عینکهای فیلترکننده نور آبی ممکن است به بهبود خواب برخی افراد کمک کنند، اما خستگی چشم را از بین نمیبرند و برای سلامت چشم نیز ضرورتی ندارند.
عینکهای بلوکات این روزها همهجا دیده میشوند؛ در فروشگاهها، تبلیغات و حتی روی چشم همکارانتان. تولیدکنندگان آنها وعده میدهند که از چشمان شما در برابر خطرات نور آبی ساطعشده از صفحهنمایشها محافظت میکنند. اما آیا این ادعاها واقعاً حقیقت دارند؟
برخی از افراد بهشدت به تأثیر مثبت این عینکها باور دارند، در حالی که برخی دیگر اصلاً متوجه تفاوتی نمیشوند. وقتی به نتایج تحقیقات نگاه میکنیم، متوجه میشویم که فواید این عینکها کاملاً به این بستگی دارد که اصلاً چرا آنها را به چشم میزنید.
بسیاری از متخصصان چشم معتقدند که سردرگمی زیادی درباره نور آبی و عملکرد واقعی آن وجود دارد. بیشتر مردم نمیدانند علائمی که تجربه میکنند، اغلب ناشی از عاملی بهجز خودِ نور آبی است. پیش از آنکه غرق در انتخاب و خرید یک جفت عینک بلوکات شوید، بهتر است نکات زیر را بدانید.
عینکهای بلوکات دقیقاً چه کاری انجام میدهند؟
این عینکها بخشی از طول موجهای آبی رنگِ ساطعشده از نمایشگرهای دیجیتال را فیلتر میکنند. آنها اغلب با عنوان راهکاری برای کاهش خستگی چشم، پیشگیری از آسیبهای چشمی و بهبود کیفیت خواب بازاریابی میشوند. اما علم داستان دیگری را روایت میکند.
برای شروع باید بدانید صفحهنمایشهایی که بخش بزرگی از زندگی ما را تشکیل میدهند، منبع اصلی مواجهه ما با نور آبی نیستند؛ بلکه نور خورشید منبع اصلی آن است. علاوهبر این، نور آبی ذاتا آسیبرسان نیست. در واقع، وجود میزان مشخصی از نور آبی برای سلامت چشم و بینایی مطلوب، لازم و ضروری است.
بررسی ادعاها درباره عینک بلوکات
در ادامه، بزرگترین ادعاهایی که درباره عینکهای فیلترکننده نور آبی مطرح میشود را زیر ذرهبین علم بررسی میکنیم:
۱. کاهش خستگی چشم
احتمالاً شنیدهاید که عینکهای بلوکات، خستگی چشم دیجیتال (یا همان سندرم بینایی کامپیوتری) را کاهش میدهند. ایده پشت این ادعا این است که اگر هنگام نگاه کردن به مانیتور این عینک را بزنید، نور آبی چشمانتان را خسته نمیکند.
اما روند کار در واقعیت اینگونه نیست و انجمنهای معتبر چشمپزشکی دنیا، استفاده از عینکهای بلوکات را برای رفع خستگی چشم توصیه نمیکنند. خستگی چشم دیجیتال، در واقع همان بیحالی و ضعفی است که پس از کار طولانیمدت با وسایلی مثل کامپیوتر به سراغتان میآید و میتواند باعث آبریزش، خشکی یا حساسیت چشمها به نور شود.
با این حال، هنوز ثابت نشده است که نور آبی مقصر اصلی این خستگی باشد. به گفته متخصصان، عوامل دیگری در این میان نقش دارند:
«وقتی به صفحهنمایش زل میزنیم، کمتر پلک میزنیم و روی یک شیء نزدیک تمرکز میکنیم. این کار باعث خشک شدن قرنیه و در نتیجه ایجاد خستگی و ناراحتی میشود.»
به عبارت دیگر، این نور آبی نیست که چشمان شما را در محل کار خسته میکند؛ بلکه صرفاً عملِ تمرکز طولانیمدت روی یک صفحه مانیتور است که این علائم را ایجاد میکند. بنابراین، زدن عینکی که نور آبی را مسدود میکند، مشکلی را حل نخواهد کرد.
۲. ارتقای سلامت چشم
گفته میشود عینکهای بلوکات از چشمان شما در برابر آسیبهای طولانیمدت محافظت میکنند. اما تحقیقات کنونی هیچ مدرکی نشان نمیدهند که میزان نور آبی ساطعشده از ابزارهای دیجیتال بتواند به شبکیه چشم آسیب بزند یا باعث بیماریهای چشمی شود.
قرارگیری بیش از حد در معرض نور آبی خورشید میتواند سلامت چشم را به خطر بیندازد، اما نور خورشید فرسنگها بیشتر از تمام نمایشگرهای دنیا روی هم، نور آبی ساطع میکند. این مقدار ناچیز نور آبی از تلویزیون، گوشی، تبلت و کامپیوتر، تاکنون آسیبی را نشان نداده است.
بنابراین باید گفت که عینکهای فیلترکننده نور آبی سلامت چشم شما را ارتقا نمیدهند. برای استفاده روزمره از وسایل دیجیتال، هیچ مدرکی مبنی بر آسیب دائمی نور آبی وجود ندارد و چشمان شما برای سالم ماندن به فیلترهای خاصی نیاز ندارند.
