آرتروز شایعترین نوع التهاب و بیماری مفصلی است. این حالت زمانی رخ میدهد که غضروف پوشاننده مفاصل شما دچار ساییدگی یا آسیب شود. با از بین رفتن این غضروف، استخوانها هنگام حرکت به یکدیگر مالیده میشوند و علائمی مانند درد و تورم ایجاد میکنند. متخصصان سلامت با ترکیب روشهای درمانی مختلف به شما کمک میکنند تا علائم خود را مدیریت کرده و سبک زندگی فعالی داشته باشید.
آرتروز یا استئوآرتریت نوعی بیماری تخریبی مفصل است. در حالت عادی، انتهای استخوانها در محل مفاصل با لایهای از غضروف پوشانده شده است. غضروف مانند یک کمکفنر و روانکننده عمل میکند و باعث میشود استخوانها به روانی و بدون آسیب روی هم حرکت کنند. اگر به آرتروز مبتلا شوید، این غضروف به مرور زمان از بین میرود و در نهایت، استخوانها هنگام حرکت روی یکدیگر ساییده میشوند.
آرتروز میتواند در هر مفصلی ایجاد شود، اما در نواحی زیر شایعتر است:
- دستها و انگشتان
- زانوها
- لگن و ران
- گردن
- بخش پایینی کمر
این بیماری بسیار شایع است؛ بهطوری که تخمین زده میشود بیش از ۸ نفر از هر ۱۰ فرد بالای ۵۵ سال به درجاتی از آن مبتلا هستند.
آنچه در ادامه میخوانید:
- انواع آرتروز
- علائم آرتروز
- علل ایجاد آرتروز
- تشخیص و آزمایشها
- درمان آرتروز
- آیا میتوان از آرتروز پیشگیری کرد؟
- نکاتی که افراد مبتلا به آرتروز باید بدانند
انواع آرتروز
آرتروز به دو دسته کلی تقسیم میشود:
- آرتروز اولیه: شایعترین نوع بیماری است و در اثر استهلاک و فرسایش طبیعی مفاصل طی سالیان متمادی ایجاد میشود.
- آرتروز ثانویه: زمانی رخ میدهد که عامل دیگری (مانند آسیبدیدگی و آسیب شدید به مفاصل) باعث بروز بیماری شود. همچنین سایر انواع التهاب مفصلی (مانند روماتیسم مفصلی) میتوانند با آسیب به غضروف، زمینه را برای بروز آرتروز فراهم کنند.
علائم آرتروز
مهمترین علائم ابتلا به آرتروز عبارتاند از:
- درد مفصل، بهویژه هنگام حرکت
- خشکی و خشکی صبحگاهی مفاصل
- تورم در اطراف مفصل
- کاهش دامنه حرکتی (محدود شدن میزان حرکت مفصل)
- احساس ضعف یا بیثباتی در مفصل
- تغییر شکل ظاهری و محسوس مفصل
علل ایجاد آرتروز
آرتروز اولیه معمولاً به کندی و با افزایش سن ایجاد میشود. فرسایش طبیعی مفاصل با گذشت زمان میتواند منجر به تخریب غضروفها شود.
اما هر عاملی که مستقیماً به مفاصل آسیب بزند، میتواند باعث آرتروز ثانویه شود. از جمله:
- آسیبهای ورزشی
- زمین خوردن و سقوط
- تصادفات رانندگی
- بیماریهای خاصی که مفاصل را درگیر میکنند (مانند نشانگان اهلرز-دنلوس یا سندرم نرمی مفاصل)
داشتن سایر بیماریهای مفصلی، به ویژه انواع التهابی، احتمال ابتلا به آرتروز ثانویه را افزایش میدهد، زیرا التهاب به مرور زمان غضروفهای سالم را تخریب میکند. آرتروز ممکن است همراه با بیماریهای زیر ایجاد شود:
- روماتیسم مفصلی (آرتریت روماتوئید)
- نقرس
- آرتریت پسوریاتیک
- اسپوندیلوآرتریت
همه افراد ممکن است به آرتروز مبتلا شوند، اما احتمال بروز آن در افراد بالای ۵۵ سال یا زنان پس از یائسگی بیشتر است. همچنین وجود شرایط زیر خطرات ابتلا را افزایش میدهد:
- چاقی یا اضافه وزن
- دیابت
- کلسترول بالا
- بیماریهای خودایمنی مبتلاکننده مفاصل
تشخیص و آزمایشها
متخصصان، آرتروز را از طریق معاینه فیزیکی و آزمایشهای تصویربرداری تشخیص میدهند. در طول معاینه، مفاصل بررسی شده و درباره زمان شروع علائم، تحریککنندهها یا بهبود دهندههای درد از شما سؤال میشود.
برای تشخیص دقیقتر ممکن است روشهای زیر به کار روند:
- عکسبرداری با اشعه ایکس
- تصویربرداری امآرآی یا سیتی اسکن
- آزمایش خون (برای رد سایر بیماریهایی که علائم مشابه ایجاد میکنند)
درمان آرتروز
روشهای درمانی بر کاهش علائم و بهبود کیفیت زندگی تمرکز دارند؛ چراکه درمان قطعی برای آرتروز وجود ندارد و غضروف از دسترفته دوباره رشد نمیکند. با این حال، با پیدا کردن درمان مناسب، بهبود چشمگیری در کیفیت زندگی خود احساس خواهید کرد.
