با شروع فصل بهار و رویش دوباره گیاهان، یا در روزهای پایانی تابستان و آغاز پاییز، بسیاری از ما دچار علائمی مثل عطسههای پشت سر هم، آبریزش بینی و خارش چشم میشویم. این وضعیت که به آن «آلرژی فصلی» یا «تب یونجه» هم گفته میشود، یکی از شایعترین مشکلات سلامتی در فصلهای خاص سال است. در واقع میلیونها نفر در سراسر جهان این علائم را تجربه میکنند و جالب است بدانید که شیوع آن در ایران نیز بسیار بالاست.
اما گاهی اوقات تشخیص اینکه دچار آلرژی فصلی شدهایم یا یک سرماخوردگی ساده، دشوار میشود. در این مطلب ابتدا با علائم اصلی آلرژی فصلی آشنا میشویم و سپس یاد میگیریم چطور آن را از سرماخوردگی و سایر مشکلات تشخیص دهیم.
آلرژی فصلی دقیقا چیست؟
پیش از آنکه سراغ علائم برویم، بهتر است بدانیم آلرژی فصلی چه اتفاقی در بدن ما میافتد. تصور کنید سیستم ایمنی بدن مثل یک نگهبان همیشه بیدار است که از بدن در برابر مهاجمان مضر مثل ویروسها و باکتریها محافظت میکند. اما گاهی این نگهبان بیش از حد حساس میشود و به مواد کاملا بیضرری مثل گرده گیاهان، هاگ کپکها یا گرد و غبار واکنش نشان میدهد. به این مواد «آلرژن» یا ماده حساسیتزا میگوییم.
وقتی فردی که مستعد آلرژی است با این مواد روبرو میشود، سیستم ایمنی بدنش مادهای به نام «هیستامین» و سایر مواد شیمیایی را آزاد میکند. آزاد شدن این مواد همان چیزی است که باعث بروز علائم آزاردهنده آلرژی میشود. نکته مهم اینجاست که آلرژی فصلی معمولا در فصلهای خاصی از سال بروز میکند، یعنی همان زمانی که میزان گرده گیاهان در هوا بیشتر است.
شایعترین علائم آلرژی فصلی
علائم آلرژی فصلی ممکن است از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد، اما یک سری علائم اصلی وجود دارند که در بیشتر افراد دیده میشوند. این علائم معمولا در عرض چند دقیقه پس از تماس با ماده حساسیتزا ظاهر میشوند:
- عطسههای مکرر و پشت سر هم
- آبریزش بینی (ترشحات معمولا شفاف و رقیق است)
- گرفتگی یا کیپ شدن بینی
- خارش بینی، سقف دهان یا گلو
- سرفههای خشک و مکرر (به ویژه در شب)
- قرمزی، خارش و اشکریزش چشمها
- احساس فشار و درد در ناحیه گونهها و پیشانی
- کاهش حس بویایی و چشایی
- خستگی و احساس کسالت (به دلیل اختلال در خواب شبانه)
نکته جالب این است که بسیاری از افراد در فصل آلرژی احساس میکنند مدام خسته هستند. این خستگی معمولا به خاطر گرفتگی بینی و اختلال در خواب شبانه ایجاد میشود. همچنین گاهی ممکن است ترشحات از پشت بینی به سمت گلو حرکت کند که به آن «ترشحات پشت حلق» میگوییم؛ این وضعیت میتواند باعث سرفههای مزمن و تحریک گلو شود.
مهمترین سوال: تفاوت آلرژی فصلی با سرماخوردگی چیست؟
شاید برای شما هم پیش آمده که با دیدن عطسه و آبریزش بینی، مطمئن نباشید که سرما خوردهاید یا آلرژی دارید. شباهت این دو واقعا زیاد است، اما چند تفاوت کلیدی وجود دارد که با دانستن آنها میتوانید تشخیص درستی داشته باشید.
۱. مدت زمان علائم: سرماخوردگی معمولا بین ۳ تا ۷ روز طول میکشد و بعد از آن بهبود پیدا میکنید. اما آلرژی فصلی ممکن است هفتهها یا حتی ماهها ادامه داشته باشد. اگر علائم شما بیش از ۱۰ روز طول کشید، احتمال آلرژی بیشتر است.
