احتمالاً شما هم از کودکی عادت کرده‌اید بعد از مسواک زدن، چند بار دهان خود را با آب بشویید تا هیچ اثری از خمیردندان باقی نماند. اما توصیه‌ای که بسیاری از متخصصان دندان‌پزشکی امروز مطرح می‌کنند، کمی متفاوت است: بعد از مسواک زدن بهتر است خمیردندان اضافی را تف کنید و دهانتان را با آب نشویید.
شاید این موضوع در نگاه اول عجیب به نظر برسد. بالاخره هدف از مسواک زدن تمیز کردن دهان است؛ پس چرا نباید دهان را آب بکشیم؟ پاسخ این سؤال بیشتر از هر چیز به فلوراید موجود در خمیردندان مربوط می‌شود.
چرا بهتر است بعد از مسواک آب نکشیم؟
خمیردندان‌های حاوی فلوراید فقط برای تمیز کردن سطح دندان‌ها استفاده نمی‌شوند. فلوراید به محافظت از دندان در برابر پوسیدگی کمک می‌کند و می‌تواند مینای دندان را در برابر اسیدهایی که باعث آسیب و پوسیدگی می‌شوند، مقاوم‌تر کند.
وقتی بعد از مسواک مقدار زیادی آب وارد دهان می‌کنیم، بخش زیادی از فلوراید باقی‌مانده روی دندان‌ها شسته و رقیق می‌شود. در نتیجه، مدت زمانی که فلوراید با دندان‌ها تماس دارد کاهش پیدا می‌کند.
به همین دلیل، توصیه رایج این است که بعد از مسواک زدن فقط خمیردندان اضافی را بیرون بریزید و اجازه دهید مقدار کمی از مواد باقی‌مانده روی دندان‌ها بماند.
به زبان ساده، قرار نیست خمیردندان را بعد از مسواک از تمام دهان پاک کنیم؛ هدف این است که قسمت اضافی آن را تف کنیم و فرصت بدهیم فلوراید مدتی بیشتر روی دندان‌ها بماند.
پس دقیقاً بعد از مسواک زدن چه کار کنیم؟
روش ساده‌ای که می‌توانید از این به بعد امتحان کنید، این است:
ابتدا دندان‌ها را حدود دو دقیقه با خمیردندان حاوی فلوراید مسواک بزنید. بعد خمیردندان اضافی را کاملاً تف کنید. در مرحله بعد، به جای اینکه یک لیوان آب بردارید و دهان را چند بار بشویید، مسواک زدن را تمام کنید.
ممکن است در روزهای اول کمی احساس کنید هنوز خمیردندان در دهانتان باقی مانده است. این احساس برای کسی که سال‌ها عادت داشته بعد از مسواک دهانش را آب بکشد، طبیعی است و معمولاً با گذشت زمان کمتر می‌شود.
همچنین نیازی نیست بعد از مسواک زدن برای از بین بردن کامل کف دهان، مرتب آب غرغره کنید. همین که خمیردندان اضافی را تف کنید، کافی است.
آیا اگر دهانمان را آب بکشیم، مسواک زدن بی‌فایده می‌شود؟
خیر. اگر سال‌هاست بعد از مسواک دهانتان را می‌شویید، لازم نیست نگران باشید که تمام زحماتتان بی‌اثر شده است.
مهم‌ترین بخش مراقبت روزانه از دندان‌ها، مسواک زدن منظم و درست با خمیردندان حاوی فلوراید است. بیشتر توصیه‌های معتبر بر مسواک زدن دو بار در روز و هر بار حدود دو دقیقه تأکید دارند.
آب کشیدن دهان بلافاصله بعد از مسواک بیشتر باعث می‌شود فلوراید باقی‌مانده روی دندان‌ها زودتر از بین برود. بنابراین، نخ آب کشیدن دهان بعد از مسواک را می‌توان یک تغییر ساده برای بیشتر کردن فایده خمیردندان دانست، نه اینکه تصور کنیم در صورت آب کشیدن، مسواک زدن دیگر هیچ اثری ندارد.
البته شواهد علمی درباره خودِ رفتار «آب کشیدن یا نکشیدن» به اندازه شواهد مربوط به استفاده از خمیردندان فلورایددار و مسواک زدن منظم گسترده نیست. با این حال، راهنماهای معتبر دندان‌پزشکی و سلامت دهان به طور کلی توصیه می‌کنند بعد از مسواک بلافاصله دهان با مقدار زیادی آب شسته نشود.
