میگرن شکمی نوعی اختلال است که باعث بروز دورههایی از درد متوسط تا شدید در ناحیه شکم میشود. این دورهها معمولاً بین یک تا ۷۲ ساعت طول میکشند. این وضعیت با میگرنهای معمولی مرتبط است، اما برخلاف آنها معمولاً با سردرد همراه نیست. کودکان بیش از سایر گروههای سنی در معرض تجربه این نوع میگرن قرار دارند.
آنچه در ادامه میخوانید:
- میگرن شکمی چیست؟
- علائم میگرن شکمی
- علت میگرن شکمی
- محرکهای میگرن شکمی
- نحوه تشخیص میگرن شکمی
- درمان و جلوگیری از میگرن شکمی
- چگونه به کودک مبتلا کمک کنیم؟
میگرن شکمی چیست؟
میگرن شکمی نوعی از میگرن است که با دورههایی از درد متوسط تا شدید در ناحیه شکم (بهویژه اطراف ناف) شناخته میشود. این دردها ممکن است آنقدر شدید باشند که فعالیتهای روزمره فرد را مختل کنند. هر دوره بین یک تا ۷۲ ساعت طول میکشد و بهطور میانگین حدود ۱۷ ساعت ادامه دارد.
با اینکه این نوع میگرن معمولاً باعث سردرد نمیشود، اما ممکن است فرد همزمان دچار میگرن معمولی نیز باشد.
پژوهشها نشان میدهند که بین میگرنهای سردردی و میگرن شکمی ارتباطی وجود دارد. این دو نوع میگرن به نظر میرسد محرکها، عوامل تسکیندهنده و حتی روشهای درمانی مشابهی داشته باشند. همچنین ممکن است ریشههای مشترکی نیز داشته باشند. حدود ۲۴٪ از افرادی که میگرن شکمی دارند، در مقطعی از زندگی خود دچار میگرنهای سردردی نیز میشوند؛ این در حالی است که این عدد در جمعیت عمومی حدود ۱۰٪ است.
میگرن شکمی بیشتر در کودکان زیر ۱۰ سال دیده میشود، اما بزرگسالان نیز ممکن است به آن مبتلا شوند. میانگین سن شروع این بیماری حدود ۷ سالگی است و در زنان بیشتر از مردان دیده میشود.
داشتن سابقه خانوادگی میگرن، احتمال ابتلای کودک به میگرن شکمی را افزایش میدهد. بیش از ۶۵٪ از کودکانی که به این نوع میگرن دچار هستند، یکی از بستگان درجه یک آنها سابقه میگرن دارد. عوامل روانی-اجتماعی مانند اضطراب و افسردگی نیز میتوانند خطر ابتلا به میگرن شکمی و میگرنهای معمولی را افزایش دهند.
حدود ۱ تا ۴ درصد از کودکان در سن مدرسه به میگرن شکمی مبتلا هستند. با این حال، پژوهشگران معتقدند این رقم ممکن است کمتر از واقعیت باشد، زیرا این بیماری اغلب بهدرستی تشخیص داده نمیشود. در بزرگسالان، این نوع میگرن نسبتاً نادر است.
علائم میگرن شکمی
مهمترین علامت این بیماری، درد شکمی است. این درد معمولاً در مرکز شکم و اطراف ناف احساس میشود و میتواند بهصورت درد مبهم یا کوفتگی ظاهر شود و شدت آن از متوسط تا شدید متغیر باشد.
دورههای میگرن شکمی معمولاً بهطور ناگهانی شروع شده و بهطور ناگهانی نیز پایان مییابند. مدت آنها بین یک تا ۷۲ ساعت است.
سایر علائم ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- رنگپریدگی
- کاهش اشتها
- حالت تهوع
- استفراغ
- سردرد
برخی افراد همچنین ممکن است به نور (حساسیت نوری) یا صدا (حساسیت صوتی) حساس شوند. فاصله بین دورهها میتواند از چند هفته تا چند ماه متغیر باشد و معمولاً فرد در این فاصلهها هیچ علامتی ندارد.
علت میگرن شکمی
علت دقیق این بیماری هنوز مشخص نیست، اما چند فرضیه در این زمینه وجود دارد.
یکی از مهمترین فرضیهها این است که افراد مبتلا به میگرن شکمی، سیستم عصبی بسیار حساسی دارند، بهویژه نورونهای حسی اولیه و نورونهای مرکزی نخاعی. عوامل ژنتیکی، روانی و محیطی ممکن است باعث افزایش این حساسیت شوند.
در مواجهه با برخی محرکها (مانند استرس یا بیماری حرکت)، بدن بهطور غیرعادی انتقالدهندههای عصبی (مواد شیمیایی پیامرسان) را آزاد میکند. یکی از این مواد، «سروتونین» است که میتواند در ایجاد درد شکمی نقش داشته باشد.
