جای جوش روی صورت، قفسه سینه و پشت بدن بسیار شایع است. حدود ۸۰٪ از افراد بین سنین ۱۱ تا ۳۰ سال دچار آکنه میشوند و از میان آنها، یک نفر از هر پنج نفر دچار اسکار یا جای جوش خواهد شد. کاهش این اسکارها معمولاً نیازمند درمان است؛ چه از طریق داروهای بدون نسخه و چه با انجام یک یا چند روش تخصصی پوستی.
آنچه در ادامه میخوانید:
آکنه چگونه ایجاد میشود؟
یک ضایعه آکنه (جوش) زمانی شکل میگیرد که باکتریها، چربیها و سلولهای مرده پوست، منافذ پوست را پر کرده و باعث التهاب آنها شوند. این منافذ، سوراخهای بسیار ریزی در پوست هستند که چربی و عرق از طریق آنها به سطح پوست میرسند.
در هر ساعت حدود ۴۰ هزار سلول از سطح پوست جدا میشوند، اما گاهی این سلولهای مرده درون منافذ گیر کرده و آنها را مسدود میکنند. در برخی موارد، این انسدادها کوچک هستند و به صورت «جوشهای سرسفید» یا «سرسیاه» دیده میشوند. اما در موارد دیگر، این منافذ ملتهب شده و انواع شدیدتری از آکنه را ایجاد میکنند.
اگر دچار آکنه هستید، تنها نیستید! آکنه شایعترین بیماری پوستی در جهان است. حدود ۸۰٪ افراد بین ۱۱ تا ۳۰ سال آن را تجربه میکنند. در نوجوانان، تغییرات هورمونی عامل اصلی است. در بزرگسالان، عواملی مانند استرس، شرایط محیطی، چرخه قاعدگی، استفاده از محصولات چرب و قرصهای ضدبارداری نقش دارند؛ هرچند هورمونها همچنان در این سنین نیز مؤثر هستند.
انواع آکنه و ظاهر آنها
آکنه میتواند به شکلهای مختلفی ظاهر شود. جوشهای سرسفید و سرسیاه رایج هستند و معمولاً بدون ایجاد اسکار بهبود مییابند. اما برخی انواع آکنه میتوانند منجر به ایجاد جای جوش شوند:
- پاپولها: برجستگیهای صورتی تا قرمز که هنگام لمس دردناک هستند.
- پوسچولها: ضایعات پر از چرک که در پایه قرمز و در قسمت بالایی سفید یا زرد هستند.
- ندولها: ضایعات سفت و بزرگتر که نسبت به پاپولها و پوسچولها عمیقتر در پوست نفوذ کرده و دردناکتر هستند.
- کیستها: ضایعاتی عمیق در پوست که پر از چرک بوده، دردناک هستند و بیشترین احتمال ایجاد اسکار را دارند.
آکنه چگونه باعث ایجاد اسکار میشود؟
پوست بزرگترین اندام بدن است و از سه لایه اصلی تشکیل شده است: اپیدرم (لایه بیرونی)، درم و هیپودرم. این لایهها از بدن در برابر عوامل محیطی، اشعه فرابنفش و باکتریها محافظت میکنند و همچنین در تولید ویتامین D نقش دارند.
هر ناحیهای از بدن که غدد چربی دارد، مستعد آکنه است، بهویژه صورت، پشت و سینه.
اسکار آکنه نتیجه التهاب ضایعات پوستی است. وقتی منافذ پوستی متورم میشوند، دیواره آنها ممکن است تخریب شود. برخی از ضایعات کوچک هستند و اسکارهای سطحی ایجاد میکنند که سریع بهبود مییابند. اما در مواردی، محتویات جوش به بافتهای اطراف نفوذ کرده و باعث ایجاد اسکارهای عمیقتر میشوند.
بدن برای ترمیم این آسیبها، الیاف کلاژن جدید تولید میکند. اسکارهای آکنه به دو شکل اصلی ظاهر میشوند:
- از دست رفتن بافت (فرورفتگی در پوست)
- ایجاد بافت اضافی (برآمدگی روی پوست)
اسکارهای برجسته در واقع نشاندهنده این هستند که بدن در حال ترمیم است، اما بیش از حد کلاژن تولید کرده است.
نکته مهم این است که داشتن آکنه به معنای حتمی بودن ایجاد اسکار نیست. حتی اگر اسکار ایجاد شود، خبر خوب این است که بسیاری از آنها دائمی نیستند و قابل درماناند.
جای جوش بسیار شایع است. حدود ۸۰٪ افراد بین ۱۱ تا ۳۰ سال آکنه دارند و از این تعداد، یک نفر از هر پنج نفر دچار اسکار میشود. نوجوانان بیشترین میزان ابتلا را دارند و تقریباً ۹۰٪ آنها آکنه را تجربه میکنند.
انواع جای جوش
اغلب افراد بیش از یک نوع اسکار دارند. داشتن تنها یک نوع اسکار بسیار نادر است.
اسکارهای فرورفته (آتروفیک)
- آیسپیک: شبیه سوراخی باریک و عمیق که در سطح پوست پهنتر بوده و در عمق باریک میشود. این نوع اسکار رایج و درمان آن دشوار است و معمولاً روی پیشانی و گونههای بالایی دیده میشود.
- رولینگ: این اسکارها معمولاً در گونههای پایین و فک دیده میشوند و باعث ایجاد سطحی موجدار و ناهموار در پوست میشوند.