اگر طعم خمیردندان اذیتمان می‌کند چه؟
همه افراد احساس باقی ماندن خمیردندان در دهان را دوست ندارند. اگر واقعاً نمی‌توانید بدون آب کشیدن دهان بعد از مسواک راحت باشید، استفاده از مقدار کمی آب بهتر از شستن چندباره دهان با حجم زیادی از آب است.
برای مثال، می‌توانید بعد از مسواک مقدار کمی آب در دهان بگردانید و آن را بیرون بریزید. هرچه آب بیشتری استفاده کنید و دهان را شدیدتر و چندباره بشویید، مقدار بیشتری از فلوراید خمیردندان را از روی دندان‌ها پاک می‌کنید.
راهکار دیگر این است که به جای آب کشیدن فوری، مدتی صبر کنید و بعد در صورت نیاز دهان را بشویید. حتی چند دقیقه فاصله می‌تواند باعث شود تماس فلوراید با دندان‌ها بیشتر از زمانی باشد که بلافاصله بعد از مسواک دهان را کاملاً می‌شویید.
آیا می‌توانیم بلافاصله بعد از مسواک دهان‌شویه استفاده کنیم؟
بهتر است دهان‌شویه را درست بلافاصله بعد از مسواک زدن استفاده نکنید؛ به‌ویژه اگر می‌خواهید از مزایای فلوراید موجود در خمیردندان بیشترین استفاده را ببرید.
دلیل این موضوع ساده است: دهان‌شویه می‌تواند خمیردندان باقی‌مانده را رقیق یا از روی دندان‌ها دور کند. به همین دلیل، برای بسیاری از افراد استفاده از دهان‌شویه در زمان دیگری از روز انتخاب مناسب‌تری است.
البته دهان‌شویه برای همه افراد ضروری نیست. برخی افراد، بسته به شرایط دهان و دندانشان، ممکن است با توصیه دندان‌پزشک به دهان‌شویه فلورایددار یا انواع درمانی خاص نیاز داشته باشند. در چنین شرایطی باید دستور مصرف محصول یا توصیه دندان‌پزشک در اولویت باشد.
آیا این توصیه برای کودکان هم صدق می‌کند؟
برای کودکان نیز باقی ماندن فلوراید روی دندان‌ها اهمیت دارد، اما مقدار خمیردندان باید متناسب با سن کودک باشد.
کودکان خردسال ممکن است بخشی از خمیردندان را قورت دهند، بنابراین باید هنگام مسواک زدن زیر نظر والدین باشند و یاد بگیرند خمیردندان را تف کنند. برای کودکان کم‌سن، مقدار خمیردندان نیز باید بسیار کمتر از مقدار مورد استفاده بزرگسالان باشد.
در مورد کودکان، مسئله فقط آب نکشیدن دهان نیست؛ مهم‌تر از آن استفاده از مقدار مناسب خمیردندان فلورایددار و جلوگیری از بلعیدن مکرر آن است.
اگر کودک شما به‌دلیل شرایط خاص دندان‌هایش به خمیردندان با فلوراید بیشتر یا محصولات دیگری نیاز دارد، بهتر است روش استفاده را از دندان‌پزشک کودک بپرسید.
فلوراید دقیقاً چه کاری برای دندان انجام می‌دهد؟
فلوراید یک ماده معدنی است که به محافظت از دندان در برابر پوسیدگی کمک می‌کند. در طول روز، باکتری‌های موجود در لایه میکروبی روی دندان‌ها از قندهای موجود در مواد غذایی استفاده می‌کنند و اسید تولید می‌کنند. این اسیدها می‌توانند به تدریج مواد معدنی مینای دندان را از بین ببرند.
فلوراید به دندان کمک می‌کند در برابر این فرایند مقاوم‌تر باشد و در مراحل اولیه آسیب، روند از دست رفتن مواد معدنی را تا حدی معکوس یا کند کند.
به همین دلیل است که حتی بعد از تمام شدن مسواک زدن، مقدار کمی فلوراید باقی‌مانده روی دندان‌ها ارزشمند است. آب کشیدن فوری دهان عملاً این فرصت را کمتر می‌کند.
