گیاهان آپارتمانی حساسیت زا کدامند؟

گیاهان آپارتمانی، با آن همه زیبایی و طراوتی که به فضای خانه می بخشند، گاهی می توانند به یکی از منابع پنهان آلرژی و حساسیت در محیط داخلی تبدیل شوند. شاید برایتان عجیب باشد، اما این موجودات دوست داشتنی، علاوه بر تولید اکسیژن، ممکن است موادی را در هوا پخش کنند که برای برخی افراد آزاردهنده باشد. در این مطلب نگاهی می اندازیم به اینکه کدام گیاهان آپارتمانی می توانند عامل ایجاد حساسیت باشند، این حساسیت چگونه بروز می کند و چه راه هایی برای کاهش آن وجود دارد.

حساسیت به گیاهان آپارتمانی چگونه اتفاق می افتد؟

برخلاف تصور رایج که گرده گل ها را عامل اصلی آلرژی می داند، ماجرای حساسیت به گیاهان خانگی کمی متفاوت است. بیشتر گیاهانی که در خانه نگهداری می کنیم، گرده بسیار کمی تولید می کنند و این گرده به سختی در هوای داخل خانه پخش می شود. بنابراین، گرده گیاهان داخل خانه به ندرت مقصر اصلی است. پس مشکل از کجاست؟

پاسخ را باید در سه عامل اصلی جستجو کرد: شیره گیاهی (لاتکس)، هاگ های کپک و گرد و غبار. برخی از گیاهان محبوب خانگی، شیره ای چسبناک و شیری رنگ به نام لاتکس دارند. این شیره حاوی پروتئین هایی است که می تواند از راه های گوناگون، از تماس پوستی گرفته تا استنشاق، واکنش های آلرژیک بدن را بیدار کند.

عامل دوم، کپک ها هستند. خاک گلدان که همیشه مرطوب نگه داشته می شود، مکان ایده آلی برای رشد کپک ها و قارچ های میکروسکوپی است. این موجودات ریز، هاگ های خود را در هوا رها می کنند که با استنشاق آنها، علائمی شبیه به آلرژی های تنفسی مانند عطسه، آبریزش بینی و خارش چشم بروز می کند. همچنین، برگ های پهن برخی گیاهان می تواند مانند یک فیلتر طبیعی، گرد و غبار و هاگ های کپک را به دام بیندازد و به مرور زمان خود به منبعی از عوامل حساسیت زا تبدیل شود.

در نهایت، عطر تند و قوی برخی از گل های زینتی نیز می تواند برای افرادی که به بوها حساسیت دارند، باعث تحریک مجاری تنفسی و بروز علائمی مانند سرفه یا تنگی نفس شود.

کدام گیاهان آپارتمانی بیشترین حساسیت را ایجاد می کنند؟

بر اساس پژوهش های علمی و مشاهدات بالینی، برخی از گیاهان به طور قابل توجهی بیشتر از سایرین با واکنش های آلرژیک مرتبط هستند. در ادامه با رایج ترین آنها آشنا می شویم:

فیکوس بنجامین (انجیر برگ ریز)

فیکوس بنجامین، با برگ های براق و قامت افراشته اش، یکی از محبوب ترین گیاهان آپارتمانی و در عین حال از شایع ترین عوامل آلرژی زای خانگی است. شیره سفید رنگ و لاتکس مانند این گیاه، حاوی مواد حساسیت زای قوی است. با خشک شدن این شیره روی برگ ها، ذرات آن با گرد و غبار ترکیب شده و در هوا پخش می شوند و می توانند از راه استنشاق، علائمی مانند عطسه، آبریزش بینی، خارش چشم و حتی کهیر تماسی را ایجاد کنند. مطالعات نشان داده اند که درصد بالایی از افراد مستعد آلرژی، به این گیاه واکنش نشان می دهند و این واکنش با تولید آنتی بادی های اختصاصی در بدن همراه است. حتی در موارد نادری، تماس با شیره آن می تواند باعث واکنش های شدیدتر تنفسی شود.

