تغییر کوچکی در شیوه راه رفتن می‌تواند درد ناشی از آرتروز زانو را به اندازه برخی داروها کاهش دهد و هم‌زمان به محافظت از غضروف زانو در برابر آسیب‌های بیشتر کمک کند.
اگر کاهش درد آرتروز زانو به مصرف قرص، تزریق یا جراحی نیاز نداشته باشد و تنها با تغییر شیوه راه رفتن امکان‌پذیر شود، چه؟ یک کارآزمایی بالینی نشان می‌دهد که تنظیم دقیق زاویه قرارگیری پاها هنگام راه رفتن می‌تواند تأثیر قابل توجهی داشته باشد. پس از یک سال، افرادی که یاد گرفته بودند با زاویه‌ای متناسب با شرایط خود راه بروند، در مقایسه با افرادی که درمان ساختگی دریافت کرده بودند، کاهش چشمگیری در درد زانو گزارش کردند. همچنین نشانه‌های امیدوارکننده‌ای از کندتر شدن روند تخریب غضروف زانو در آن‌ها دیده شد.
میزان کاهش درد با اثری که از برخی داروهای رایج گزارش شده، قابل مقایسه بود. مهم‌تر اینکه این روش ممکن است به عاملی بپردازد که مسکن‌ها قادر به رفع آن نیستند: فشار بیش از حد بر مفصل زانو که در پیشرفت آرتروز نقش دارد.
تغییر ساده در راه رفتن می‌تواند به مقابله با آرتروز زانو کمک کند
آرتروز حدود ۲۲ درصد از بزرگسالان بالای ۴۰ سال را درگیر می‌کند و یکی از علت‌های مهم ناتوانی به شمار می‌رود. این بیماری به‌تدریج غضروف را تخریب می‌کند؛ همان بافت صاف و محافظی که انتهای استخوان‌ها را می‌پوشاند و کمک می‌کند مفاصل با اصطکاک کمی حرکت کنند.
با آسیب دیدن غضروف، فعالیت‌های روزمره‌ای مانند راه رفتن، بالا رفتن از پله‌ها و بلند شدن از صندلی می‌توانند دردناک‌تر شوند. ورزش، فیزیوتراپی، کنترل وزن و داروها به مدیریت علائم کمک می‌کنند، اما در حال حاضر درمانی شناخته‌شده وجود ندارد که بتواند غضروف ازدست‌رفته بر اثر آرتروز را به‌طور قابل اتکا بازسازی کند. در مراحل پیشرفته بیماری، ممکن است در نهایت جراحی تعویض مفصل لازم شود.
پژوهشگران راهبرد دیگری را بررسی کرده‌اند که «بازآموزی الگوی راه رفتن» نام دارد. در این روش، هدف فقط تسکین درد نیست؛ بلکه نحوه حرکت پاها هنگام راه رفتن اصلاح می‌شود تا فشار واردشده به بخش‌های آسیب‌پذیر زانو کاهش پیدا کند.
نتایج این پژوهش که در اوت ۲۰۲۵ منتشر شد، از نخستین شواهد حاصل از یک کارآزمایی بالینی تصادفی و کنترل‌شده با دارونما بود که اثربخشی بازآموزی شخصی‌سازی‌شده راه رفتن را برای آرتروز زانو طی یک سال نشان می‌داد.
پژوهشگران پیش‌تر می‌دانستند که فشار بیشتر بر زانوی مبتلا به آرتروز می‌تواند روند بیماری را سرعت ببخشد و تغییر زاویه پاها قادر است این فشار را کاهش دهد. با این حال، پیش از این شواهد کافی از مطالعات تصادفی و کنترل‌شده وجود نداشت که اثربخشی این نوع مداخله را تأیید کند.
چرا زاویه پاها هنگام راه رفتن اهمیت دارد؟
نکته اصلی به نحوه انتقال وزن بدن از طریق زانو در هر قدم مربوط می‌شود.
زانو بخشی داخلی و بخشی خارجی دارد. هنگام راه رفتن معمولی، معمولاً قسمت داخلی زانو سهم بیشتری از فشار را تحمل می‌کند. همین موضوع تا حدی توضیح می‌دهد که چرا آرتروز بخش داخلی زانو شایع است.
در افراد مبتلا به این نوع آرتروز، وارد شدن مکرر فشار بیش از حد به ناحیه‌ای که از قبل آسیب دیده است، می‌تواند تخریب آن را سرعت ببخشد.
