آکنه یکی از شایعترین مشکلات پوستی است که باعث ایجاد جوش میشود. معمولاً جوشها روی صورت ظاهر میشوند. مسدود شدن منافذ پوست عامل اصلی بروز آکنه است. این مشکل بیشتر در نوجوانان و جوانان دیده میشود، اما بسیاری از افراد در بزرگسالی نیز با آن مواجه میشوند. خوشبختانه روشهای درمانی مختلفی برای پاکسازی پوست و جلوگیری از ایجاد جای جوش وجود دارد.
آنچه در ادامه میخوانید:
آکنه چیست؟
آکنه یک عارضه پوستی رایج است که در آن منافذ پوست مسدود میشوند. این انسداد میتواند باعث ایجاد جوشهای سرسیاه، سرسفید و انواع دیگر جوشها شود. جوشها معمولاً برآمدگیهایی چرکی هستند که گاهی دردناک نیز هستند. نام علمی آکنه، «آکنه ولگاریس» است.
انواع آکنه
آکنه انواع مختلفی دارد، از جمله:
- آکنه کیستیک: باعث ایجاد جوشهای عمیق و چرکی و همچنین تودههایی در زیر پوست میشود که ممکن است جای زخم بهجا بگذارند.
- آکنه قارچی: زمانی رخ میدهد که مخمرها در فولیکولهای مو تجمع پیدا کنند و باعث خارش و التهاب شوند.
- آکنه هورمونی: معمولاً در بزرگسالان دیده میشود و به دلیل تولید بیشازحد چربی پوست (سبوم) ایجاد میشود که منافذ را مسدود میکند.
- آکنه ندولار: نوع شدید آکنه است که علاوه بر جوشهای سطحی، تودههای حساس و دردناک در زیر پوست ایجاد میکند.
تمام این انواع میتوانند بر اعتمادبهنفس تأثیر بگذارند. بهویژه آکنههای کیستیک و ندولار ممکن است باعث آسیب دائمی پوست و ایجاد جای جوش شوند. بنابراین بهتر است در مراحل اولیه به پزشک مراجعه شود.
چه کسانی دچار آکنه میشوند؟
تقریباً همه افراد در طول زندگی خود حداقل یکبار آکنه را تجربه میکنند. این مشکل بیشتر در نوجوانان و جوانانی که تغییرات هورمونی دارند دیده میشود، اما در بزرگسالی نیز ممکن است رخ دهد. آکنه در بزرگسالان در زنان شایعتر است. همچنین اگر سابقه خانوادگی آکنه داشته باشید، احتمال ابتلا بیشتر میشود.
اگر آکنه دارید، بدانید که تنها نیستید. آکنه شایعترین بیماری پوستی است و حدود ۸۰٪ افراد بین ۱۱ تا ۳۰ سال، حداقل نوع خفیفی از آن را تجربه میکنند.
آکنه در چه نقاطی از بدن ظاهر میشود؟
آکنه معمولاً در نواحی زیر دیده میشود:
- صورت
- پیشانی
- قفسه سینه
- شانهها
- قسمت بالایی پشت
این نواحی دارای غدد چربی بیشتری هستند، به همین دلیل بیشتر مستعد آکنهاند.
علائم آکنه
نشانههای آکنه شامل موارد زیر است:
- جوشهای چرکی: برجستگیهای پر از چرک
- پاپولها: برجستگیهای کوچک و تغییررنگداده
- جوشهای سرسیاه: منافذ مسدود با سطح تیره
- جوشهای سرسفید: منافذ مسدود با سطح سفید
- ندولها: تودههای بزرگ و دردناک زیر پوست
- کیستها: تودههای چرکی و دردناک زیر پوست
آکنه میتواند خفیف باشد و فقط چند جوش ایجاد کند یا شدید باشد و باعث التهاب، ندول و کیست شود.
علت ایجاد آکنه
آکنه زمانی ایجاد میشود که فولیکولهای مو یا منافذ پوست مسدود شوند. این انسداد میتواند به دلایل زیر رخ دهد:
- سبوم (چربی پوست): مادهای طبیعی که از پوست محافظت میکند.
- باکتریها: افزایش بیشازحد آنها باعث بسته شدن منافذ میشود.
- سلولهای مرده پوست: که در منافذ تجمع پیدا میکنند.
وقتی منافذ مسدود شوند، جوش ایجاد شده و التهاب، درد و قرمزی به وجود میآید.
عوامل تشدیدکننده آکنه
برخی عوامل محیطی میتوانند آکنه را بدتر کنند:
- پوشیدن لباس یا کلاه تنگ
- آلودگی هوا و رطوبت بالا
- استفاده از محصولات چرب پوستی
- استرس
- برخی داروها
- دستکاری یا فشار دادن جوشها
مواد غذایی مرتبط با آکنه
برخی تحقیقات نشان دادهاند که موارد زیر ممکن است با آکنه مرتبط باشند:
- شیر بدون چربی
- پروتئین وی
- رژیمهای غذایی پرقند
با این حال، شکلات بهطور مستقیم عامل آکنه نیست.