دیفن باخیا (برگ عبایی)

این گیاه با برگ های پهن و رنگارنگش، زینت بخش بسیاری از خانه هاست. اما زیبایی دیفن باخیا یک هشدار به همراه دارد: شیره آن حاوی بلورهای ریزی به نام اگزالات کلسیم است. تماس پوست با این شیره می تواند به سرعت باعث سوزش، قرمزی و خارش شدید شود. حتی اگر شیره گیاه به طور تصادفی وارد چشم یا دهان شود، می تواند آسیب های جدی تری ایجاد کند. به دلیل همین خاصیت تحریک کنندگی قوی، دیفن باخیا در میان گیاهانی با بالاترین پتانسیل ایجاد حساسیت های پوستی قرار می گیرد.

یوکا (زنگوله ای)

یوکا با آن برگ های شمشیری و مقاومت بالا، گیاهی پرطرفدار است. اما این گیاه نیز می تواند برای افراد مستعد آلرژی مشکل ساز باشد. شیره یوکا می تواند باعث درماتیت تماسی (التهاب پوست) شده و تنفس ذرات ناشی از آن نیز ممکن است علائمی شبیه به آسم را تحریک کند. جالب است بدانید که در یک مطالعه، یوکا به عنوان شایع ترین گیاه ایجادکننده حساسیت در میان بیماران مبتلا به آلرژی های تنفسی شناخته شد.

پوتوس (پاپیتال)

پوتوس از آن دسته گیاهان همیشه محبوب است که تقریباً در هر خانه ای پیدا می شود. علت اصلی حساسیت زا بودن آن، شیره گیاه است که می تواند در تماس با پوست باعث آزردگی و خارش شود. علاوه بر این، برگ های پهن پوتوس می توانند گرد و غبار زیادی را روی خود جمع کنند که خود یک عامل تشدیدکننده علائم آلرژی برای افراد حساس به گرد و غبار است. خبر خوب اینکه این گیاه گرده ای تولید نمی کند، پس برای کسانی که فقط به گرده حساسیت دارند، گزینه کم خطری محسوب می شود.

اسپاتی فیلوم (گل چمچه ای یا لیلی صلح)

این گیاه با گل های سفید و براقش، نماد صلح و آرامش است، اما می تواند برای برخی افراد آغازگر یک نبرد آلرژیک باشد. تماس با شیره اسپاتی فیلوم ممکن است باعث ایجاد کهیر تماسی یا حساسیت های پوستی شود. همچنین گزارش های علمی از مواردی حکایت دارند که تماس شغلی با این گیاه منجر به آلرژی های تنفسی و پوستی همزمان شده است.

سرخس ها

سرخس ها با آن برگ های ظریف و پرپشت خود، از قدیمی ترین گیاهان روی زمین هستند. مشکل اصلی این گیاهان، گرده یا شیره نیست، بلکه هاگ های ریزی است که از اندام های تولیدمثلی خود در پشت برگ ها رها می کنند. این هاگ ها می توانند در هوا معلق شده و درست مانند گرده ها، واکنش های آلرژیک تنفسی ایجاد کنند. علاوه بر این، رطوبت بالای مورد نیاز برای رشد سرخس ها، آنها را به میزبان خوبی برای رشد کپک در خاک گلدان تبدیل می کند.

گل حنا

این گیاه گلدار و رنگارنگ که در بسیاری از خانه ها و بالکن ها یافت می شود، می تواند به دلیل عطر تند و همچنین شیره گیاهی خود برای افراد حساس مشکل آفرین باشد. تماس با شیره آن ممکن است منجر به درماتیت تماسی شده و بوی گل هایش مجاری تنفسی را تحریک کند.

بنفشه آفریقایی

بنفشه آفریقایی با آن گل های مخملی و برگ های کرک دارش، اگرچه بسیار دوست داشتنی است، اما گاهی می تواند علائم تنفسی را در افراد حساس تحریک کند. از طرفی، برگ های پرزدار آن به راحتی گرد و غبار را به دام می اندازند که این خود می تواند برای مبتلایان به آلرژی گرد و غبار مشکل آفرین باشد.

آیا این حساسیت برای همه اتفاق می افتد؟

خبر خوب این است که تماس با این گیاهان لزوماً به معنای بروز آلرژی نیست. واکنش های آلرژیک بیشتر در افرادی رخ می دهد که زمینه ابتلا به آلرژی های دیگر (آتوپی) را دارند. به عنوان مثال، کسانی که سابقه آلرژی های فصلی، آسم یا حساسیت های غذایی دارند، بیشتر مستعد واکنش به این گیاهان هستند. در واقع، حساسیت به گیاهان خانگی اغلب به شکل یک واکنش متقاطع با سایر آلرژن ها بروز می کند؛ یعنی کسی که به لاتکس دستکش یکبار مصرف آلرژی دارد، ممکن است به فیکوس بنجامین هم واکنش نشان دهد.

