افت شنوایی نیز مانند فراموش کردن ناگهانی برخی کلمات یا گرفتگی بیدلیل عضلات، از آن دست اتفاقاتی است که با بالا رفتن سن بیشتر به سراغمان میآید. بررسیها نشان میدهد حدود ۲۰ درصد از افراد ۴۰ تا ۶۹ ساله تا حدی دچار افت شنوایی هستند؛ در حالی که این میزان در بزرگسالان جوانتر تنها به ۵ درصد میرسد.
کاهش شنوایی، پیامدهایی فراتر از متوجه نشدن صحبتهای اطرافیان دارد. این عارضه میتواند خطر ابتلا به آلزایمر، افسردگی، زمینخوردن و ضعف جسمانی را افزایش دهد و ارتباط برقرار کردن با پزشکان و عزیزان را دشوارتر کند.
با توجه به اهمیت این موضوع، طبیعی است که به دنبال راهکارهایی برای کاهش خطر افت شنوایی در سنین بالا باشیم. خبر خوب این است که پژوهشگران روزبهروز اطلاعات بیشتری درباره عوامل زمینهساز افت شنوایی و روشهای پیشگیری از آن به دست میآورند.
آیا میتوان از افت شنوایی جلوگیری کرد؟
باید پذیرفت که درجاتی از افت شنوایی با گذشت زمان اجتنابناپذیر است. حلزون گوش (عضوی در گوش داخلی) از سلولهای مویی بسیار حساسی برای تشخیص ارتعاشات صوتی استفاده میکند که به ما امکان شنیدن میدهند. با مرور زمان، این سلولها به صورت طبیعی میمیرند و بر خلاف سایر بخشهای بدن، بازسازی نمیشوند. با از بین رفتن تدریجی این سلولها، وضوح شنوایی نیز کاهش مییابد.
با این حال، برخی عوامل میتوانند این روند را سرعت ببخشند. بخشی از این عوامل مانند ژنتیک خارج از کنترل ما هستند؛ اگر والدین یا نزدیکان شما دچار افت شنوایی بوده باشند، احتمال بروز آن در شما نیز بیشتر است. اما در عین حال، دو اقدام اساسی وجود دارد که میتوانید برای محافظت از شنوایی خود انجام دهید: کاهش مواجهه با صداهای بلند و پیروی از سبک زندگی سالم.
۱. محدود کردن مواجهه با صداهای بلند
مواجهه با صدای بلند، مهمترین عامل قابل کنترل در افت شنوایی ناشی از سن است. اما چه صدایی «زیاد» محسوب میشود؟ معیار ساده است: هر محیطی که برای صحبت کردن در آن مجبور شوید صدای خود را بالا ببرید.
مهمترین منابع صدای شدید عبارتاند از:
- کنسرتهای شلوغ و پرصدا
- دستگاههای صنعتی، ابزارهای برقی و ماشینهای چمنزنی
- تیراندازی و ابزارهای مشابه
- مهمانیهای شلوغ و مسابقات ورزشی
- گوش دادن به موسیقی یا پادکست با هدفون با ولوم بالای ۶۰ درصد به مدت بیش از یک ساعت
صدای بیش از حد بلند، فشار مضاعفی به سلولهای مویی گوش وارد کرده و باعث آسیب یا نابودی آنها میشود که در نهایت افت شنوایی را تسریع میکند. با افزایش سن، گوشها حساستر و آسیبپذیرتر میشوند؛ بنابراین صداهایی که در جوانی ممکن بود آسیب کمتری بزنند، در سنین بالاتر اثرات مخربتری به جا میگذارند.
۲. داشتن سبک زندگی سالم
پزشکان متوجه شدهاند که عادات روزمره تأثیر بسیار بیشتری بر شنوایی دارند که تصورش را میکنید. در یک پژوهش گسترده روی حدود ۴۴۲ هزار نفر، عادات مختلفی مانند مصرف سیگار و الکل، میزان ورزش، تحرک روزانه، کیفیت خواب و تغذیه مورد بررسی قرار گرفت.
نتایج نشان داد افرادی که سبک زندگی سالمی داشتند، به طور میانگین ۱۴ درصد کمتر در معرض خطر افت شنوایی بودند. همچنین عواملی مانند التهاب بدن و مقاومت به انسولین با افزایش خطر افت شنوایی ارتباط مستقیمی داشتند.
علت بیولوژیکی این موضوع به جریان خون مربوط میشود. شنوایی سالم نیازمند اکسیژن و مواد مغذی است که از طریق رگهای خونی به گوش داخلی میرسند. عاداتی مانند سیگار کشیدن یا کمتحرکی باعث افزایش فشار خون میشوند و میتوانند به این رگهای حساس آسیب بزنند. به زبان ساده: هر کاری که قلب شما را سالم نگه میدارد، گوشهایتان را هم سالم نگه خواهد داشت.
چه زمانی باید سنجش شنوایی انجام دهیم؟
بسیاری از افراد از دوران کودکی دیگر تست شنوایی ندادهاند، اما جالب است بدانید در بررسیهای جدید، حدود ۱۹ درصد از دانشجویان نیز درجاتی از افت شنوایی را نشان دادهاند!
توصیه میشود در اوایل جوانی یک بار سنجش شنوایی انجام دهید و پس از آن به صورت دورهای (بهویژه از دهه ۴۰ زندگی به بعد) آن را تکرار کنید. همچنین تمامی افراد باید تا سن ۶۰ سالگی یا به محض احساس کاهش شنوایی، وضعیت شنوایی خود را بررسی کنند.
تشخیص به موقع و اقدام سریع، کلید اصلی درمان است. اگر پزشک استفاده از سمعک را توصیه کرد، نباید آن را به تأخیر انداخت. متأسفانه آمارها نشان میدهد افرادی که به سمعک نیاز دارند، به طور متوسط ۸-۹ سال برای استفاده از آن دستدست میکنند! برخی افراد در این مدت سعی میکنند با تکیه بر اطرافیان، تظاهر به شنیدن یا زیاد صحبت کردن، مشکل خود را پنهان کنند. اما هرچه درمان طولانیتر شود، مغز توانایی پردازش اصوات را بیشتر از دست میدهد.
اگرچه سمعک نمیتواند آسیبهای وارد شده به گوش داخلی را ترمیم کند، اما از قدرت پردازش صوتی مغز محافظت میکند. شاید در روزهای اول استفاده احساس معجزه نکنید، اما با استفاده مداوم، مغز به مرور توانایی تحلیل صداها را بازیابی میکند و آنجاست که کیفیت زندگی به شکل چشمگیری بهبود مییابد. افت شنوایی یک مسئله بسیار رایج است و نباید اجازه داد حس خجالت، مانعی برای سلامت شنوایی باشد.