- باکسکار: فرورفتگیهایی با لبههای تیز و مشخص که به عمق پوست نفوذ میکنند و بیشتر در ناحیه گونه و فک دیده میشوند.
اسکارهای برجسته
- هیپرتروفیک یا کلوئیدی: این اسکارها به صورت برجسته روی پوست قرار دارند و ناشی از رشد بیش از حد کلاژن هستند. معمولاً در قفسه سینه، پشت، شانهها و خط فک دیده میشوند و ممکن است با خارش، حساسیت یا درد همراه باشند.
علت ایجاد جای جوش
- علت ایجاد آکنه: انسداد منافذ به دلیل تجمع چربی، سلولهای مرده و باکتریها باعث ایجاد آکنه میشود. همچنین عوامل ژنتیکی نیز میتوانند در بروز آن نقش داشته باشند.
- علت ایجاد جای جوش: اسکار زمانی ایجاد میشود که بدن در حال ترمیم آکنه است. میزان و نوع پاسخ بدن به این آسیب تعیین میکند که آیا اسکار ایجاد شود یا خیر. تولید بیش از حد کلاژن باعث اسکارهای برجسته میشود و از دست رفتن بافت منجر به ایجاد فرورفتگی در پوست میگردد.
تشخیص جای جوش
تشخیص آکنه از طریق معاینه پوست انجام میشود. با بررسی پوست مشخص میشود که آیا اسکار وجود دارد و از چه نوعی است.
معاینه بصری برای تشخیص جای جوش کافی است. همچنین شدت اسکار بر اساس چهار درجه دستهبندی میشود:
- درجه ۱ (ماکولار): قرمز اما صاف
- درجه ۲ (خفیف): به راحتی با آرایش یا ریش پوشانده میشود
- درجه ۳ (متوسط): از فاصله معمول قابل مشاهده است
- درجه ۴ (شدید): از فاصله بیش از ۵۰ سانتیمتر کاملاً قابل مشاهده است
درمان جای جوش
برای انتخاب بهترین روش درمانی باید با متخصص پوست مشورت کنید. نوع اسکار و محل آن تعیینکننده روش درمان است. تأخیر در درمان باعث شدیدتر شدن اسکارها میشود.
آیا وجود آکنه فعال بر درمان اسکار تأثیر دارد؟
بله. ابتدا باید آکنه کنترل شود، زیرا درمانهای آکنه میتوانند با درمان اسکار تداخل داشته باشند.
درمانهای خانگی
کرمهای بدون نسخه مؤثر هستند، از جمله:
- اسیدهای آلفا هیدروکسی
- اسید لاکتیک
- رتینوئیدها
- اسید سالیسیلیک
همچنین میتوان از آرایش یا ریش برای پوشاندن اسکار استفاده کرد.
درمانهای کلینیکی
روشهای لایهبرداری:
- پیلینگ شیمیایی
- درمابریژن
- میکرودرمابریژن
- لیزر
سایر روشها:
- تزریق استروئید
- فیلر پوستی
- میکرونیدلینگ (با یا بدون فرکانس رادیویی)
- برداشت جراحی اسکار
- سابسیژن
- پیوند پوست
- کرایوسرجری (انجماد با نیتروژن مایع)
در بسیاری از موارد، ترکیبی از چند روش مورد نیاز است.
جراحی
در برخی موارد خاص انجام میشود و معمولاً با سایر روشها ترکیب میگردد.
عوارض درمان
- ناراحتی خفیف
- تغییر رنگ پوست (تیرهتر یا روشنتر)
تفاوت درمان در نوجوانان و بزرگسالان
تفاوتی ندارد و روشها مشابه هستند.
مدت زمان بهبود اسکار
بسته به نوع اسکار و روش درمان متفاوت است. همه اسکارها به طور کامل از بین نمیروند.
پیشگیری
بهترین راه پیشگیری، درمان سریع آکنه است. جای جوش میتواند باعث کاهش اعتمادبهنفس و مشکلات اجتماعی شود. به همین دلیل درمان بهموقع اهمیت زیادی دارد.
آکنه و جای جوش بسیار رایج هستند. برخی افراد ترجیح میدهند با آن کنار بیایند و برخی به دنبال درمان هستند. انتخاب با شماست. گزینههای مختلفی وجود دارد و شما میتوانید با توجه به شرایط خود بهترین تصمیم را بگیرید.
ارتباط مداوم با پزشک و پیگیری درمان، کلید دستیابی به بهترین نتیجه است.
چگونه خطر ایجاد اسکار را کاهش دهیم؟
- استفاده از ضدآفتاب
- دستکاری نکردن جوشها
- درمان سریع آکنه
- ترک سیگار
- مراجعه به متخصص پوست
چه عواملی باعث بدتر شدن اسکار میشوند؟
- ژنتیک
- دستکاری جوشها
- سیگار کشیدن
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در اولین فرصت ممکن. هرچه درمان زودتر شروع شود، احتمال ایجاد اسکار کمتر است.
سوالاتی که میتوانید مطرح کنید:
- بهترین روش پوشاندن اسکار چیست؟
- کدام روش درمانی برای من مناسبتر است؟
- آیا درمان دردناک است؟
- دوره بهبودی چقدر است؟
- چگونه از بازگشت اسکار جلوگیری کنم؟
- آیا هزینه درمان تحت پوشش بیمه است؟
