میگرن یک بیماری شایع است که مغز را تحت تأثیر قرار میدهد. علائم این عارضه بسته به نوع آن میتواند متفاوت باشد. میگرن معمولاً با سردردهای شدید همراه است و ممکن است شامل موارد زیر نیز باشد:
- حالت تهوع
- استفراغ
- حساسیت شدید به نور یا صدا
میگرن یک بیماری ژنتیکی پیچیده است که در میان زنان شیوع بیشتری دارد. این بیماری میتواند در اثر ترکیبی از عوامل بیولوژیکی و محیطی تحریک شود. محرکهای میگرن در هر فرد منحصربهفرد هستند، اما معمولاً شامل موارد زیر میشوند:
- مواد شیمیایی موجود در برخی غذاها
- بوهای خاص
- تغییرات هورمونی
واژه «میگرن» برای توصیف خود این بیماری به کار میرود و «حملات میگرنی» همان علائمی هستند که فرد در طول یک دوره سردرد احساس میکند. دفعات وقوع حملات میگرنی از فردی به فرد دیگر متفاوت است؛ برخی افراد دچار میگرن مزمن هستند و در بیشتر روزهای ماه این علائم آزاردهنده را تجربه میکنند.
آنچه در ادامه میخوانید:
- علائم میگرن
- مراحل ۶گانه حملات میگرنی
- انواع خاص میگرن
- علت میگرن
- تشخیص میگرن
- درمان میگرن
- عوارض میگرن
- پیشگیری از میگرن
علائم میگرن
علائم بیماری بسته به نوع میگرنی که به آن مبتلا هستید، متفاوت است. یک حمله میگرنی میتواند چنان دردناک و ناتوانکننده باشد که انجام فعالیتهای روزمره را کاملاً غیرممکن کند.
علائم شایع میگرن:
- احساس ناخوشی پیش از حمله: ممکن است از یک روز قبل از شروع حمله، احساس ناخوشی و بیحالی داشته باشید.
- تجربه «اورا» یا پیشدرآمد: برخی افراد قبل یا در طول حمله میگرنی، اورا را تجربه میکنند. اورا اختلالی موقت در بینایی، تکلم یا حس لامسه است که میتواند تا یک ساعت قبل از شروع سردرد رخ دهد. در این وضعیت ممکن است:
- نورهای چشمکزن ببینید.
- متوجه لکههای کور در دید خود شوید.
- خطوط زیگزاگی در بینایی خود مشاهده کنید.
- برخی از افراد نیز ممکن است در صحبت کردن دچار مشکل شوند یا صدایی شبیه به زنگ زدن در گوش خود بشنوند. اورا معمولاً خودبهخود از بین میرود.
- شروع حمله حاد: با آغاز حمله میگرنی، دردی شدید و ضرباندار ایجاد میشود که معمولاً فقط در یک طرف سر احساس میشود. این درد با فعالیت بدنی بدتر میشود. همچنین ممکن است دیدن نورهای روشن یا شنیدن صداها آزاردهنده باشد و فرد دچار حالت تهوع یا استفراغ شود. یک حمله میگرنی درماننشده میتواند بین ۴ ساعت تا ۳ روز طول بکشد.
- مرحله پس از سردرد: پس از بین رفتن سردرد، ممکن است احساس خستگی شدید یا ناخوشی کنید، یا برعکس، ناگهان فوران انرژی را تجربه کنید. بسیاری از افراد پس از یک خواب باکیفیت احساس بهتری پیدا میکنند.
مراحل ۶گانه حملات میگرنی
میگرن به طور کلی در ۶ مرحله رخ میدهد؛ البته لازم به ذکر است که همه افراد تمام این مراحل یا علائم را تجربه نمیکنند:
- مرحله پیشدرآمد یا هشدار دهنده: نشانههای هشداردهنده شامل تغییرات خلقوخو، مهمغزی (کاهش تمرکز)، تهوع، درد و خشکی عضلات، افزایش دفعات ادرار و مشکلات تکلم است.
