التهاب لثه به التهاب بافت لثه در اطراف دندانها گفته میشود. این مشکل معمولاً در اثر تجمع پلاک باکتریایی روی دندانها ایجاد میشود و میتواند باعث قرمزی، تورم، حساسیت و خونریزی لثه شود. التهاب لثه در مراحل اولیه معمولاً برگشتپذیر است؛ اما اگر بهموقع درمان نشود، ممکن است به بیماری شدیدتر لثه و آسیب به بافتها و استخوان نگهدارنده دندانها منجر شود.
التهاب لثه چه علائمی دارد؟
یکی از نکات مهم درباره التهاب لثه این است که همیشه با درد همراه نیست. به همین دلیل ممکن است فرد مدتی متوجه مشکل نشود و تنها هنگام مسواک زدن یا نخ دندان کشیدن، خونریزی لثه را ببیند.
شایعترین علائم التهاب لثه عبارتاند از:
- قرمز شدن لثه
- متورم یا پفکرده شدن لثه
- خونریزی هنگام مسواک زدن یا استفاده از نخ دندان
- حساس یا دردناک شدن لثه
- بوی بد مداوم دهان
- حساسیت یا ناراحتی هنگام جویدن در بعضی افراد
- تغییر ظاهر لثه و فاصله گرفتن آن از دندان در موارد پیشرفتهتر بیماری لثه
لثه سالم معمولاً سفت، بدون تورم و بدون خونریزی است. بنابراین خونریزی مکرر لثه، حتی اگر بدون درد باشد، علامتی نیست که بهتر باشد نادیده گرفته شود.
مهمترین علت التهاب لثه چیست؟
شایعترین علت التهاب لثه، تجمع پلاک روی دندانهاست. پلاک یک لایه چسبناک حاوی باکتری است که بهطور طبیعی در دهان تشکیل میشود. اگر این لایه بهصورت روزانه بهخوبی پاک نشود، باکتریهای موجود در آن میتوانند باعث تحریک و التهاب لثه شوند.
اگر پلاک برای مدت طولانی روی دندان باقی بماند، ممکن است سفت شده و به جرم دندان تبدیل شود. جرم دندان با مسواک معمولی بهطور کامل از بین نمیرود و معمولاً به پاکسازی حرفهای توسط دندانپزشک یا متخصص بهداشت دهان و دندان نیاز دارد. باقی ماندن جرم میتواند محیط مناسبی برای تجمع بیشتر باکتریها و تشدید التهاب ایجاد کند.
چه عواملی احتمال التهاب لثه را بیشتر میکنند؟
رعایت نکردن بهداشت دهان تنها عامل خطر نیست. بعضی شرایط میتوانند احتمال ابتلا به التهاب لثه یا بیماریهای لثه را افزایش دهند.
سیگار و دخانیات
مصرف دخانیات یکی از عوامل مهم مرتبط با بیماریهای لثه است و میتواند روند بهبود بافت لثه و پاسخ به درمان را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
دیابت
افراد مبتلا به دیابت بیشتر در معرض بیماریهای لثه قرار دارند، بهویژه زمانی که کنترل قند خون مناسب نباشد. به همین دلیل مراقبت منظم از دهان و دندان برای این افراد اهمیت بیشتری دارد.
تغییرات هورمونی
تغییرات هورمونی در دوران بارداری و برخی دورههای دیگر زندگی میتواند لثه را نسبت به التهاب حساستر کند. به همین دلیل ممکن است بعضی زنان در دوران بارداری بیشتر دچار تورم یا خونریزی لثه شوند.
دندانهای نامرتب یا دسترسی دشوار برای تمیز کردن
وقتی دندانها بههمریخته باشند یا بعضی نواحی دهان بهسختی با مسواک و نخ دندان تمیز شوند، احتمال باقی ماندن پلاک و ایجاد التهاب بیشتر میشود.
خشکی دهان
برخی بیماریها یا داروها میتوانند تولید بزاق را کاهش دهند. کاهش بزاق و خشکی دهان ممکن است پاکسازی طبیعی دهان را ضعیف کرده و احتمال مشکلات لثه را افزایش دهد.
تغذیه نامناسب
رژیم غذایی نامناسب و دریافت ناکافی بعضی مواد مغذی، از جمله ویتامین C، میتواند با افزایش خطر مشکلات لثه همراه باشد.
