دکلره مو و هرآنچه باید درباره آن بدانید

دکلره کردن مو یکی از رایج‌ترین روش‌های تغییر رنگ مو است که بسیاری از افراد برای روشن‌تر کردن موهای خود یا آماده‌سازی آن برای رنگ‌های متنوع از آن استفاده می‌کنند. این فرایند شیمیایی با وجود محبوبیت بالا، تأثیرات قابل توجهی بر سلامت و ساختار مو دارد. در این مقاله، همه آنچه باید درباره دکلره مو بدانید، از نحوه عملکرد آن گرفته تا عوارض احتمالی و راه‌های مراقبت، به زبان ساده و بر اساس جدیدترین پژوهش‌های علمی بررسی می‌شود.

دکلره مو چیست و چگونه عمل می‌کند؟

دکلره مو یک ماده شیمیایی است که با حذف رنگدانه‌های طبیعی مو، آن را روشن می‌کند. این فرایند یکی از سریع‌ترین و ساده‌ترین روش‌ها برای از بین بردن رنگ طبیعی مو به شمار می‌رود. رنگ طبیعی مو از رنگدانه‌ای به نام ملانین تأمین می‌شود. دو نوع ملانین در موی انسان وجود دارد: یوملانین که مسئول رنگ‌های سیاه و قهوه‌ای است و فئوملانین که رنگ‌های قرمز را ایجاد می‌کند. نسبت متفاوت این دو نوع ملانین در افراد مختلف، طیف گسترده‌ای از رنگ‌های طبیعی مو را پدید می‌آورد.

محصولات دکلره معمولاً حاوی دو نوع ماده شیمیایی اصلی هستند: یک عامل قلیایی (مانند آمونیاک یا اتانول آمین) و یک عامل اکسیدکننده (مانند هیدروژن پراکسید). در برخی محصولات قوی‌تر، نمک‌های پرسولفات نیز به عنوان عوامل اکسیدکننده کمکی به کار می‌روند. فرایند به این صورت است که ابتدا عامل قلیایی باعث باز شدن لایه کوتیکول (لایه بیرونی و محافظ مو) می‌شود. سپس هیدروژن پراکسید در این محیط قلیایی، ملانین را به صورت شیمیایی تجزیه کرده و باعث تخریب اکسیداتیو آن می‌شود. نتیجه این فرایند، روشن‌تر شدن رنگ مو است.

اثرات دکلره بر ساختار مو

برای درک بهتر تأثیر دکلره، ابتدا باید با ساختار مو آشنا شویم. هر تار مو از سه لایه اصلی تشکیل شده است:

• کوتیکول: لایه بیرونی متشکل از سلول‌های شفاف و روی هم قرار گرفته که نقش محافظتی دارد.
• کورتکس: لایه میانی و ضخیم‌ترین بخش که قدرت، کشسانی و بافت مو را تعیین می‌کند و حاوی ملانین است.
• مدولا: داخلی‌ترین لایه با ساختار کم‌تراکم‌تر.

مو عمدتاً از پروتئین‌ها (۶۵ تا ۹۵ درصد وزن) تشکیل شده و کراتین، پروتئین ساختاری اصلی آن است. آب، لیپیدها (چربی‌ها)، مواد معدنی و عناصر کمیاب نیز از دیگر اجزای مو هستند.

پژوهش‌های علمی نشان می‌دهند که دکلره تأثیرات چندگانه‌ای بر ساختار مو دارد:

۱. تخریب ملانین و نفوذپذیری بیشتر: دکلره باعث تجزیه دانه‌های ملانین و خروج محتویات آن‌ها به ماتریکس بین رشته‌ای مو می‌شود. این اتفاق نفوذپذیری مو را افزایش می‌دهد. عناصر فلزی موجود در ملانین نیز می‌توانند از طریق واکنش با هیدروژن پراکسید، آسیب بیشتری به ساختار مو وارد کنند.

۲. از دست رفتن لیپیدها و رطوبت: لیپیدهای موجود در لایه‌های مختلف مو، سدی محافظ در برابر آسیب‌های محیطی و شیمیایی ایجاد می‌کنند و از شکستگی و دهیدراته شدن مو جلوگیری می‌نمایند. درمان‌های آسیب‌زا مانند دکلره، روند از دست رفتن لیپیدها را تسریع می‌کنند که نتیجه آن، موهایی دهیدراته، شکننده، وز و کدر است.