یک اشتباه رایج: هرچه دهان تمیزتر، آب بیشتری لازم است؟
این تصور که باید بعد از مسواک آن‌قدر دهان را بشوییم تا هیچ ذره‌ای از خمیردندان باقی نماند، بیشتر از اینکه یک ضرورت بهداشتی باشد، نتیجه عادت است.
تمیزی دهان به این معنی نیست که باید همه مواد موجود در خمیردندان را فوراً از بین ببریم. خمیردندان فلورایددار علاوه بر تمیز کردن دندان‌ها، یک نقش محافظتی هم دارد و بهتر است این بخش از اثر آن را با آب کشیدن شدید و فوری از دست ندهیم.
بنابراین، مسواک بزنید، خمیردندان اضافی را تف کنید و اجازه دهید مقدار کمی از آن روی دندان‌ها باقی بماند.
بعد از مسواک شبانه چه؟
این توصیه به‌خصوص برای مسواک قبل از خواب اهمیت دارد. شب‌ها تولید بزاق کاهش پیدا می‌کند و دندان‌ها برای مدت طولانی‌تری در دهان باقی می‌مانند. به همین دلیل، مسواک زدن پیش از خواب یکی از مهم‌ترین دفعات مسواک زدن در طول روز محسوب می‌شود.
اگر بعد از مسواک شبانه بلافاصله دهان را با حجم زیادی از آب بشویید، فلوراید باقی‌مانده را نیز تا حد زیادی از روی دندان‌ها پاک می‌کنید. بنابراین بهتر است آخر شب نیز همان روش ساده را رعایت کنید: مسواک بزنید، خمیردندان اضافی را تف کنید و دهان را با آب نشویید.
اگر بلافاصله بعد از غذا مسواک بزنیم چه؟
موضوع آب کشیدن دهان با زمان مناسب مسواک زدن فرق دارد. بعد از مصرف بعضی خوراکی‌ها و نوشیدنی‌های اسیدی، سطح دندان‌ها برای مدت کوتاهی آسیب‌پذیرتر می‌شود. به همین دلیل بهتر است بلافاصله پس از مصرف مواد غذایی یا نوشیدنی‌های اسیدی مسواک نزنید و کمی صبر کنید.
برای نمونه، بعد از نوشابه، آبمیوه‌های اسیدی یا برخی خوراکی‌های ترش، بهتر است حدود ۳۰ دقیقه تا مسواک زدن فاصله باشد.
آیا خمیردندان معمولی کافی است؟
برای بیشتر بزرگسالان، توصیه عمومی استفاده از خمیردندان حاوی فلوراید است. مقدار فلوراید موجود در خمیردندان‌ها متفاوت است و در برخی افراد که خطر پوسیدگی بیشتری دارند، ممکن است دندان‌پزشک نوع قوی‌تری را تجویز کند.
نکته مهم این است که اگر خمیردندان مخصوصی به تجویز دندان‌پزشک استفاده می‌کنید، دستور مصرف همان محصول را رعایت کنید. به‌خصوص در مورد خمیردندان‌های با فلوراید بالا، نباید مقدار مصرف یا شیوه استفاده را خودسرانه تغییر داد.
اگر همیشه بعد از مسواک آب کشیده‌ایم، از حالا چه کنیم؟
تغییر این عادت بسیار ساده است. از مسواک بعدی، به جای آب کشیدن چندباره، فقط خمیردندان اضافی را تف کنید. ممکن است چند روز طول بکشد تا احساس جدید دهانتان برایتان عادی شود.
در کنار این تغییر، مهم است که اصول اصلی مراقبت از دندان را فراموش نکنید: روزی دو بار با خمیردندان فلورایددار مسواک بزنید، هر بار حدود دو دقیقه وقت بگذارید، بین دندان‌ها را به طور منظم تمیز کنید و در صورت وجود مشکل یا پوسیدگی، مراجعه به دندان‌پزشک را به تعویق نیندازید.
در نهایت، مسئله این نیست که آب برای دندان‌ها بد است یا نباید بعد از مسواک هیچ‌وقت دهان را بشوییم. مسئله این است که شستن فوری و کامل دهان، فلورایدی را که می‌توانست مدتی بیشتر روی دندان‌ها بماند، از بین می‌برد. برای بیشتر افراد، تف کردن خمیردندان اضافی و آب نکشیدن بعد از مسواک، راه ساده‌تری برای استفاده بهتر از خمیردندان فلورایددار است.