برای کاهش خطر آکنه، رژیم غذایی سالم با میوه و سبزیجات تازه، بهویژه مواد حاوی ویتامین C و بتاکاروتن، توصیه میشود.
هورمونها و آکنه
آکنه تا حد زیادی تحت تأثیر هورمونها، بهویژه آندروژنها مانند تستوسترون است. این موضوع در دوران نوجوانی و جوانی بیشتر دیده میشود. همچنین ممکن است در زمان قاعدگی نیز آکنه تشدید شود.
نحوه تشخیص آکنه
تشخیص آکنه معمولاً با معاینه پوست انجام میشود. پزشک ممکن است درباره عوامل خطر مانند استرس، سابقه خانوادگی یا داروهای مصرفی سؤال کند. معمولاً نیازی به آزمایش خاصی نیست، مگر در موارد شدید یا ناگهانی.
پزشک عمومی یا متخصص پوست میتواند آکنه را تشخیص داده و درمان کند. در موارد مقاوم، مراجعه به متخصص پوست توصیه میشود.
آکنه بر اساس شدت به چهار درجه تقسیم میشود:
- درجه ۱ (خفیف): بیشتر جوشهای سرسیاه و سرسفید
- درجه ۲ (متوسط): پاپولها و جوشهای چرکی بیشتر
- درجه ۳ (نسبتاً شدید): همراه با ندولهای ملتهب
- درجه ۴ (شدید): تعداد زیاد جوشهای بزرگ و دردناک
درمان آکنه
درمان آکنه بسته به سن، نوع و شدت آن متفاوت است و میتواند شامل داروهای موضعی، خوراکی یا روشهای درمانی دیگر باشد. هدف درمان، جلوگیری از ایجاد جوشهای جدید و بهبود جوشهای موجود است.
داروهای موضعی
- بنزوئیل پراکسید
- اسید سالیسیلیک
- اسید آزلائیک
- رتینوئیدها
- آنتیبیوتیکهای موضعی
- داپسون
داروهای خوراکی
- آنتیبیوتیکها
- ایزوترتینوئین
- قرصهای ضدبارداری
- درمانهای هورمونی
روشهای تکمیلی
- تزریق استروئید
- لیزر و نوردرمانی
- لایهبرداری شیمیایی
مراقبت خانگی
- شستوشوی روزانه با شوینده ملایم
- شستن پوست پس از تعریق
- پرهیز از محصولات تحریککننده
- پاک کردن آرایش قبل از خواب
- استفاده از مرطوبکننده بدون چربی
- خودداری از فشار دادن جوشها
آکنه معمولاً در اوایل بزرگسالی بهبود مییابد، اما ممکن است در برخی افراد ادامه داشته باشد. درمان مناسب میتواند به کنترل آن کمک کند.
آیا آکنه جای زخم ایجاد میکند؟
بله، در برخی موارد آکنه میتواند باعث ایجاد اسکار شود، بهویژه اگر عمیق باشد یا دستکاری شود.
تأثیر آکنه بر سلامت روان
آکنه میتواند بر اعتمادبهنفس و سلامت روان تأثیر بگذارد. این موضوع بهویژه در نوجوانان شایع است و در صورت ایجاد اضطراب، بهتر است با متخصص مشورت شود.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
در صورت مشاهده جوشها، بهتر است زودتر برای درمان اقدام کنید تا از ایجاد جای زخم جلوگیری شود. اگر درمانهای فعلی مؤثر نیستند یا باعث تحریک پوست میشوند، به پزشک مراجعه کنید.
سؤالاتی که میتوانید از پزشک بپرسید
- نوع آکنه من چیست؟
- شدت آن چقدر است؟
- آیا نیاز به مراجعه به متخصص دارم؟
- چه داروهایی مناسب من هستند؟
گاهی آکنه برای بهبود نیاز به درمان تخصصی دارد. اگر با آکنه مقاوم مواجه هستید، حتماً به پزشک مراجعه کنید. از دستکاری جوشها خودداری کنید، زیرا ممکن است باعث ایجاد جای زخم شود. به یاد داشته باشید که آکنه موقتی است و با درمان مناسب قابل کنترل است.
پیشگیری از آکنه
اگرچه نمیتوان بهطور کامل از آکنه جلوگیری کرد، اما میتوان خطر آن را کاهش داد:
- شستوشوی روزانه صورت
- استفاده از محصولات بدون چربی
- استفاده از لوازم آرایشی غیرکومدوژنیک
- پرهیز از لمس صورت