برخی داروها و بیماریها
بعضی داروها، از جمله برخی داروهای مرتبط با صرع، بعضی داروهای فشار خون و برخی درمانهای سرطان، ممکن است بر سلامت لثه اثر بگذارند. برخی بیماریها و مشکلات سیستم ایمنی نیز میتوانند خطر بیماریهای لثه را افزایش دهند.
التهاب لثه چگونه ایجاد میشود؟
فرایند ایجاد التهاب لثه معمولاً به این شکل است:
ابتدا پلاک روی دندان تشکیل میشود. اگر پلاک روزانه پاک نشود، باکتریهای موجود در آن به لثه اطراف دندانها آسیب میزنند و واکنش التهابی ایجاد میکنند. در نتیجه لثه بهتدریج قرمز، متورم و مستعد خونریزی میشود.
ادامه این وضعیت میتواند باعث سفت شدن پلاک و تشکیل جرم شود. جرم نیز پاک کردن پلاک را دشوارتر میکند و میتواند التهاب را بیشتر کند. در صورت ادامه بیماری، باکتریها ممکن است به زیر خط لثه راه پیدا کنند و آسیب عمیقتری به بافتهای نگهدارنده دندان وارد شود.
تفاوت التهاب لثه با بیماری شدید لثه چیست؟
التهاب لثه معمولاً مرحله ابتدایی بیماری لثه است. در این مرحله، لثه دچار التهاب میشود اما هنوز آسیب غیرقابل برگشت به استخوان اطراف دندان ایجاد نشده است. به همین دلیل، در بسیاری از موارد میتوان با مراقبت مناسب و درمان بهموقع، وضعیت لثه را به حالت سالم برگرداند.
در مقابل، در بیماری پیشرفتهتر لثه، التهاب میتواند به بافتها و استخوانی که دندان را نگه میدارند گسترش پیدا کند. این وضعیت ممکن است باعث لق شدن دندان، تحلیل استخوان و در نهایت از دست رفتن دندان شود.
به همین دلیل، خونریزی لثه را نباید صرفاً یک مشکل جزئی یا طبیعی در نظر گرفت. تشخیص و درمان در مرحله التهاب لثه میتواند از پیشرفت بیماری جلوگیری کند.
التهاب لثه چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص التهاب لثه معمولاً با معاینه دهان و لثه توسط دندانپزشک انجام میشود. دندانپزشک میزان قرمزی، تورم و خونریزی لثه را بررسی میکند و وضعیت دندانها و بافت اطراف آنها را ارزیابی میکند.
در صورت شک به بیماری پیشرفتهتر، ممکن است فضای بین دندان و لثه اندازهگیری شود. تصویربرداری با اشعه ایکس نیز در شرایط لازم میتواند برای بررسی وضعیت استخوان اطراف دندانها به کار رود.
درمان التهاب لثه چیست؟
هدف اصلی درمان، از بین بردن پلاک و جرم و کنترل التهاب است. نوع درمان به شدت مشکل و وضعیت دهان و دندان بستگی دارد.
بهبود بهداشت دهان
در موارد اولیه، اصلاح روش مراقبت از دهان میتواند نقش مهمی در برطرف شدن التهاب داشته باشد. مسواک زدن منظم و تمیز کردن روزانه فضای بین دندانها به حذف پلاک کمک میکند.
بهطور معمول توصیه میشود دندانها دستکم دو بار در روز و هر بار حدود دو دقیقه با خمیردندان حاوی فلوراید مسواک زده شوند و فضای بین دندانها نیز هر روز تمیز شود.
جرمگیری حرفهای
اگر روی دندانها جرم تشکیل شده باشد، ممکن است پاکسازی حرفهای لازم باشد. جرم سفتشده با مسواک و نخ دندان معمولی برداشته نمیشود و باید توسط دندانپزشک یا متخصص بهداشت دهان و دندان پاک شود.
در التهاب لثه ساده، معمولاً درمان حرفهای همراه با رعایت دقیق بهداشت دهان در خانه برای کنترل مشکل کافی است.
درمان عمیقتر در بیماری پیشرفته
اگر التهاب به بیماری پیشرفتهتر لثه تبدیل شده باشد و فضاهای عمیقی بین دندان و لثه ایجاد شده باشد، ممکن است پاکسازی عمیقتر سطوح ریشه دندان لازم شود. در بعضی شرایط نیز دندانپزشک ممکن است درمانهای دارویی یا روشهای تخصصیتر را پیشنهاد کند.