تغییر جهت انگشتان پا هنگام راه رفتن می‌تواند بخشی از این فشار را به قسمت‌های دیگر منتقل کند. چرخاندن مختصر پنجه‌ها به داخل یا خارج، نیروهای واردشده به زانو را تغییر می‌دهد و ممکن است فشار روی غضروف آسیب‌دیده را کاهش دهد.
با این حال، نکته مهمی وجود دارد: یک تغییر مشخص برای همه افراد مناسب نیست.
برخی افراد با چرخاندن پنجه‌ها به داخل نتیجه بهتری می‌گیرند، در حالی که برای بعضی دیگر، متمایل کردن پنجه‌ها به بیرون مؤثرتر است. انتخاب زاویه نامناسب ممکن است هیچ کمکی نکند یا حتی فشار روی مفصل آسیب‌دیده را افزایش دهد.
در پژوهش‌های قبلی، یک روش یکسان برای همه افراد تجویز می‌شد؛ در نتیجه، فشار واردشده به مفصل بعضی افراد کاهش نمی‌یافت و حتی ممکن بود بیشتر شود. در روش شخصی‌سازی‌شده، الگوی جدید راه رفتن برای هر فرد جداگانه انتخاب شد. این کار توانایی افراد را برای کاهش فشار روی زانو بهتر کرد و احتمالاً در بهبود درد و نتایج مربوط به غضروف نقش داشت.
پژوهشگران چگونه الگوی مناسب راه رفتن را پیدا کردند؟
پژوهشگران بر افرادی تمرکز کردند که آرتروز خفیف تا متوسط در بخش داخلی زانو داشتند.
در دو مراجعه نخست به آزمایشگاه، از زانوی شرکت‌کنندگان تصویربرداری ام‌آر‌آی انجام شد و آن‌ها روی تردمیلی تخصصی راه رفتند که حسگرهای آن نیروهای ایجادشده در هر قدم را اندازه‌گیری می‌کرد. دوربین‌های ثبت حرکت نیز حرکات آن‌ها را با جزئیات ضبط کردند تا مشخص شود شیوه‌های مختلف راه رفتن چه اثری بر زانو می‌گذارند.
شرکت‌کنندگان تغییرات کوچکی در وضعیت پاها را امتحان کردند و پنجه‌های خود را به اندازه ۵ یا ۱۰ درجه به داخل یا خارج چرخاندند.
سپس پژوهشگران برای هر فرد مشخص کردند کدام تغییر بیشترین کاهش فشار را بر زانوی درگیر ایجاد می‌کند.
همه افراد واجد شرایط نبودند. برخی از داوطلبان کنار گذاشته شدند، زیرا هیچ‌یک از تغییرات آزمایش‌شده نتوانست فشار واردشده به زانوی آن‌ها را کاهش دهد. حضور چنین افرادی در مطالعات قبلی ممکن است یکی از دلایل نتایج متفاوت پژوهش‌های گذشته درباره بازآموزی راه رفتن باشد.
پس از ارزیابی‌های اولیه، ۶۸ نفر به‌صورت تصادفی به دو گروه ۳۴ نفره تقسیم شدند.
به گروه نخست آموزش‌های شخصی‌سازی‌شده‌ای داده شد که هدف آن‌ها کاهش فشار بر بخش داخلی زانو بود. گروه دوم درمان ساختگی دریافت کرد؛ یعنی همان فرایند آموزشی را طی کرد، اما از آن‌ها خواسته شد زاویه طبیعی پاهای خود را حفظ کنند.
این مقایسه به پژوهشگران کمک کرد تأثیر واقعی تغییر شیوه راه رفتن را از بهبودهایی که ممکن است بر اثر انتظار افراد، توجه پژوهشگران یا شرکت در یک برنامه منظم پیاده‌روی ایجاد شود، جدا کنند.
تنها شش هفته تمرین، شیوه راه رفتن را تغییر داد
هر دو گروه در شش جلسه آموزشی هفتگی شرکت کردند.
در این جلسات، شرکت‌کنندگان روی تردمیل راه می‌رفتند و وسیله کوچکی روی ساق پایشان بسته می‌شد. این وسیله بازخورد زیستی فراهم می‌کرد؛ یعنی هر زمان زاویه پا از محدوده تعیین‌شده خارج می‌شد، لرزش ملایمی ایجاد می‌کرد.