۳. خواب بهتر
این تنها زمینهای است که عینکهای بلوکات ممکن است در آن فایدهای داشته باشند. مواجهه با نور آبی در هنگام عصر و شب، میتواند به مغز این سیگنال را بدهد که هنوز روز است و باید بیدار بماند. یکی از واکنشهای بدن به نور آبی، ترشح کمتر هورمون ملاتونین (هورمون تنظیمکننده چرخه خواب و بیداری) است. برخی مطالعات نشان میدهند که زدن عینکهای فیلترکننده نور آبی در شب، با اجازه دادن به افزایش طبیعی ملاتونین، کمک میکند راحتتر به خواب بروید.
اما آیا حتماً به آنها نیاز دارید؟ احتمالاً خیر. اگر کسی تا دیروقت از گوشی و لپتاپ استفاده میکند و با خوابیدن مشکل دارد، این عینکها شاید کمککننده باشند، اما داشتن عادات خواب سالم به همان اندازه یا حتی بیشتر اهمیت دارد.
۴. کاهش بازتاب نور (برق زدن صفحه)
عینکهای بلوکات ممکن است بازتاب نور از صفحه نمایش را کاهش دهند و این امر حس راحتی بیشتری به چشم بدهد. البته این موضوع ربطی به ویژگی مسدودکنندگی نور آبی ندارد، بلکه به دلیل رنگ ملایم عدسی و پوشش آنتیرفلکس (ضد بازتاب) این عینکهاست؛ بنابراین این مورد بیشتر یک ترجیح شخصی است تا یک اثر علمی اثباتشده.
۵. اثر دارونما (پلاسیبو)
گاهی اوقات علم هرچه بگوید فرقی نمیکند! همین که احساس کنید کار مفیدی برای بهبود حال خود انجام میدهید، سیگنالهایی به مغز ارسال میشود که واقعاً به بهتر شدن حالتان کمک میکند. به این پدیده «اثر دارونما» میگویند که میتواند بسیار قدرتمند باشد. تصور اینکه کاری برای کاهش خستگی چشم یا بهبود خواب خود انجام میدهید، میتواند حس بهتری به شما بدهد، حتی اگر عینک دلیل واقعی آن نباشد.
راهکارهای جایگزین؛ به جای عینک چه کار کنیم؟
اگر عینکهای بلوکات نوشداروی چشمان خسته شما نیستند، چه چیزی میتواند کمک کند؟ متخصصان چشم رعایت عادات بینایی زیر را پیشنهاد میکنند:
- قانون ۲۰-۲۰-۲۰ را اجرا کنید: هر ۲۰ دقیقه، به مدت ۲۰ ثانیه به نقطهای در فاصله ۲۰ فوتی (حدود ۶ متری) نگاه کنید. این کار به عضلات چشم شما استراحت میدهد و آنها را از تمرکز روی فاصله نزدیک آزاد میکند.
- بیشتر پلک بزنید: ما هنگام کار با صفحات نمایش بسیار کمتر پلک میزنیم که این امر باعث خشکی و سوزش چشم میشود. یادآوری به خود برای پلک زدن، به حفظ رطوبت طبیعی چشم کمک میکند.
- در صورت نیاز از قطره اشک مصنوعی استفاده کنید: اگر چشمانتان خشک شده است، اشک مصنوعی میتواند تسکیندهنده سریعی باشد. اگر مجبورید بیش از سه یا چهار بار در روز از آن استفاده کنید، نوع بدون مواد نگهدارنده را بخرید.
- به اندازه طول یک دست از صفحه نمایش فاصله بگیرید: بیشتر ما بدون اینکه متوجه باشیم، بیش از حد به دستگاههای خود نزدیک میشویم. کمی فاصله گرفتن از مانیتور، فشار روی چشم را کاهش میدهد.
- اندازه متن را بزرگتر کنید یا کنتراست صفحه را تغییر دهید: اگر برای دیدن صفحه نمایش چشمهایتان را ریز میکنید یا به جلو خم میشوید، یعنی بیش از حد به چشمتان فشار میآورید. فونت بزرگتر یا کنتراست بهتر، خواندن را بسیار راحتتر میکند.
- برای بررسی نمره چشم خود به چشمپزشک مراجعه کنید: گاهی خستگی چشم نشانه این است که به عینک نیاز دارید یا نمره عینک فعلیتان تغییر کرده است. معاینات منظم چشمپزشکی تأثیر چشمگیری بر راحتی چشمان شما دارد.
- برای خواب بهتر، استفاده از وسایل دیجیتال را در شب محدود کنید: نمایشگرها مغز را فریب میدهند تا فکر کند هنوز روز است. کنار گذاشتن گوشی و تبلت یک یا دو ساعت قبل از خواب، به بدن کمک میکند راحتتر آماده استراحت شود.
- تا حد امکان زمان حضور در شبکههای مجازی و کار با صفحه نمایش را کاهش دهید: استفاده بیش از حد از وسایل دیجیتال از خستگی چشم و سردرد گرفته تا تخلیه انرژی ذهنی، به شکلهای مختلف آسیبرسان است. کاهش این زمان، حتی برای مدتی کوتاه، به چشم و ذهن شما فرصت بازسازی میدهد.
در نهایت، عادات سالم در مواجهه با نمایشگرها، بسیار بیشتر و مؤثرتر از خرید یک عینک خاص به شما کمک خواهد کرد. اکثر افراد به محض اینکه نحوه و میزان استفاده از دستگاههای خود را اصلاح میکنند، احساس بهبودی قابلتوجهی دارند.