محرکهای میگرن شکمی
محرکها در افراد مختلف متفاوت هستند، اما برخی از رایجترین آنها عبارتند از:
- استرس (مثلاً ناشی از مدرسه یا خانواده)
- خواب نامنظم یا بیکیفیت
- گرسنگی طولانیمدت
- کمآبی بدن
- سفر و بیماری حرکت
- فعالیت بدنی شدید
- مصرف غذاهای حاوی آمین بالا (مانند مرکبات، شکلات، پنیر، سالامی و ژامبون)
- غذاهای دارای افزودنی، رنگ یا طعمدهنده مصنوعی
- نورهای چشمکزن
- مصرف بیش از ۲۰۰ میلیگرم کافئین
نحوه تشخیص میگرن شکمی
تشخیص این بیماری میتواند دشوار باشد، زیرا بسیاری از بیماریها علائمی مشابه درد شکمی دارند.
همچنین کودکان ممکن است نتوانند بهخوبی نوع درد خود را توضیح دهند یا آن را از دلدرد معمولی تشخیص دهند.
هیچ آزمایش خاصی برای تشخیص قطعی این بیماری وجود ندارد. پزشک با بررسی دقیق علائم و سابقه پزشکی به تشخیص میرسد.
برای اطمینان از عدم وجود بیماریهای دیگر، ممکن است موارد زیر بررسی شود:
- سندرم استفراغ دورهای
- زخم معده
- بیماری کرون
- سندرم روده تحریکپذیر
- مشکلات کلیه یا مثانه
همچنین اقدامات زیر ممکن است انجام شود:
- بررسی سابقه پزشکی کودک و خانواده
- معاینه فیزیکی
- انجام آزمایشهایی مانند سونوگرافی یا عکسبرداری
درمان و جلوگیری از میگرن شکمی
در حال حاضر درمان قطعی برای میگرن شکمی وجود ندارد. درمان بیشتر بر پیشگیری از حملات و کنترل علائم تمرکز دارد.
راهکارهای پیشگیری
برای پیشگیری، شناسایی محرکها بسیار مهم است. ثبت علائم در یک دفترچه میتواند به شناسایی این عوامل کمک کند.
اقدامات مؤثر شامل:
- مدیریت استرس (از جمله استفاده از روشهایی مانند درمان شناختی-رفتاری)
- پیشگیری از بیماری حرکت هنگام سفر
- داشتن خواب منظم و باکیفیت
- پرهیز از نورهای محرک
- حذف غذاهای محرک از رژیم غذایی
داروهای پیشگیری
در حال حاضر داروی مشخصی بهطور رسمی برای این بیماری تأیید نشده، اما برخی داروها ممکن است توسط پزشک تجویز شوند:
- سیپروهپتادین
- پیزوتیفن
- پروپرانولول
- فلوناریزین
درمان هنگام حمله
در زمان بروز حمله:
- استراحت در محیطی تاریک و آرام
- استفاده از کمپرس سرد
داروهای ممکن:
- داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (مانند ایبوپروفن)
- داروهای ضدتهوع
- تریپتانها
چگونه به کودک مبتلا کمک کنیم؟
بیشتر کودکان با رسیدن به سن بلوغ بهتدریج از این بیماری بهبود مییابند. حدود ۶۰٪ آنها تا پایان نوجوانی دیگر دچار حمله نمیشوند.
با این حال، حدود ۷۰٪ از این افراد در آینده دچار میگرنهای سردردی خواهند شد.
میگرن شکمی میتواند باعث نگرانی شود و بر زندگی اجتماعی و تحصیلی کودک تأثیر بگذارد. مهم است که کودک را جدی بگیرید و از او حمایت کنید.
با پزشک درباره علائم صحبت کنید، سابقه خانوادگی را مطرح کنید و احتمال میگرن شکمی را بررسی نمایید.
همچنین ثبت محرکها و تلاش برای حذف آنها میتواند به پیشگیری از حملات آینده کمک کند.
دیدن درد کشیدن کودک میتواند برای والدین بسیار دشوار باشد. بهترین کاری که میتوانید انجام دهید، حمایت از کودک و پیگیری راهکارهای درمانی مناسب است. شناسایی محرکها از طریق ثبت روزانه علائم میتواند نقش مهمی در کنترل این بیماری داشته باشد.
اگر کودک در طول یک حمله چندین بار استفراغ کند، باید با پزشک تماس بگیرید. ممکن است نیاز به بستری شدن برای کنترل استفراغ و جلوگیری از کمآبی بدن باشد.