رایجترین روشهای درمان آرتروز عبارتاند از:
- دارودرمانی: مسکنهای بدون نسخه میتوانند به کاهش درد و التهاب کمک کنند. برخی داروها خوراکی هستند و برخی دیگر به صورت کرم، پماد یا چسبهای موضعی روی پوست ناحیه مبتلا استفاده میشوند.
- ورزش و تحرک: حرکت دادن مفاصل، خشکی آنها را کاهش داده و عضلات اطرافشان را تقویت میکند. فعالیتهای کمبرخورد مانند شنا، ایروبیک در آب و تمرینات قدرتی بسیار مفیدند. فیزیوتراپی نیز میتواند برنامهای اختصاصی در اختیارتان بگذارد.
- وسایل کمکی: استفاده از کفیهای طبی یا زانوبند و مچبند میتواند به ثبات مفاصل کمک کند. همچنین استفاده از عصا یا واکر با کاهش فشار روی مفاصل، رفتوآمدی ایمنتر را فراهم میسازد.
- گرما و سرما درمانی: استفاده از کمپرس گرم یا یخ طبق دستور متخصص میتواند درد و خشکی مفاصل را تا حد زیادی تسکین دهد.
- درمانهای مکمل: طب سنتی و مکمل میتواند در کنار سایر روشها موثر باشد؛ مواردی مانند طب سوزنی، ماساژ، مدیتیشن، تایچی و مکملهای غذایی. (پیش از مصرف هرگونه مکمل گیاهی یا غذایی حتماً مشورت کنید).
- جراحی: اکثر افراد نیازی به جراحی ندارند؛ اما اگر علائم بسیار شدید باشد و با سایر روشها کنترل نشود، جراحی تعویض مفصل پیشنهاد میشود.
آیا میتوان از آرتروز پیشگیری کرد؟
همیشه نمیتوان جلوی ابتلا به آرتروز را گرفت، اما با رعایت نکات زیر میتوانید خطر بروز آن را به حداقل رسانده و از مفاصل خود محافظت کنید:
- از مصرف هرگونه دخانیات خودداری کنید یا برای ترک آن اقدام کنید.
- ورزشهای کمبرخورد و سبک انجام دهید.
- رژیم غذایی سالمی داشته باشید تا تغذیه مناسب دریافت کرده و وزن مطلوب خود را حفظ کنید.
- هنگام رانندگی همیشه بستن کمربند ایمنی را جدی بگیرید.
- در فعالیتهای ورزشی، کاری و فیزیکی حتماً از تجهیزات ایمنی و محافظتی مناسب استفاده کنید.
- برای چکاپهای دورهای و به محض مشاهده هرگونه تغییر در مفاصل به متخصص مراجعه کنید.
نکاتی که افراد مبتلا به آرتروز باید بدانند
در صورت ابتلا به آرتروز، احتمالاً باید علائم آن را تا پایان عمر مدیریت کنید. راهی برای بازسازی غضروفهای آسیبدیده وجود ندارد، اما با انتخاب درمان مناسب، به طرز چشمگیری احساس بهتری خواهید داشت.
حفظ تحرک و داشتن فعالیت بدنی در افراد مبتلا به آرتروز بسیار حیاتی است. اگر درد مفصل مانع از حرکت شما شود، خطر ابتلا به سایر بیماریهای جدی مانند بیماریهای قلبی، دیابت و برخی از انواع سرطان افزایش مییابد.
اگر آرتروز انجام فعالیتهای روزمره را برای شما سخت کرده است، میتوانید از متخصصان کاردرمانی کمک بگیرید تا راهکارهای تطبیقپذیری با شرایط جدید را به شما آموزش دهند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
به محض مشاهده اولین علائم آرتروز به متخصص مراجعه کنید. حتی درد خفیف مفصلی (بهویژه اگر بیش از چند روز طول بکشد) میتواند نشانهای از نیاز به مراقبت پزشکی باشد. اگر علائم شما شدیدتر یا مکرر شده یا درمانهای قبلی تأثیر خود را از دست دادهاند، حتماً موضوع را با درمانگر خود در میان بگذارید تا برنامه درمانی جدیدی تنظیم شود.
سخن پایانی
آرتروز نوعی بیماری مفصلی است که بر اثر ساییدگی غضروفها ایجاد میشود. بدون این لایه لغزنده و محافظ، مفاصل هنگام حرکت دچار خشکی، درد و حالت اصطکاک میشوند.
بهترین اقدام در مواجهه با آرتروز، مراجعه سریع به متخصص به محض مشاهده علائم است؛ بهویژه اگر این علائم انجام کارهای روزمره را برای شما دشوار کرده باشند. اگرچه سازگار شدن با درمانهای جدید زمانبر است، اما با پیگیری مداوم میتوانید اثرات این بیماری را بر زندگی روزمره خود به حداقل برسانید و شادابی خود را حفظ کنید.
من مادرم مدت هاست که به آرتروز گردن مبتلا شده… خیلی تحمل این بیماری سخته…