شریان سابکلاوین راست نابجا به وضعیتی گفته میشود که در آن، شریانی که خونرسانی به دست راست را بر عهده دارد، بهجای اینکه از سمت راست قوس آئورت منشأ بگیرد، از سمت چپ آن آغاز میشود. این جابهجایی میتواند باعث فشار شریان بر مری یا نای شده و در نتیجه مشکلاتی در تنفس یا بلع ایجاد کند. در چنین شرایطی، جراحی میتواند به کاهش علائم و پیشگیری از عوارض کمک کند.
شریان سابکلاوین راست نابجا چیست؟
شریان سابکلاوین راست نابجا نوعی تغییر در ساختار رگهای خونی است که از بدو تولد وجود دارد. در این حالت، شریان سابکلاوین راست بهجای اینکه از سمت راست قفسه سینه منشأ بگیرد، از سمت چپ شروع میشود. این شریان وظیفه تأمین خون بخش بالایی سمت راست بدن را بر عهده دارد.
در حالت طبیعی، این شریان از اولین شاخه اصلی قوس آئورت منشأ میگیرد. اما در شریان سابکلاوین راست نابجا، این شریان از بخش پایینتری از آئورت و بهصورت مستقیم منشعب میشود.
با وجود اینکه منشأ این شریان در سمت چپ قرار دارد، همچنان باید خون را به دست راست و سمت راست گردن و سر برساند. بنابراین، مسیر خود را به سمت راست تغییر میدهد و در این مسیر از کنار نای و مری عبور میکند. در بسیاری از افراد، این وضعیت مشکلی ایجاد نمیکند. اما در برخی موارد، شریان ممکن است به این ساختارها فشار وارد کرده یا به دور آنها حلقه بزند و باعث بروز علائمی مانند مشکل در تنفس یا بلع شود.
برآوردها نشان میدهد که از هر ۱۰۰ نفر، یک نفر به این وضعیت مبتلاست. این عارضه شایعترین نوع تغییر مادرزادی در ساختار قوس آئورت به شمار میرود.
علائم شریان سابکلاوین راست نابجا
بسیاری از افراد مبتلا به شریان سابکلاوین راست نابجا هیچ علامتی ندارند. در برخی دیگر، علائم ممکن است در دوران نوزادی یا کودکی ظاهر شوند. همچنین ممکن است فرد سالها بدون مشکل زندگی کند و در سنین بالاتر علائم را تجربه کند.
شایعترین علائم عبارتاند از:
- درد یا احساس ناراحتی در قفسه سینه
- صدای غیرطبیعی هنگام تنفس (استریدور)
- تنگی نفس
- دشواری در بلع (دیسفاژی)
علت بروز این وضعیت چیست؟
شریان سابکلاوین راست نابجا در نتیجه تغییراتی است که در مراحل اولیه رشد جنین رخ میدهد. بهطور طبیعی، برخی از رگهای خونی جنینی از بین میروند و برخی دیگر باقی میمانند. اما در نوزادانی که با شریان سابکلاوین راست نابجا متولد میشوند، این روند بهصورت معمول پیش نمیرود.
این تغییرات باعث میشود شکل قوس آئورت و محل شروع شاخههای آن متفاوت از حالت طبیعی باشد. در این وضعیت، شریان سابکلاوین راست از نقطهای پس از منشأ شریان سابکلاوین چپ از قوس آئورت خارج میشود. همچنین ممکن است محل اتصال این شریان به آئورت، نسبت به حالت طبیعی پهنتر باشد.
آیا این عارضه ارثی است؟
هنوز مشخص نیست که آیا شریان سابکلاوین راست نابجا ناشی از تغییرات ژنتیکی است یا در خانوادهها به ارث میرسد. با این حال، برخی از نوزادان مبتلا به این وضعیت، دچار اختلالات ژنتیکی مانند سندرم داون نیز هستند. برای درک بهتر ارتباط میان این عارضه و ژنها، تحقیقات بیشتری لازم است.
