روغن کرچک مایعی غلیظ و بیبو است که از دانههای گیاه کرچک گرفته میشود. استفاده از این روغن به مصر باستان برمیگردد؛ جایی که احتمالاً هم به عنوان سوخت چراغها و هم برای مصارف دارویی و زیبایی کاربرد داشته است. حتی گفته میشود که یکی از ملکههای مصر باستان از آن برای درخشان کردن سفیدی چشمهایش استفاده میکرده است.
امروزه بیشتر روغن کرچک دنیا در هند تولید میشود. هنوز هم به عنوان یک ملین و در محصولات پوست و مو به کار میرود و یکی از ترکیبات روغن موتور و برخی محصولات دیگر نیز هست. سازمان غذا و داروی آمریکا مصرف آن را برای درمان یبوست بیخطر میداند، اما پژوهشگران همچنان در حال بررسی دیگر فواید بالقوهٔ آن برای سلامتی هستند.
ارزش غذایی روغن کرچک
روغن کرچک یک روغن خوراکی به حساب نمیآید و طعم بسیار ناخوشایندی دارد. با این حال، برخی افراد آن را به مقدار کم و برای مقاصد دارویی میخورند.
بر اساس اطلاعات وبسایت مایفیتنسپال، یک قاشق غذاخوری از آن حاوی این مقادیر است:
- کالری: ۱۲۰
- پروتئین: ۰ گرم
- چربی: ۱۴ گرم
- کربوهیدرات: ۰ گرم
- فیبر: ۰ گرم
- قند: ۰ گرم
همچنین روغن کرچک مقادیر اندکی از مواد زیر را دارد:
- ویتامین E
- اسیدهای چرب امگا-۹
- اسیدهای چرب امگا-۶
مادهٔ مؤثرهٔ اصلی در روغن کرچک، یک اسید چرب به نام «ریسینولئیک اسید» است.
فواید روغن کرچک
پژوهشهای علمی زیادی دربارهٔ بیشتر کاربردهای سنتی این روغن برای سلامتی انجام نشده است. با این حال، برخی از فواید بالقوهٔ آن عبارتاند از:
روغن کرچک برای یبوست
تنها مصوبهٔ رسمی سازمان غذا و داروی آمریکا برای روغن کرچک، استفاده از آن به عنوان یک ملین طبیعی برای رفع یبوست موقتی است.
ریسینولئیک اسید موجود در آن به گیرندهای در رودهها میچسبد. این کار باعث انقباض ماهیچهها و در نتیجه، پیشراندن مدفوع در رودهٔ بزرگ میشود.
همچنین گاهی برای پاکسازی روده پیش از اقداماتی مانند کولونوسکوپی استفاده میشود؛ اما پزشک شما میتواند ملینهای دیگری تجویز کند که نتایج بهتری داشته باشند.
از این روغن برای رفع طولانیمدت یبوست استفاده نکنید، چون ممکن است عوارضی مانند دلپیچه و نفخ ایجاد کند. اگر یبوست شما بیش از چند روز طول کشید، به پزشک اطلاع دهید.
روغن کرچک برای القای زایمان
قرنهاست که از این روغن برای کمک به فرایند زایمان استفاده میشود. در واقع، یک نظرسنجی در سال ۱۹۹۹ نشان داد که ۹۳٪ از ماماها در آمریکا از آن برای القای زایمان بهره میگرفتند. اما با اینکه برخی مطالعات حکایت از اثربخشی آن دارند، بعضی دیگر چنین نتیجهای نگرفتهاند. اگر باردار هستید، بدون مشورت با پزشک از روغن کرچک استفاده نکنید.
اثرات ضدالتهابی
ریسینولئیک اسید موجود در روغن کرچک ممکن است در صورت استفاده روی پوست، به کاهش ورم و درد ناشی از التهاب کمک کند.
