شاید مقاومت در برابر خاراندن جای نیش حشرات یا سوزش و التهابات پوستی غیرممکن به نظر برسد، اما محققان دریافتهاند که این کار تنها تسکینی موقتی ایجاد میکند و به احتمال زیاد باعث طولانیتر شدن خارش میشود.
خاراندن، یک واکنش طبیعی بدن به محرکهای پوستی است که التهاب پوست را افزایش میدهد و میتواند برخی بیماریها مانند اگزما را وخیمتر کند. با این حال، این موضوع که چرا خاراندن باعث تشدید تورم میشود و آیا این واکنش تکاملی فایدهای هم برای بدن دارد یا خیر، تا پیش از این بهخوبی بررسی نشده بود.
برای بررسی رابطه میان خارش، خاراندن و التهاب، تیمی از پژوهشگران یک ماده آلرژیزا را روی گوش موشها قرار دادند تا نوعی درماتیت تماسی آلرژیک (یک بیماری پوستی التهابی شبیه به اگزما) ایجاد کنند. این موشها دچار همان نوع واکنش پوستی شدند که انسانها معمولاً در مواجهه با گیاهان سمی (مانند پیچک سمی)، برخی فلزات مثل نیکل و بعضی از ترکیبات محصولات مراقبت از پوست تجربه میکنند.
در این آزمایش، یک گروه از موشها به عنوان گروه «معمولی» در نظر گرفته شدند، در حالی که گروه دیگر به گونهای اصلاح ژنتیکی شده بودند که فاقد عصب حسکننده خارش باشند. همچنین به یک دسته از موشها اجازه داده شد تا بهراحتی خود را بخارانند، در حالی که با استفاده از قلادههای مخصوص (شبیه به مخروطهای حفاظتی حیوانات خانگی)، جلو خاراندن دسته دیگر گرفته شد.
محققان دریافتند که خاراندن باعث فعال شدن سلولهایی به نام «ماستسلها» میشود؛ این سلولها به عنوان بخشی از «سیستم هشدار» بدن عمل کرده و مراقب مهاجمان مضر هستند. ماستسلها هیستامین و سایر مواد شیمیایی التهابی را آزاد میکنند که خود عامل اصلی ایجاد خارش هستند. این سلولها گاهی اوقات در زمانهای نامناسب فعال میشوند و واکنشهای آلرژیک ایجاد میکنند.
یافتهها نشان داد موشهایی که آزادانه خود را میخاراندند، مادهای به نام «ماده P» (یک مولکول پیامرسان) بیشتری ترشح کردند. این مولکول، ماستسلهای بیشتری را فعال کرد و در نتیجه، التهاب شدیدتر شد و چرخه معیوبِ «خارش-خاراندن» طولانیتر گردید. در مقابل، موشهایی که جلو خاراندن آنها گرفته شده بود و همچنین موشهای فاقد عصب حس خارش، التهاب بسیار کمتری را تجربه کردند.
با این حال، نمیتوان انکار کرد که خاراندن حس خوشایندی دارد. بررسیهای علمی نشان میدهد توانایی حس کردن خارش و واکنش رفتاری به آن از طریق خاراندن، صدها میلیون سال پیش در جانداران تکامل یافته است.
از آنجا که ماستسلها برای محافظت در برابر باکتریها و سایر عوامل بیماریزا نیز حیاتی هستند، دانشمندان آزمایش دیگری انجام دادند تا مشخص کنند آیا فعال شدن این سلولها بر اثر خاراندن، میتواند بر میکروبیوم پوست (جامعه باکتریهای روی پوست) تأثیر بگذارد یا خیر.
نتایج این آزمایش نشان داد که خاراندن باعث کاهش سطح باکتری استافیلوکوکوس اورئوس (یکی از اصلیترین باکتریهای عامل عفونتهای پوستی) میشود. با این حال، کارشناسان هشدار میدهند که در صورت مزمن بودن خارش، آسیبی که خاراندن به پوست وارد میکند، احتمالاً بر این فایده غلبه دارد و مضراتش بیشتر است.
در ابتدا این یافتهها یک تناقض را نشان میداد: اگر خاراندن برای ما مضر است، چرا حس به این خوبی دارد؟ لذتبخش بودن خاراندن نشان میدهد که این رفتار برای اینکه در طول فرآیند تکامل انسان باقی بماند، باید فایدهای داشته بوده باشد. این مطالعه با ارائه شواهدی مبنی بر اینکه خاراندن یک سد دفاعی در برابر عفونتهای باکتریایی پوست ایجاد میکند، به حل این تناقض کمک کرده است.
متخصصان پوست توصیه میکنند که برای تسکین خارش و باز کردن این چرخه معیوب، استفاده از کمپرس سرد و کرم هیدروکورتیزون ۱ درصد میتواند بسیار کمککننده و مؤثر باشد.