۲. تب و بدندرد: یکی از بهترین راههای تشخیص، توجه به تب است. در سرماخوردگی ممکن است تب خفیف و بدندرد داشته باشید، اما آلرژی فصلی تقریبا هرگز با تب همراه نیست. اگر تب دارید، احتمالا با یک عفونت ویروسی مثل سرماخوردگی یا آنفولانزا روبرو هستید.
۳. نوع ترشحات بینی: در آلرژی فصلی، ترشحات بینی معمولا شفاف، رقیق و آبکی است. اما در سرماخوردگی، ترشحات ممکن است غلیظتر و به رنگ زرد یا سبز درآیند.
۴. خارش: خارش چشم، بینی یا گلو یکی از نشانههای بسیار شایع آلرژی است که در سرماخوردگی به ندرت دیده میشود. اگر چشمهایتان میخارد و همزمان عطسه میکنید، به احتمال زیاد پای آلرژی در میان است.
۵. زمان شروع علائم: علائم سرماخوردگی معمولا به تدریج و طی چند روز ظاهر میشوند، اما علائم آلرژی فصلی به طور ناگهانی و بلافاصله پس از تماس با ماده حساسیتزا شروع میشوند.
محرکهای آلرژی فصلی را بشناسیم
برای مدیریت بهتر آلرژی فصلی، خوب است بدانیم چه چیزهایی باعث تحریک آن میشوند:
- گرده درختان: در اوایل بهار، درختانی مثل بید، چنار، سرو و کاج گردهافشانی میکنند.
- گرده چمنها و علفها: در اواخر بهار و طول تابستان اوج میگیرد.
- گرده علفهای هرز (مثل راگوید یا شمعدانی وحشی): در اواخر تابستان و پاییز بیشترین میزان را دارد.
- هاگ کپکها: در محیطهای مرطوب و در فصل پاییز که برگها میریزند، هاگ کپکها در هوا پخش میشوند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
آلرژی فصلی اگرچه معمولا خطرناک نیست، اما میتواند کیفیت زندگی را به شدت کاهش دهد. اگر علائم زیر را دارید، بهتر است به پزشک مراجعه کنید:
- علائم با داروهای بدون نسخه هم بهبود پیدا نمیکنند.
- علائم آنقدر شدید است که خواب و فعالیت روزمره شما را مختل کرده.
- دچار عفونتهای مکرر سینوسی شدهاید.
- مطمئن نیستید که آلرژی دارید یا مشکل دیگری مثل آسم یا پولیپ بینی.
پزشک میتواند با انجام تستهای آلرژی (مثل تست پوستی یا آزمایش خون) تشخیص دقیق بدهد و درمان مناسب را تجویز کند.
پرسشهای متداول
آیا آلرژی فصلی میتواند باعث تب شود؟
خیر. آلرژی فصلی به خودی خود باعث تب نمیشود. اگر همراه با علائمی مثل عطسه و آبریزش بینی، تب هم دارید، به احتمال زیاد دچار یک عفونت ویروسی مثل سرماخوردگی یا آنفولانزا شدهاید.
آیا آلرژی فصلی فقط در بهار اتفاق میافتد؟
خیر. اگرچه آلرژی فصلی در بهار بسیار شایع است، اما ممکن است در تابستان (به دلیل گرده چمنها) و به ویژه در پاییز (به دلیل گرده علفهای هرز و هاگ کپکها) هم بروز کند. حتی برخی افراد ممکن است در تمام طول سال علائم داشته باشند.
چگونه میتوان در خانه علائم آلرژی فصلی را کاهش داد؟
شستن دستها و صورت پس از بازگشت به خانه، بستن پنجرهها در روزهای پر گرده، دوش گرفتن قبل از خواب، استفاده از دستگاه تصفیه هوا و شستشوی بینی با سرم نمکی (آب نمک رقیق) از راهکارهای موثر خانگی برای کاهش علائم آلرژی فصلی هستند.