روغن کرچک برای بهبود زخم
روغن کرچک ویژگیهای ضدباکتری و ضدمیکروبی دارد که میتواند سرعت بهبود زخم را افزایش دهد، بهویژه اگر همراه با مواد دیگر به کار رود. پماد «ونلکس» که حاوی روغن کرچک و بلسان پرو است، برای درمان زخمهای پوستی و زخم بستر استفاده میشود.
این روغن با مرطوب نگه داشتن زخم از عفونت جلوگیری میکند و ریسینولئیک اسید نیز التهاب را کاهش میدهد.
روغن کرچک را برای بریدگیها یا سوختگیهای جزئی در خانه به کار نبرید. این روغن برای مراقبت از زخم فقط در مطبها و بیمارستانها توصیه میشود.
فواید روغن کرچک برای پوست
روغن کرچک به دلیل غنی بودن از اسیدهای چرب، اثرات مرطوبکنندگی دارد. میتوانید آن را در بسیاری از محصولات آرایشی و بهداشتی تجاری پیدا کنید.
همچنین میتوانید از شکل طبیعی آن که فاقد عطر و رنگ است استفاده کنید. از آنجا که ممکن است پوست را تحریک کند، بهتر است آن را با یک روغن خنثی رقیق کنید.
برخی معتقدند اثرات ضدباکتری، ضدالتهابی و مرطوبکنندگی روغن کرچک میتواند به رفع آکنه کمک کند، اما هیچ شواهد پژوهشی این ادعا را تأیید نمیکند.
روغن کرچک برای رشد مو
گاهی روغن کرچک به عنوان درمانی برای خشکی پوست سر، رشد مو و شورهٔ سر تبلیغ میشود. این روغن ممکن است پوست سر و موها را مرطوب کند، اما هیچ پشتوانهٔ علمی برای ادعای درمان شوره یا تحریک رشد مو وجود ندارد.
در واقع، استفاده از روغن کرچک روی موها میتواند باعث یک عارضهٔ نادر به نام «نمدی شدن» شود؛ وضعیتی که در آن موها آنقدر گره میخورند که ناچار به قیچی کردنشان میشوید.
آیا ریختن روغن کرچک در ناف فایدهای دارد؟
این ایده برگرفته از یک روش درمانی آیورودا است که پیشنهاد میکند غدهای به نام «پچوتی» در نزدیکی ناف وجود دارد که میتواند موادی مانند روغنهای ضروری را از طریق ناف جذب کند. اما هیچ شواهد علمی مبنی بر وجود چنین غدهای در دست نیست؛ بنابراین به احتمال زیاد ریختن روغن کرچک در ناف مزیت خاصی ندارد، اما ضرری هم برایتان نخواهد داشت.
عوارض جانبی روغن کرچک
هرچند دانههای کرچک سمی به نام «ریسین» دارند، این سم طی فرآوری روغن از بین میرود. اما همچنان برخی خطرات سلامتی مرتبط با مصرف روغن کرچک وجود دارد:
واکنش آلرژیک
اگر به گیاه کرچک حساسیت دارید، ممکن است با مالیدن روغن روی پوست دچار خارش، ورم یا بثورات پوستی شوید. پیش از مصرف، روغن را روی نقطهٔ کوچکی از پوست آزمایش کنید.
ناراحتی گوارشی
روغن کرچک به رفع یبوست کمک میکند، اما مصرف بیش از حد آن میتواند باعث تهوع، دلپیچه، استفراغ، نفخ و سرگیجه شود. همیشه پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
نگرانیهای دوران بارداری
اگر باردار هستید، از مصرف آن خودداری کنید. ممکن است باعث القای زایمان شود. هنوز پژوهش کافی برای اطمینان از بیخطر بودن روغن کرچک در بارداری یا شیردهی وجود ندارد. همچنین روشن نیست که آیا برای نوزادان یا کودکان بیخطر است یا خیر.