علائم هشداردهنده؛ از کجا بفهمیم به گیاهمان حساسیت داریم؟

واکنش به گیاهان آپارتمانی معمولاً به دو شکل اصلی بروز می کند:

• علائم پوستی: شایع ترین نشانه، قرمزی، خارش، سوزش و ایجاد تاول های ریز روی پوست دست یا صورت است که پس از تماس مستقیم با شیره گیاه رخ می دهد.
• علائم تنفسی و چشمی: عطسه های مکرر، آبریزش یا گرفتگی بینی، سرفه، خس خس سینه، تنگی نفس و خارش و آبریزش چشم ها از علائم شایعی هستند که ممکن است پس از استنشاق ذرات آلرژی زا یا عطر گیاه بروز کنند.

اگر پس از ورود یک گیاه جدید به خانه یا پس از دست زدن به برگ های گیاهی خاص، چنین علائمی را تجربه می کنید، احتمال دارد که آن گیاه مقصر باشد.

راهکارهای پیشگیری از آلرژی به گیاهان خانگی

داشتن آلرژی به این معنی نیست که باید برای همیشه از نعمت گل و گیاه در خانه محروم شوید. با رعایت چند نکته ساده می توانید ریسک بروز حساسیت را به حداقل برسانید:

• گیاه مناسب انتخاب کنید: پیش از خرید، در مورد گیاه تحقیق کنید. از آوردن گیاهانی که شیره سمی یا حساسیت زا دارند، گرده زیادی تولید می کنند یا عطر بسیار تندی دارند، خودداری کنید.
• هنگام کار با گیاه دستکش بپوشید: هنگام تعویض گلدان، قلمه زدن یا تمیز کردن برگ ها، حتماً از دستکش استفاده کنید و پس از اتمام کار، دست های خود را به طور کامل بشویید.
• برگ ها را تمیز نگه دارید: با یک دستمال مرطوب، برگ های گیاهان پهن برگ را به طور مرتب گردگیری کنید تا از تجمع گرد و غبار و هاگ های کپک جلوگیری شود.
• از آبیاری بیش از حد بپرهیزید: رطوبت مداوم خاک، بهترین بستر برای رشد کپک است. اجازه دهید سطح خاک گلدان بین دو آبیاری خشک شود. همچنین می توانید برای جلوگیری از پخش هاگ های کپک، روی خاک گلدان را با یک لایه نازک سنگ ریزه بپوشانید.
• تهویه مناسب را فراهم کنید: جریان هوای کافی در منزل، به ویژه در فصول سرد که پنجره ها بسته هستند، به کاهش غلظت آلرژن ها در هوا کمک می کند.
• گیاه را به اتاق خواب راه ندهید: اگر به آلرژی های تنفسی یا آسم مبتلا هستید، بهتر است محل استراحتتان را کاملاً عاری از گیاه نگه دارید.

معرفی چند گیاه دوستدار مبتلایان به آلرژی

اگر با وجود تمام این احتیاط ها همچنان نگران هستید، می توانید به سراغ گیاهانی بروید که به طور طبیعی حساسیت کمتری ایجاد می کنند. برخی از این گیاهان “ضد حساسیت” عبارتند از:

• ارکیده: گرده ارکیده به صورت توده های چسبناکی است که در هوا پخش نمی شود، از این رو یک انتخاب عالی برای افراد مبتلا به آلرژی به گرده است.
• گیاه مار (سانسوریا): این گیاه مقاوم و کم توقع، گرده ناچیزی تولید می کند و یکی از بهترین گزینه ها برای فضای داخلی است.
• گیاه ZZ (زامیفولیا): این گیاه با برگ های براق و ساقه های ضخیم، بسیار مقاوم است و به ندرت ایجاد حساسیت می کند.
• ساکولنت ها و کاکتوس ها: این گروه از گیاهان معمولاً گرده افشانی محدودی دارند و جزء گیاهان بی خطر برای مبتلایان به آلرژی به حساب می آیند.

سوالات متداول