عوارض احتمالی
وجود شریان سابکلاوین راست نابجا میتواند خطر بروز مشکلاتی در آئورت و شاخههای آن را افزایش دهد. برخی از عوارض احتمالی عبارتاند از:
- پارگی دیواره آئورت (دیسکسیون آئورت)
- ایجاد برآمدگی در بخش قفسهای آئورت (آنوریسم آئورت توراسیک)
- پارگی در بخش پهن محل اتصال شریان سابکلاوین راست
- خونریزی گوارشی ناشی از ایجاد ارتباط غیرطبیعی بین شریان و مری (فیستول شریانی-مری)، که میتواند تهدیدکننده حیات باشد
- تشکیل لخته خون در شریان گشادشده که ممکن است به سمت دست حرکت کرده و باعث درد ناگهانی، ضعف و احساس گزگز (ایسکمی اندام فوقانی) شود
تشخیص این عارضه چگونه انجام میشود؟
گاهی این وضعیت در دوران بارداری و از طریق سونوگرافی جنینی تشخیص داده میشود. در موارد دیگر، ممکن است بهطور اتفاقی و در جریان بررسیهای دیگر کشف شود. برخی افراد نیز تا زمان بروز علائم از وجود این مشکل بیاطلاع هستند.
در برخی موارد، اختلاف فشار خون بین دو دست میتواند نشانهای از این عارضه باشد.
در صورت بروز علائم، برای یافتن علت، آزمایشهایی انجام میشود. از جمله روشهای رایج تشخیص میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- اکوکاردیوگرافی
- تست بلع با باریوم
دقیقترین روش تشخیصی، آنژیوگرافی سیتیاسکن است. در صورتی که فرد به ماده حاجب یددار حساسیت داشته باشد، از آنژیوگرافی MRI بهعنوان جایگزین استفاده میشود.
درمان شریان سابکلاوین راست نابجا چگونه است؟
شریان سابکلاوین راست نابجا همیشه نیاز به درمان ندارد. تصمیمگیری در این مورد به علائم فرد و خطر بروز عوارض بستگی دارد.
اگر فرد بدون علامت باشد، معمولاً وضعیت او بهطور دورهای تحت نظر قرار میگیرد. این شامل انجام تصویربرداریهای منظم برای بررسی تغییرات احتمالی در آئورت و شاخههای آن است.
در صورت مشاهده مشکل در تصاویر یا بروز علائم، ممکن است جراحی ضروری باشد. نوع جراحی بسته به شرایط فرد متفاوت است، اما بهطور کلی هدف آن تغییر مسیر جریان خون و کاهش فشار بر مری یا نای است. همچنین در صورت آسیبدیدگی رگها، ترمیم آنها نیز انجام میشود.
روشهای جراحی شامل موارد زیر هستند:
- جراحی باز: معمولاً از طریق برشی بین دندهها انجام میشود، نه از وسط قفسه سینه. البته در برخی موارد نیاز به برش از استخوان جناغ وجود دارد.
- روش ترکیبی (هیبرید): ترکیبی از جراحی باز و روشهای کمتهاجمی است. این روش بهویژه برای افرادی که دچار آنوریسم آئورت توراسیک هستند مفید است. در این روش، مسیر جدیدی برای جریان خون ایجاد شده و آسیبهای آئورت نیز ترمیم میشود.
در صورت مشاهده هرگونه علائم نگرانکننده، بهتر است با پزشک مشورت کنید. پس از تشخیص شریان سابکلاوین راست نابجا، برنامه مشخصی برای پیگیری و انجام آزمایشها به شما ارائه میشود. همچنین زمانبندی بهبودی و مراجعات بعدی نیز برای شما توضیح داده خواهد شد.
اگر به این عارضه مبتلا باشم، چه انتظاری باید داشته باشم؟
پزشک شما توضیح خواهد داد که این وضعیت چگونه میتواند بر آینده سلامت شما تأثیر بگذارد. در بیشتر موارد، جراحی میتواند علائم را کاهش داده و خطر بروز عوارض را کم کند.
مهم است که تمامی ویزیتهای برنامهریزیشده را انجام دهید و در صورت بازگشت علائم، حتماً پزشک خود را در جریان قرار دهید.
شریان سابکلاوین راست نابجا از آن دسته تشخیصهایی نیست که هر روز با آن مواجه شوید. ممکن است شنیدن آن برایتان غیرمنتظره باشد. اما آگاهی از این وضعیت به شما کمک میکند تا اقدامات لازم را انجام دهید.
در برخی موارد، تنها کافی است تحت نظر پزشک باشید و معاینات دورهای انجام دهید. در موارد دیگر، ممکن است جراحی برای بهبود کیفیت زندگی و پیشگیری از مشکلات آینده توصیه شود. شرایط هر فرد متفاوت است و تیم درمانی بهترین گزینه را متناسب با وضعیت شما پیشنهاد خواهد داد.