- مرحله اورا: حدود ۱ نفر از هر ۳ فرد مبتلا به میگرن ممکن است دچار تغییرات بینایی، بیحسی، سرگیجه، گیجی، مشکل در صحبت کردن یا درد شکم شود.
- مرحله حاد یا سردرد: شامل سردرد شدید، تهوع، استفراغ، احتقان و گرفتگی بینی، گردندرد یا حساسیت شدید به نور، صدا و بو است.
- مرحله فروکش کردن: این مرحله میتواند کند یا ناگهانی باشد و علائمی مثل نیاز به خواب، احساس خستگی مفرط یا حتی حس سرخوشی (احساس نشاط زیاد) را به همراه داشته باشد.
- مرحله پسدرآمد یا خماری میگرن: این مرحله اغلب شامل مهمغزی (خستگی و مشکل در تمرکز) و گاهی تغییرات خلقوخو است.
- مرحله بین حملات: این دوره، فاصله زمانی بین دو حمله است که در آن فرد هیچ علامتی از بیماری ندارد.
انواع خاص میگرن
- اورای میگرن بدون سردرد: برخی افراد بدون اینکه بعد از آن دچار سردرد شوند، مرحله اورا را تجربه میکنند. این افراد ممکن است احساس تهوع داشته باشند یا به نور و صدا حساس شوند.
- میگرن دهلیزی یا وستیبولار: در این نوع میگرن، مرحله اورا شامل سرگیجه و از دست دادن تعادل (دوران سر) است و ممکن است با شروع سردرد نیز از بین نرود.
- میگرن شکمی: این نوع میگرن با علائمی مانند درد شکم، استفراغ، اسهال و سایر ناراحتیهای گوارشی همراه است. مبتلایان به میگرن شکمی همیشه سردرد را تجربه نمیکنند. این وضعیت بیشتر در کودکان شایع است و بسیاری از آنها تا سنین نوجوانی بهبود مییابند. البته کودکانی که سابقه میگرن شکمی دارند، ممکن است با افزایش سن به انواع دیگر میگرن همراه با سردرد مبتلا شوند.
- میگرن چشمی یا شبکیهای: در میگرن چشمی، تغییراتی در بینایی یک چشم ایجاد میشود یا حتی فرد به طور موقت بینایی یک چشم خود را کاملاً از دست میدهد. این وضعیت خودبهخود برطرف میشود و بینایی چشم دیگر کاملاً طبیعی باقی میماند. این علائم معمولاً قبل از شروع سردرد رخ میدهند، اما نه همیشه.
- میگرن همیپلژیک یا فلجکننده: در این نوع میگرن، مرحله اورا با ضعف عضلانی همراه است که میتواند چند روز یا چند هفته طول بکشد.
علت میگرن
پزشکان هنوز دقیقاً نمیدانند چه چیزی باعث میگرن میشود، اگرچه ژنتیک نقش مهمی در آن دارد. این بیماری ممکن است ناشی از تغییرات موقتی در رگهای خونی و مواد شیمیایی مغز باشد.
احتمال ابتلا به میگرن در شما بیشتر است اگر:
- این بیماری در خانواده شما شایع باشد.
- سابقه آسیبهای روانی، استرسهای شدید یا سوءرفتار را در زندگی داشته باشید.
- دچار افسردگی یا اضطراب باشید.
- با چاقی مفرط دستوپنجه نرم کنید.
برخی از افراد متوجه شدهاند که حملات میگرنی آنها با محرکهای زیر آغاز میشود:
- حذف وعدههای غذایی یا گرسنگی
- برخی غذاها مانند پنیر کهنه، شکلات، مرکبات، الکل، قهوه و مواد غذایی حاوی مونوسدیم گلوتامات
- خواب خیلی زیاد یا خیلی کم
- تغییرات ناگهانی آبوهوا
- تغییرات هورمونی، مانند دوران قاعدگی یا یائسگی در زنان
- استفاده طولانیمدت از صفحه نمایش (گوشی و کامپیوتر)، نورهای شدید، صداهای بلند یا بوهای تند
- استرس و احساسات شدید هیجانی
تشخیص میگرن
پزشک میتواند از طریق گفتگو با شما، بررسی سابقه پزشکی و انجام معاینات، میگرن را تشخیص دهد. هیچ آزمایش اختصاصی و مجزایی برای تشخیص قطعی میگرن وجود ندارد. با این حال، پزشک ممکن است آزمایشهایی را برای رد کردن سایر علل سردرد تجویز کند. در صورت نیاز، ممکن است به یک متخصص مغز و اعصاب (نورولوژیست) ارجاع داده شوید تا بررسیهای دقیقتری صورت گیرد.