دهانشویه
برخی دهانشویههای دارای مواد ضدباکتری میتوانند در کنار مسواک و تمیز کردن فضای بین دندانها به کاهش پلاک و التهاب لثه کمک کنند. با این حال، دهانشویه جای مسواک زدن و تمیز کردن بین دندانها را نمیگیرد
استفاده از بعضی دهانشویههای دارویی، بهویژه فرآوردههای حاوی کلرهگزیدین، باید طبق نظر دندانپزشک انجام شود؛ زیرا مصرف برخی از این فرآوردهها میتواند باعث تغییر رنگ دندان یا زبان شود.
برای التهاب لثه در خانه چه کار کنیم؟
اگر لثهها هنگام مسواک زدن خونریزی میکنند، قطع کردن کامل مسواک زدن معمولاً راهحل مناسبی نیست؛ زیرا باقی ماندن پلاک میتواند التهاب را بیشتر کند. مراقبت منظم و صحیح از دندانها و تمیز کردن فضای بین آنها بخش مهمی از کنترل التهاب است.
بهتر است:
- روزی دو بار دندانها را با خمیردندان حاوی فلوراید مسواک بزنید.
- هر روز فضای بین دندانها را با نخ دندان یا ابزار مناسب تمیز کنید.
- مسواک را زمانی که موهای آن فرسوده شدهاند تعویض کنید.
- مصرف دخانیات را کنار بگذارید.
- برای معاینه و پاکسازی حرفهای، طبق توصیه دندانپزشک بهطور منظم مراجعه کنید.
آیا التهاب لثه خودش خوب میشود؟
التهاب لثه در بسیاری از موارد با مراقبت صحیح و حذف عامل ایجادکننده قابل برگشت است، اما نباید برای مدت طولانی بدون بررسی رها شود. اگر التهاب ناشی از تجمع پلاک یا جرم باشد، تنها کاهش موقت علائم بدون برطرف کردن علت اصلی ممکن است مشکل را دوباره برگرداند.
همچنین اگر خونریزی لثه بهصورت مکرر ادامه پیدا کند، بهتر است علت دقیق آن توسط دندانپزشک بررسی شود؛ زیرا هر خونریزی لثهای الزاماً فقط ناشی از التهاب ساده نیست.
چه زمانی برای التهاب لثه باید به دندانپزشک مراجعه کرد؟
وجود هر یک از علائم زیر میتواند دلیلی برای مراجعه به دندانپزشک باشد:
- خونریزی مکرر هنگام مسواک یا نخ دندان
- لثههای قرمز، متورم یا دردناک
- بوی بد مداوم دهان
- عقب رفتن لثه
- لق شدن دندان
- درد هنگام جویدن
- ایجاد چرک یا ترشح در اطراف لثه و دندان
- زخم یا لکههای غیرطبیعی در دهان
تورم شدید، درد قابلتوجه، لق شدن دندانها، ایجاد توده در دهان یا زخمهایی که برطرف نمیشوند، نیاز به ارزیابی سریعتر دارند.
آیا التهاب لثه در دوران بارداری شایعتر است؟
بله. تغییرات هورمونی دوران بارداری میتواند حساسیت لثهها را نسبت به پلاک افزایش دهد و احتمال قرمزی، تورم و خونریزی لثه را بیشتر کند. به همین دلیل رعایت بهداشت دهان و مراجعه منظم به دندانپزشک در این دوران اهمیت ویژهای دارد.
آیا التهاب لثه در کودکان هم دیده میشود؟
التهاب لثه فقط مختص بزرگسالان نیست و در کودکان و نوجوانان نیز ممکن است ایجاد شود. تجمع پلاک، دشواری در تمیز کردن دندانها و برخی تغییرات هورمونی در دوران بلوغ از عواملی هستند که میتوانند در ایجاد بیماریهای لثه نقش داشته باشند.
چگونه از التهاب لثه پیشگیری کنیم؟
پیشگیری از التهاب لثه بیشتر از هر چیز به کنترل منظم پلاک وابسته است. مسواک زدن دو بار در روز، تمیز کردن روزانه فضای بین دندانها، مراجعه منظم برای معاینه و پاکسازی حرفهای، داشتن تغذیه مناسب و پرهیز از مصرف دخانیات از مهمترین اقدامات برای حفظ سلامت لثه هستند.
نکته مهم این است که مراقبت از لثه فقط زمانی اهمیت ندارد که درد یا خونریزی ایجاد شده باشد. بسیاری از مشکلات لثه در مراحل اولیه میتوانند علائم کمی داشته باشند یا حتی بدون درد باشند. مراقبت روزانه و معاینه منظم میتواند به شناسایی زودهنگام مشکل کمک کند.