۳. تخریب پروتئین‌ها و پیوندهای شیمیایی: استفاده طولانی‌مدت از درمان‌های شیمیایی مانند دکلره، باعث تخریب ملانین، جدا شدن لایه‌های کوتیکول و شکستن پیوندهای شیمیایی حیاتی در ساختار مو می‌شود. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که دکلره کردن باعث آسیب به ساختار میان کراتین و پروتئین‌های وابسته به کراتین می‌شود که نتیجه آن مشکلات بافتی و شکستگی مو است. همچنین، مواد شیمیایی موجود در دکلره از طریق مکانیسم‌های مختلفی به مو آسیب می‌رسانند که شامل آسیب ساختاری، از دست رفتن پروتئین، از دست رفتن رطوبت، سوختگی شیمیایی، تحریک پوست سر و استرس اکسیداتیو می‌شود.

۴. افزایش تخلخل مو: تحقیقات نشان داده‌اند که حتی یک بار دکلره کردن نیز می‌تواند تأثیر قابل توجهی بر افزایش تخلخل مو داشته باشد. موی دکلره شده در برابر سایر درمان‌های شیمیایی (مانند صافی اسیدی) بسیار آسیب‌پذیرتر است و درصد تخلخل کلی آن تا سه برابر افزایش می‌یابد.

۵. تأثیر تجمعی دفعات دکلره: پژوهش‌ها حاکی از آن است که حتی یک جلسه دکلره نیز آسیب محسوسی به مو وارد می‌کند. با این حال، زمانی که مو سه بار یا بیشتر تحت درمان‌های متوالی قرار می‌گیرد، اثرات مخرب به شکل قابل توجهی افزایش می‌یابد.

عوارض جانبی و خطرات دکلره

دکلره علاوه بر تأثیر بر ساختار مو، می‌تواند عوارض جانبی متعددی برای پوست سر و سلامت عمومی داشته باشد:

۱. سوختگی‌های شیمیایی: یکی از خطرات جدی دکلره، سوختگی‌های شیمیایی پوست سر است. این سوختگی‌ها می‌توانند در اثر استفاده از روش‌های نادرست مانند گرمادهی غیرضروری یا استفاده بیش از حد از مواد دکلره کننده رخ دهند. مطالعات آزمایشگاهی نشان داده‌اند که پوست پس از تماس با ماده دکلره (حاوی ۹٪ هیدروژن پراکسید) دچار تورم شدید، نازک شدن اپیدرم و تشکیل تاول‌های زیرپوستی می‌شود. در مواردی، سوختگی‌های عمیق پوست سر گزارش شده که می‌تواند عوارض بلندمدتی به همراه داشته باشد.

۲. واکنش‌های آلرژیک: آمونیوم پرسولفات که به طور رایج در محصولات دکلره به کار می‌رود، یک اکسیدکننده قوی است. آرایشگران به دلیل تماس مکرر با این ماده، اغلب دچار درماتیت تماسی آلرژیک می‌شوند. علاوه بر این واکنش تأخیری، آسم و رینیت (التهاب مخاط بینی) نیز ممکن است به عنوان واکنش‌های فوری در افرادی که در معرض بخارات این ماده قرار دارند، بروز کند. در موارد نادر، واکنش‌های آنافیلاکتیک (شوک آلرژیک) شدید نیز گزارش شده است.

۳. مشکلات تنفسی: پودرهای دکلره حاوی پرسولفات می‌توانند باعث بروز علائم تنفسی در آرایشگران شوند. تحقیقات نشان داده‌اند که آمونیوم پرسولفات می‌تواند باعث افزایش حساسیت برونش‌ها شود که نخستین گام در جهت ایجاد اختلالات انسدادی تنفسی محسوب می‌شود.

۴. مسمومیت: برخی از مواد شیمیایی موجود در محصولات دکلره – از جمله اتیل الکل، آمونیوم پرسولفات و هیدروژن پراکسید – بسیار سمی و برای سلامتی مضر هستند. بلعیدن ماده دکلره کننده یا تماس آن با چشم‌ها یا پوست می‌تواند منجر به مسمومیت شود.

۵. تحریک پوست سر: درمان‌هایی که مو را رنگ، دکلره یا صاف می‌کنند، از جمله محصولاتی هستند که بیشترین احتمال تحریک پوست سر را دارند. استفاده از گرما در طول فرایند برای کمک به روشن شدن مو، می‌تواند این تحریک را تشدید کند.