بازخورد زیستی روشی است که با ارائه نشانه‌های فوری به افراد کمک می‌کند حرکاتی را که معمولاً ناخودآگاه انجام می‌دهند، تشخیص دهند و به‌تدریج کنترل کنند.
شرکت‌کنندگان به مرور یاد گرفتند بدون نیاز به یادآوری مداوم، وضعیت تعیین‌شده پا را حفظ کنند.
پس از پایان شش هفته تمرین تحت نظارت، از آن‌ها خواسته شد هر روز دست‌کم ۲۰ دقیقه این شیوه راه رفتن را تمرین کنند تا به عادتی طبیعی تبدیل شود.
ارزیابی‌های بعدی نشان داد که شرکت‌کنندگان تا حد زیادی به دستورالعمل‌ها پایبند ماندند. به‌طور متوسط، زاویه پاهای آن‌ها با زاویه تعیین‌شده فقط حدود یک درجه اختلاف داشت.
این ثبات اهمیت زیادی دارد، زیرا فواید احتمالی روش به ادامه دادن الگوی جدید در فعالیت‌های روزمره وابسته است، نه فقط هنگام حضور در آزمایشگاه.
درد آرتروز کاهش یافت و نشانه‌هایی از آسیب کمتر غضروف دیده شد
یک سال پس از شروع برنامه، شرکت‌کنندگان برای انجام دوباره ام‌آر‌آی مراجعه کردند و میزان درد زانوی خود را گزارش دادند.
نتایج نشان داد افرادی که بازآموزی شخصی‌سازی‌شده راه رفتن را دریافت کرده بودند، وضعیت بهتری داشتند.
در مقیاس درد صفر تا ۱۰، میانگین بهبود در گروه مداخله ۲٫۵ امتیاز بود؛ در حالی که این میزان در گروه درمان ساختگی ۱٫۳ امتیاز گزارش شد.
در یک تحلیل اکتشافی، حدود ۹۱ درصد از افراد گروه بازآموزی شخصی‌سازی‌شده کاهش دردی را تجربه کردند که از نظر بالینی معنادار بود. این میزان در گروه مقایسه ۶۶ درصد بود.
پژوهشگران همچنین دریافتند که این روش یکی از شاخص‌های مکانیکی مرتبط با فشار بر بخش داخلی زانو را کاهش می‌دهد. این یافته تأیید می‌کرد که تغییر الگوی راه رفتن، فراتر از احساس ذهنی افراد نسبت به درد، اثر قابل اندازه‌گیری دارد.
میزان کاهش درد نسبت به گروه دارونما، در محدوده‌ای قرار داشت که می‌توان از برخی داروهای بدون نسخه مانند ایبوپروفن تا داروهای مخدر قوی‌تر انتظار داشت. همچنین تصاویر ام‌آر‌آی نشان دادند که یکی از شاخص‌های سلامت غضروف در گروه مداخله آهسته‌تر بدتر شده است؛ یافته‌ای که امیدبخش بود.
نتایج تصویربرداری اهمیت ویژه‌ای دارند. پژوهشگران از روش‌های پیشرفته‌ای استفاده کردند که می‌توانند تغییرات ظریف در ترکیب غضروف را پیش از آشکار شدن آسیب‌های ساختاری بزرگ در تصاویر معمولی تشخیص دهند.
یکی از اندازه‌گیری‌ها که «تی‌وان‌رو» نام دارد، نشان داد غضروف بخش داخلی زانو در افرادی که الگوی راه رفتن خود را تغییر داده بودند، آهسته‌تر تخریب شده است. اما اندازه‌گیری دوم ام‌آر‌آی تفاوت معناداری میان دو گروه نشان نداد.
این یافته‌ها ثابت نمی‌کنند که غضروف آسیب‌دیده دوباره ساخته شده یا می‌توان پیشرفت آرتروز را برای همیشه متوقف کرد. با این حال، این احتمال را مطرح می‌کنند که کاهش فشار مکانیکی بتواند در گذر زمان به حفظ سلامت غضروف کمک کند.
به نظر می‌رسید این روش در مجموع به‌خوبی تحمل می‌شود و عارضه شدید گزارش نشد. با این حال، دو نفر از گروه مداخله و یک نفر از گروه درمان ساختگی به دلیل افزایش درد زانو از مطالعه خارج شدند.