اهمیت داشتن دفترچه یادداشت میگرن
یادداشت روزانه وضعیت سردردها میتواند به شما کمک کند تا زمان بروز حملات و محرکهای آنها را بهتر بشناسید. این کار به پزشک در تشخیص دقیقتر کمک میکند و به خود شما نیز امکان میدهد از محرکها دوری کرده و از حملات بعدی پیشگیری کنید. برای این کار میتوانید از دفترچههای یادداشت معمولی یا اپلیکیشنهای موبایلی مدیریت میگرن استفاده کنید.
در دفترچه یادداشت خود باید موارد زیر را ثبت کنید:
- تعداد روزهایی که در ماه سردرد دارید.
- میزان و شدت سردرد شما چقدر است.
- هرگونه علائم دیگری که همراه با سردرد تجربه میکنید.
- محرکهای احتمالی که متوجه آنها شدهاید.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
هشدار جدی: اگر دچار سردرد ناگهانی و بسیار شدید شدید، یا اگر سردرد شما با استفراغ، گیجی، خشکی گردن یا تغییر ناگهانی در بینایی همراه است، فوراً با اورژانس تماس بگیرید یا به بخش فوریتهای پزشکی نزدیکترین بیمارستان مراجعه کنید.
- اگر به طور مداوم دچار سردردهای شدید میشوید، به پزشک مراجعه کنید تا علت آنها و راه درمان مناسب مشخص شود.
- اگر قبلاً تشخیص میگرن برای شما داده شده است، در صورت تغییر در الگوی سردردها یا بدتر و شدیدتر شدن آنها، حتماً مجدداً به پزشک خود مراجعه کنید.
- اگر باردار هستید و از میگرن رنج میبرید، برای دریافت خدمات درمانی ایمن با پزشک خود مشورت کنید.
چه زمانی سردرد یک وضعیت اضطراری است؟
گاهی اوقات سردرد میتواند نشانه یک بیماری زمینهای بسیار جدیتر باشد. در صورت مشاهده موارد زیر فوراً به پزشک مراجعه کنید:
- سردرد شدیدی که به طور ناگهانی و انفجاری شروع میشود.
- سردردی که در طول چند هفته به مرور زمان بدتر و شدیدتر میشود.
- سردرد صبحگاهی همراه با حالت تهوع که برطرف نمیشود.
- سردردی که پس از ضربه یا آسیب دیدن سر شروع میشود.
- سردردی که هنگام دراز کشیدن شدت مییابد.
- سردردی که هنگام سرفه کردن آغاز میشود.
همچنین در صورت داشتن سردرد همراه با علائم زیر، باید فوراً به اورژانس بیمارستان مراجعه کنید:
- تب
- خشکی و سفتی گردن
- گیجی یا تغییر ناگهانی در رفتار و شخصیت
- تاری دید یا دوبینی
- از دست دادن تعادل
- تشنج
درمان میگرن
راههای زیادی برای مدیریت میگرن وجود دارد؛ هم برای پیشگیری از بروز حملات و هم برای درمان و تسکین درد پس از شروع حمله. برای تدوین یک برنامه مدیریتی مناسب که میتواند شامل تغییرات سبک زندگی و مصرف دارو باشد، با پزشک خود مشورت کنید.