نکات ایمنی قبل از دکلره

برای کاهش خطرات و عوارض دکلره، رعایت نکات ایمنی زیر ضروری است:

• تست حساسیت: همیشه پیش از استفاده از هر محصول دکلره، تست حساسیت (پچ تست) انجام دهید و ۴۸ ساعت صبر کنید تا از عدم وجود واکنش آلرژیک مطمئن شوید.
• مراجعه به متخصص: بسیاری از متخصصان توصیه می‌کنند که دکلره توسط فرد حرفه‌ای انجام شود. برخلاف رنگ موهای معمولی، مواد دکلره به لایه کوتیکول مو نفوذ می‌کنند و آن را مستعد آسیب می‌نمایند. انجام نادرست این فرایند می‌تواند به شدت کیفیت مو را تحت تأثیر قرار دهد.
• محافظت از پوست: استفاده از وازلین یا ژل پترولیوم روی پیشانی، گوش‌ها، گردن و سایر نقاطی که ممکن است به طور تصادفی با ماده دکلره تماس پیدا کنند، به محافظت از پوست کمک می‌کند.
• تهویه مناسب: دکلره کردن مو را همیشه در محیطی با تهویه مناسب انجام دهید تا از استنشاق بخارات شیمیایی جلوگیری شود.
• مدت زمان مناسب: حداکثر زمانی که باید ماده دکلره روی مو بماند، ۳۰ دقیقه است. باقی ماندن بیشتر از این زمان، خطر آسیب جدی از جمله شکنندگی شدید تارهای مو را به همراه دارد.
• استفاده از دستکش: همیشه هنگام کار با مواد دکلره از دستکش استفاده کنید.
• عدم استفاده روی ابرو و مژه: هرگز از مواد دکلره یا رنگ مو برای ابروها یا مژه‌ها استفاده نکنید، زیرا این کار می‌تواند منجر به آسیب جدی یا نابینایی شود.

مراقبت‌های پس از دکلره

پس از دکلره، موها نیازمند مراقبت ویژه‌ای هستند تا آسیب‌های وارده به حداقل برسد و سلامت آن‌ها تا حد ممکن حفظ شود. پژوهش‌های علمی راهکارهای زیر را برای مراقبت از موی دکلره شده پیشنهاد می‌کنند:

۱. استراحت دادن به مو: به موهای خود از هرگونه درمان شیمیایی دیگر (رنگ، دکلره مجدد، صافی و …) و همچنین حرارت دادن (سشوار، اتوی مو) استراحت کامل بدهید تا زمانی که شکنندگی مو کاهش یابد و وضعیت آن بهبود پیدا کند. استفاده از ابزارهای حرارتی حالت دهنده روی مویی که به تازگی دکلره شده، می‌تواند آسیب را تشدید کند.

۲. استفاده از نرم‌کننده و محصولات ترمیم‌کننده: تحقیقات نشان می‌دهند که استفاده از نرم‌کننده‌های حاوی اسیدهای آمینه خاص می‌تواند به بهبود وضعیت موی دکلره شده کمک کند. برای مثال، نرم‌کننده‌های حاوی آلانین، آبدوستی سطح موی آسیب‌دیده را بهبود می‌بخشند. همچنین، هیستیدین و فنیل آلانین به افزایش استحکام کششی مو کمک می‌کنند.

۳. محصولات حاوی اسید هیالورونیک: پژوهش‌ها نشان داده‌اند که اسید هیالورونیک با وزن مولکولی پایین می‌تواند به طور قابل توجهی خواص مکانیکی مو، به ویژه مدول الاستیک موهای بیش از حد دکلره شده را بهبود بخشد.

۴. روغن‌های طبیعی ترمیم‌کننده: مطالعات جدید نشان می‌دهند که روغن هسته انگور تخمیر شده، از طریق ایجاد پیوندهای هیدروژنی با باقی‌مانده‌های کراتین و حفظ لیپیدها و رطوبت مو، به ترمیم موهای آسیب‌دیده ناشی از دکلره و رنگ کمک می‌کند.

۵. استفاده از شامپوهای مخصوص: شامپوها و محصولات مراقبتی حاوی لیپیدها و پروتئین‌ها می‌توانند به ترمیم آسیب‌های وارد شده به مو کمک کنند. همچنین، شامپوهای بنفش می‌توانند به خنثی‌سازی رنگ‌های زرد و ناخواسته موی دکلره شده کمک کنند، اما توجه داشته باشید که این شامپوها خود باعث روشن‌تر شدن مو نمی‌شوند.

۶. خشک کردن در هوای آزاد: تا حد امکان اجازه دهید موهایتان در هوای آزاد خشک شود، به ویژه اگر موهایتان تحت درمان‌های شیمیایی قرار دارد.

پرسش‌های متداول