پژوهش‌های جدیدتر شواهد بیشتری ارائه می‌کنند
پژوهش‌هایی که پس از کارآزمایی سال ۲۰۲۵ انجام شده‌اند، اطلاعات بیشتری درباره تأثیر تغییر شیوه راه رفتن بر آرتروز زانو فراهم کرده‌اند.
در یک کارآزمایی تصادفی جداگانه که در آوریل ۲۰۲۶ منتشر شد، پژوهشگران انواع مختلف آموزش مبتنی بر بازخورد زیستی را در ۵۰ فرد مبتلا به آرتروز زانو بررسی کردند.
شرکت‌کنندگان یک برنامه شش‌هفته‌ای را با روش‌های مختلف بازخورد دریافت کردند تا الگوی راه رفتن خود را بهبود دهند.
هر سه گروه، از جمله گروه کنترل، کاهش درد زانو هنگام فعالیت و بهبود عملکرد جسمی را تجربه کردند. با این حال، تنها گروهی که درباره الگوی راه رفتن خود بازخورد دریافت می‌کرد، کاهش ماندگاری در یکی از شاخص‌های مهم فشار واردشده به زانو را نشان داد.
این شاخص در آن گروه ۷٫۶ درصد کاهش یافت و بهبود در ارزیابی یک ماه بعد نیز حفظ شده بود.
نکته جالب اینکه پژوهشگران در هیچ‌یک از گروه‌ها تغییر معناداری در زاویه پاها پیدا نکردند. این موضوع نشان می‌دهد تغییرات دیگری در شیوه راه رفتن نیز می‌توانند بر نیروهای واردشده به زانو اثر بگذارند.
این یافته‌ها بر یک نکته مهم تأکید دارند: صرفاً تشویق افراد به متفاوت راه رفتن لزوماً کافی نیست. نوع حرکتی که آموزش داده می‌شود و اینکه آیا واقعاً فشار آسیب‌زا بر مفصل را کاهش می‌دهد یا نه، اهمیت دارد.
در مطالعه سال ۲۰۲۶، تخریب غضروف در بلندمدت بررسی نشد؛ بنابراین نمی‌توان بر اساس آن نتیجه گرفت که این راهبردهای دیگر می‌توانند روند پیشرفت آرتروز را کند کنند.
آیا این روش می‌تواند از جراحی تعویض زانو جلوگیری کند؟
برای افرادی که با آرتروز زانو زندگی می‌کنند، جذابیت این روش فقط به نتایج اندازه‌گیری‌شده در آزمایشگاه محدود نمی‌شود.
یکی از شرکت‌کنندگان در مطالعه، درباره آزادی عمل ناشی از روشی که به دارو یا وسیله کمکی نیاز نداشت، توضیح داد که این شیوه اکنون به بخشی از بدن و زندگی روزمره‌اش تبدیل شده است و از اینکه می‌تواند آن را در سال‌های آینده نیز ادامه دهد، خوشحال است.
پس از یادگیری این تکنیک، ممکن است بتوان آن را بدون نیاز به تجهیزات تخصصی و در جریان حرکات معمول روزانه ادامه داد.
این موضوع می‌تواند به‌ویژه برای افرادی ارزشمند باشد که در سنین پایین‌تر به آرتروز مبتلا می‌شوند.
برای افراد ۳۰، ۴۰ یا ۵۰ ساله، آرتروز ممکن است به معنای دهه‌ها مدیریت درد پیش از رسیدن زمان مناسب برای تعویض مفصل باشد. این روش می‌تواند بخشی از فاصله موجود میان درمان‌های فعلی و جراحی را پر کند.
با این حال، هنوز مشخص نیست که بازآموزی راه رفتن واقعاً می‌تواند جراحی تعویض زانو را به تأخیر بیندازد یا از آن جلوگیری کند. برای پاسخ به این پرسش، مطالعات طولانی‌تری لازم است تا نشان دهند فواید روش پایدار می‌ماند و به سلامت بهتر مفصل و کاهش نیاز به جراحی منجر می‌شود.
با وجود این ابهام‌ها، امکان کاهش درد و در عین حال کندتر کردن تخریب غضروف، تغییر شخصی‌سازی‌شده شیوه راه رفتن را به گزینه‌ای قابل توجه در کنار درمان‌های موجود تبدیل کرده است.