تداخل دارویی
اگر از روغن کرچک برای یبوست استفاده میکنید، آن را چند ساعت پیش یا پس از مصرف سایر داروها بخورید. ملینها میتوانند نحوهٔ عملکرد داروهای دیگر را تغییر دهند. این روغن را با هیچ ملین یا ادرارآور دیگری ترکیب نکنید.
مصرف بیش از حد
مصرف زیاد روغن کرچک میتواند باعث دلپیچه، درد قفسهٔ سینه، اسهال، سرگیجه، بثورات پوستی و تنگی نفس شود. اگر هرکدام از این علائم را تجربه کردید، با مرکز کنترل مسمومیت یا پزشک خود تماس بگیرید.
مسمومیت برای حیوانات خانگی
روغن کرچک به اندازهٔ دانههای خام کرچک برای حیوانات سمی نیست، اما اگر حیوان خانگیتان مقدار زیادی از آن را بلعید، فوراً با دامپزشک تماس بگیرید تا مشخص شود به درمان اورژانسی نیاز دارد یا خیر.
آکنه و بستهشدن منافذ
همان متخصص پوست میگوید: «هرگاه روغنی روی سطح پوست مالیده شود، خطر بسته شدن منافذ وجود دارد.» این امر میتواند به آکنه یا فولیکولیت (التهاب فولیکولهای مو) منجر شود. او هشدار میدهد که ممکن است واکنش آلرژیک یا درماتیت نیز رخ دهد که به شکل برآمدگیهای خارشدار روی پوست در محل استفاده پدیدار میشود.
توهم
توهم یکی از عوارض جانبی نادرتر احتمالی است، اما در صورت بلع مقدار زیادی روغن کرچک میتواند بروز کند.
پرسشهای متداول دربارهٔ روغن کرچک
نام دیگر روغن کرچک چیست؟
روغن کرچک از گیاهی با نام علمی «ریسینوس کومونیس» به دست میآید و گاهی «پالما کریستی» نیز نامیده میشود.
تفاوت روغن نارگیل و روغن کرچک چیست؟
روغن نارگیل و روغن کرچک هر دو روغنهای طبیعیاند، اما از منابع کاملاً متفاوتی میآیند. روغن کرچک از دانههای کرچک و روغن نارگیل از نارگیل خام گرفته میشود. در حالی که روغن نارگیل اغلب در پختوپز به کار میرود، روغن کرچک بیشتر به عنوان ملین خورده میشود.
بهترین شکل روغن کرچک برای خرید کدام است؟
تنها مصوبهٔ سازمان غذا و داروی آمریکا برای روغن کرچک استفاده به عنوان ملین است. با پزشک خود دربارهٔ لزوم مصرف آن مشورت کنید.
آیا روغن کرچک میتواند ابروها و مژهها را پرپشت کند؟
همان متخصص پوست میگوید که شواهد واقعی برای حمایت از رشد ابرو و مژه با روغن کرچک وجود ندارد. او میافزاید: «اگر با هیپوتریکوزیس (رشد غیرطبیعی و کمپشتی مو) درگیر هستید، روشهای مؤثرتری برای درمان آن وجود دارد.»
آیا میتوانم روغن کرچک را داخل چشمم بریزم؟
اتفاق نظر روشنی دربارهٔ استفاده از روغن کرچک در چشم وجود ندارد. برخی پژوهشها آن را گزینهای امیدوارکننده برای درمان خشکی چشم دانستهاند، در حالی که بسیاری از پزشکان نسبت به این کار هشدار میدهند، زیرا میتواند عوارضی مانند درد، تحریک و تاری دید ایجاد کند. از آنجا که روغن کرچک یک عامل مرطوبکننده است، شاید مقداری از خشکی چشم را تسکین دهد، اما بیماری زمینهای ایجادکنندهٔ آن را درمان نمیکند.
آیا میتوانم هر روز روغن کرچک بخورم؟
روغن کرچک از سوی سازمان غذا و داروی آمریکا به عنوان درمانی موقتی برای یبوست تأیید شده، اما برای مصرف بلندمدت مناسب نیست.
