارد و باید اقدامات لازم برای جلوگیری از پیشرفت آن به سرطان پوست انجام شود.