کفش‌های هوشمند و دوربین تلفن همراه می‌توانند درمان را آسان‌تر کنند
یکی از چالش‌های اصلی این است که چگونه می‌توان بازآموزی شخصی‌سازی‌شده راه رفتن را بیرون از آزمایشگاه‌های تخصصی در دسترس قرار داد.
در مطالعه اولیه از تجهیزات پیشرفته ثبت حرکت، تردمیل‌های مجهز به حسگر فشار، تصویربرداری ام‌آر‌آی و مراجعه‌های حضوری مکرر استفاده شد. فراهم کردن چنین امکاناتی هزینه‌بر است و در کلینیک‌های معمول فیزیوتراپی به‌راحتی امکان‌پذیر نیست.
پژوهشگران در حال بررسی راه‌هایی برای ساده‌تر کردن این فناوری هستند. برای نمونه، حسگرهای قابل حمل، فیلم‌برداری با تلفن هوشمند و کفش‌های هوشمند می‌توانند به تعیین الگوی مناسب برای هر فرد و ارائه آموزش در محیط درمانی کمک کنند.
دوربین تلفن همراه ممکن است برای تحلیل شیوه راه رفتن و تخمین تأثیر حرکات مختلف بر فشار واردشده به زانو به کار رود. کفش‌هایی که حسگرهای حرکتی دارند نیز می‌توانند هنگام تمرین در خانه یا محله، بازخورد لازم را در اختیار فرد قرار دهند.
پژوهشی که در سپتامبر ۲۰۲۶ منتشر شد، امکان دیگری را بررسی کرد: استفاده از هوش مصنوعی برای تخمین فشار واردشده به زانو بر اساس اندازه‌گیری شتاب در ناحیه پا.
در این مطالعه مقدماتی، داده‌های راه رفتن ۱۰ بزرگسال سالم بررسی شد و پژوهشگران نشان دادند که یک سامانه یادگیری ماشینی می‌تواند تغییرات نیروهای تخمینی واردشده به زانو را در الگوهای مختلف راه رفتن دنبال کند.
این فناوری هنوز آزمایشی است و به‌عنوان ابزار درمانی برای افراد مبتلا به آرتروز زانو اعتبارسنجی نشده است. با این حال، نشان می‌دهد که سامانه‌های توان‌بخشی آینده شاید بتوانند بدون نیاز به اتاقی پر از دوربین و تجهیزات آزمایشگاهی، راهنمایی شخصی‌سازی‌شده ارائه دهند.
روشی امیدوارکننده، اما نه راهکاری برای اجرای خودسرانه
با وجود نتایج امیدوارکننده، پژوهشگران تأکید می‌کنند که بازآموزی شخصی‌سازی‌شده راه رفتن هنوز برای استفاده گسترده در مراکز درمانی آماده نیست.
مطالعه اولیه فقط ۶۸ شرکت‌کننده داشت. همه آن‌ها آرتروز خفیف تا متوسط در بخش داخلی زانو داشتند و دست‌کم یکی از تغییرات آزمایش‌شده در شیوه راه رفتن می‌توانست فشار واردشده به مفصل آن‌ها را کاهش دهد. بنابراین، نتایج ممکن است برای افراد مبتلا به آرتروز پیشرفته، افرادی با الگوهای دیگر آسیب مفصل یا کسانی که زانویشان به این تغییرات واکنش متفاوتی نشان می‌دهد، صدق نکند.
نکته مهم این است که چرخاندن پنجه‌ها به داخل یا خارج بدون ارزیابی متخصص، معادل بازآموزی شخصی‌سازی‌شده راه رفتن نیست. تغییری که برای یک نفر مفید است، ممکن است فشار روی زانوی فرد دیگری را افزایش دهد.
پیش از آنکه پزشکان بتوانند این روش را به‌طور معمول تجویز کنند، به مطالعات بزرگ‌تر، پیگیری طولانی‌تر و راهکارهای عملی برای ارائه درمان نیاز است.
در حال حاضر، این پژوهش‌ها احتمال جالبی را مطرح می‌کنند: شیوه راه رفتن ممکن است نه‌تنها بر میزان درد زانو در زمان حال، بلکه بر وضعیت غضروف و سلامت آن در سال‌های آینده نیز تأثیر بگذارد.
این مقاله ترجمه‌ای است از مقاله منتشر شده در ساینس‌دیلی.
