هر روز صبح داستان همان است؛ حس گزگز آزاردهندهای که در انگشتانتان میپیچد و شانههایی که طبق معمول خشک شدهاند. دستهایتان را میکشید، شانهها را میچرخانید تا دوباره خون در آنها جریان پیدا کند و با خود میگویید: «حتماً بد خوابیدهام، چیز مهمی نیست.»
اما شاید موضوع فراتر از یک بدخوابی ساده باشد. نحوه قرارگیری بدن شما در طول شب ممکن است ریشه اصلی مشکل باشد و به مرور زمان آسیبهای جبرانناپذیری به سلامت شما وارد کند.
موقعیت «تیرکس» در خواب چیست؟
بسیاری از ما حتی متوجه نمیشویم که شبها چه اتفاقی میافتد. با بازوهای رها شده به خواب میرویم، اما حدود ساعت ۳ صبح، بدنمان در هم مچاله میشود. در شبکههای اجتماعی، به حالتی که در آن دستها از آرنج خم شده و به سمت قفسه سینه جمع میشوند، «موقعیت تیرکس» میگویند.
اگرچه این وضعیت ممکن است به شما احساس امنیت و راحتی بدهد، اما متخصصان هشدار میدهند که تکرار آن در هر شب، میتواند گزگزهای موقت را به آسیبهای عصبی دائمی تبدیل کند.
چرا این مدل خوابیدن خطرناک است؟
وقتی دستها را کاملاً خم کرده و زیر چانه یا سینه جمع میکنید، فشار شدیدی به اعصاب ناحیه آرنج و مچ دست وارد میشود. این وضعیت باعث:
- کاهش جریان خون در دستها.
- ایجاد حس بیحسی و سوزنسوزن شدن.
- فشار مضاعف به شانهها و خشکی مفاصل در صبحگاه میشود.
برخی از جراحان ارتوپد معتقدند که این فشار شبانه، دقیقاً مشابه حالتی است که در سندرم تونل کارپال رخ میدهد. نگه داشتن آرنج در حالت کاملاً خمیده برای ساعتهای متمادی، اعصاب را در فضاهای باریک مفصلی تحت فشار قرار میدهد و این وضعیت با گذشت زمان وخیمتر میشود.
نشانههای هشداردهنده که نباید نادیده بگیرید
بدن شما با زبان درد و بیحسی با شما صحبت میکند. کارشناسان فیزیوتراپی معتقدند علائم زیر نشاندهنده نارضایتی سیستم عصبی شماست:
- حس «دست مرده»: بیدار شدن با دستی که هیچ حسی ندارد و نیاز به تکان دادن شدید دارد.
- بیحسی طولانیمدت: اگر بیحسی دستها تا مدتی پس از بیداری باقی میماند یا در طول روز احساس ضعف میکنید.
- کاهش قدرت پنجه: اگر متوجه شدهاید اشیاء (مثل گوشی موبایل) مکرراً از دستتان میافتند.
- دردهای تیرکشنده: احساس درد که از بازو به سمت پایین حرکت میکند.
متخصصان طب خواب تاکید میکنند که اگر این فشارها برای هفتهها یا ماهها ادامه یابد، آسیب عصبی از حالت موقت خارج شده و ممکن است همیشگی شود.
چرا بدن ما ناخودآگاه در این وضعیت قفل میشود؟
مچاله شدن در خواب اغلب یک واکنش غریزی است؛ درست مثل زمانی که هوا سرد است و پتو را دور خود میپیچید. اما گاهی ریشه این موضوع روانی است.
وقتی سیستم عصبی به دلیل استرس مزمن، اضطراب، یا ضربههای روحی در وضعیت «هشدار» قرار دارد، بدن به طور ناخودآگاه وضعیتی تدافعی به خود میگیرد تا احساس امنیت بیشتری کند. روانشناسان بالینی مشاهده کردهاند که افرادی با اضطراب بالا، اغلب با شانههای منقبض و دستهای جمع شده از خواب بیدار میشوند. این نشان میدهد که بدن حتی در خواب هم در حال محافظت از خود در برابر تهدیدات احتمالی است.
چگونه بدنمان را برای خواب سالم بازآموزی کنیم؟
از آنجایی که در هنگام خواب کنترلی روی اراده خود ندارید، باید از موانع فیزیکی استفاده کنید تا بدن نتواند به وضعیت تیرکس بازگردد:
۱. استفاده از سد فیزیکی
یک حوله کوچک را دور آرنج خود بپیچید و آن را با یک باند کشی شل ببندید. این کار باعث میشود خم کردن کامل دست ناخوشایند شود و بدون اینکه شما را کاملاً بیدار کند، مانع از جمع شدن دست شود.
۲. راهکار برای کسانی که به پهلو میخوابند
- یک بالش کوچک یا حوله تا شده را بین بازوها و قفسه سینه قرار دهید تا از خم شدن کامل دستها جلوگیری کند.
- یک بالش بدنی (Body Pillow) بزرگ را در آغوش بگیرید تا دستها در وضعیت خنثی قرار بگیرند.
۳. راهکار برای کسانی که به پشت میخوابند
دستهای خود را در طرفین بدن یا روی بالشی در نزدیکی لگن قرار دهید. دستها باید صاف یا فقط کمی خمیده باشند. هرگز آنها را زیر بدن یا زیر بالش تکیه ندهید.
۴. آرامسازی سیستم عصبی قبل از خواب
از آنجایی که این وضعیت خوابیدن اغلب ناشی از استرس است، تمرینات تنفسی، کششهای ملایم یا یادداشت روزانه قبل از خواب میتواند به بدن بفهماند که در محیطی امن قرار دارد و نیازی به گارد گرفتن فیزیکی نیست.
نکته پایانی
اگر با دستهای بیحس یا شانههای خشک بیدار میشوید، نیازی به تغییر کل سبک زندگی ندارید؛ فقط چند تغییر کوچک در چیدمان بالشها کافی است. دایناسور تیرکس نمیتوانست وضعیت بدنش را تغییر دهد، اما شما میتوانید! از همین امشب شروع کنید تا از اعصاب و مفاصل خود محافظت کنید.