مراقبتهای خانگی در زمان حمله
در طول یک حمله میگرنی میتوانید کارهای زیر را امتحان کنید:
- استراحت در یک اتاق تاریک، خنک و ساکت
- خوابیدن
- قرار دادن یک کمپرس سرد روی پیشانی یا یک کمپرس گرم روی گردن و شانهها
- کشش ملایم عضلات گردن
داروهای میگرن
اگر احساس کردید علائم حمله میگرنی در حال شروع شدن است، مصرف سریع داروهای مسکن میتواند جلوی پیشرفت حمله را بگیرد. هرچه زودتر این داروها را مصرف کنید، احتمال اثربخشی آنها بیشتر است. پزشک ممکن است ترکیبی از داروهای زیر را تجویز کند:
- داروهای ضدالتهاب غیرکورتونی: مانند آسپرین یا ایبوپروفن
- تریپتانها: دستهای از داروها که به طور ویژه برای تسکین درد میگرن بسیار مؤثر هستند.
- داروهای ضد تهوع
برخی از این داروها بدون نسخه در داروخانهها در دسترس هستند، در حالی که برخی دیگر حتماً نیاز به نسخه پزشک دارند. حتماً درباره بهترین گزینه با داروساز یا پزشک خود مشورت کنید.
نکته بسیار مهم: از مصرف بیش از حد و خودسرانه داروهای مسکن خودداری کنید؛ زیرا این کار میتواند وضعیت شما را بدتر کرده و منجر به عارضهای به نام «سردرد ناشی از مصرف بیش از حد دارو» شود. اگر مجبورید چندین بار در ماه دارو مصرف کنید، حتماً با پزشک خود در مورد گزینههای درمان پیشگیرانه صحبت کنید.
عوارض میگرن
عوارض ناشی از میگرن میتواند شامل موارد زیر باشد:
- ایجاد سردرد ناشی از مصرف بیش از حد دارو
- تبدیل شدن میگرن به یک بیماری مزمن و طولانیمدت
- افزایش ریسک ابتلا به بیماریهای قلبی-عروقی
علائم شدید میگرن میتواند پشت سر گذاشتن زندگی روزمره را با چالشهای جدی مواجه کند. در این شرایط کار کردن، مراقبت از دیگران و حتی رسیدگی به خود بسیار دشوار میشود. این فشار مداوم میتواند منجر به موارد زیر شود:
- افسردگی و اضطراب
- مشکلات جدی خواب
- دردهای مزمن
- افکار مربوط به خودکشی (در صورت مواجهه با این شرایط یا مشاهده آن در عزیزان خود، حتماً فوراً از مراکز مشاوره روانپزشکی و خطوط امداد تلفنی کشور کمک بگیرید.)
پیشگیری از میگرن
هیچ راه شناختهشدهای برای جلوگیری از ابتلا به اصل بیماری میگرن وجود ندارد، اما راکارهای مؤثری برای پیشگیری از بروز حملات آن وجود دارد.
برخی تغییرات در سبک زندگی و درمانهای مکمل وجود دارند که میتوانند به کاهش دفعات حملات کمک کنند:
- شناسایی و دوری از محرکهای شخصی
- تنظیم الگوی خواب و داشتن خواب کافی
- رژیم غذایی سالم و حفظ وزن مناسب (چاقی مفرط احتمال حملات را بالا میبرد)
- انجام ورزشهای منظم و سبک
- استفاده از طب سوزنی
- کاهش استرس از طریق تکنیکهای آرامسازی (ریلکسیشن) مانند یوگا و مدیتیشن، یا درمانهای روانشناختی مانند درمان شناختی-رفتاری (CBT)
- مصرف مکملهای غذایی مانند منیزیم، ریبوفلاوین (ویتامین B2) یا کوآنزیم Q10 (تحت نظر پزشک)
اگر در ماه بیش از ۲ تا ۴ روز دچار حملات میگرنی میشوید، پزشک ممکن است مصرف داروهای پیشگیرانه را به شما پیشنهاد کند. داروهای مختلفی برای این کار وجود دارند که برخی از آنها اساساً برای بیماریهای دیگر (مانند فشار خون بالا، افسردگی یا صرع) ساخته شدهاند اما در کنترل میگرن نیز فوقالعاده مؤثرند. در نهایت، اگر داروها کمکی نکنند، پزشک ممکن است تزریق دورهای بوتاکس در نواحی سر و گردن را به عنوان یک گزینه درمانی موثر تجویز کند.
