آکروسیانوز باعث میشود انگشتان دست و پا، کف دستها و پاها به رنگهای متمایل به آبی، سفید یا خاکستری دربیایند. این وضعیت زمانی رخ میدهد که شریانها برای مدتی طولانیتر از حد طبیعی منقبض میشوند. آکروسیانوز در نوزادان شایع است، اما ممکن است در هر سنی دیده شود. در بسیاری از موارد، این وضعیت بیضرر است؛ با این حال، گاهی میتواند نشانهای از یک مشکل زمینهای در بدن باشد.
آنچه در ادامه میخوانید:
آکروسیانوز چیست؟
آکروسیانوز وضعیتی است که باعث تغییر رنگ دستها یا پاها (و گاهی سایر نواحی بدن) به آبی، سفید یا خاکستری میشود. این حالت زمانی رخ میدهد که یک شریان بیش از حد معمول دچار انقباض شود (پدیدهای به نام وازواسپاسم)، که در نتیجه آن رگهای خونی باریکتر میشوند. در این شرایط، بافتهای اطراف خون و اکسیژن کمتری دریافت میکنند و تغییر رنگ میدهند. به آکروسیانوز، «سیانوز محیطی» نیز گفته میشود.
هر فردی ممکن است دچار دورههایی از آکروسیانوز شود. اگر تا به حال بعد از دوش آب سرد یا قرار گرفتن در هوای برفی بدون دستکش، تغییر رنگ آبی یا خاکستری در اطراف ناخنهای خود دیدهاید، این همان آکروسیانوز است. در بسیاری از موارد، این وضعیت بیخطر است و با گرم شدن بدن برطرف میشود. اما در برخی موارد، میتواند نشانهای از یک بیماری زمینهای باشد.
اینکه آکروسیانوز نگرانکننده است یا نه، به نوع آن بستگی دارد. دو نوع اصلی برای این وضعیت وجود دارد: اولیه و ثانویه.
آکروسیانوز اولیه
آکروسیانوز اولیه نوعی اختلال عملکردی در شریانهای محیطی است. واژه «عملکردی» به این معناست که هیچ آسیبی به رگهای خونی وارد نشده است، بلکه رگها در پاسخ به عواملی مانند تغییر دما یا حتی استرسهای عاطفی دچار انقباض و انبساط میشوند. «محیطی» نیز به نواحی دور از مرکز بدن، مانند دستها و پاها اشاره دارد.
این نوع میتواند در هر سنی رخ دهد، اما در نوزادان، نوجوانان و افراد در دهه ۲۰ زندگی شایعتر است. آکروسیانوز اولیه معمولاً هر دو طرف بدن را درگیر میکند (مثلاً هر دو دست یا هر دو پا) و معمولاً بدون درد است.
آکروسیانوز ثانویه
آکروسیانوز ثانویه معمولاً در کنار سایر بیماریها رخ میدهد. ظاهر آن بسته به علت زمینهای میتواند متفاوت باشد. برخلاف نوع اولیه، این نوع اغلب فقط یک سمت بدن را درگیر میکند و معمولاً با درد و آسیب بافتی همراه است. در بیشتر موارد، نیاز به درمان دارد.
علائم آکروسیانوز
علائم آکروسیانوز اولیه و ثانویه ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- تغییر رنگ آبی یا خاکستری در دستها، پاها، انگشتان دست یا پا (شایعترین علامت)
- تغییر رنگ در مچها، قوزک پا، نوک سینهها، گوشها یا بینی (کمتر شایع)
- تعریق یا رطوبت غیرعادی در دستها و پاها
- تورم در دستها و پاها
- کاهش جریان خون
- پایین بودن دمای پوست
اگر رنگ تنه بدن، زبان، لبها یا داخل دهان به آبی یا خاکستری تغییر کرد، فوراً با پزشک تماس بگیرید. این علائم نشاندهنده نوعی جدیتر به نام «سیانوز مرکزی» هستند که نیاز به رسیدگی فوری دارد.
علت آکروسیانوز
علت بروز این وضعیت به نوع آن بستگی دارد:
آکروسیانوز اولیه
علت دقیق این نوع هنوز بهطور کامل مشخص نیست، اما زمانی رخ میدهد که رگهای خونی دچار انقباض میشوند. عوامل احتمالی شامل:
- قرار گرفتن در معرض سرما
- استعداد ژنتیکی (تمایل طبیعی رگها به انقباض)
- زندگی در ارتفاعات بالا با دمای پایین و اکسیژن کمتر
آکروسیانوز در نوزادان
بسیاری از نوزادان در ساعات اولیه پس از تولد دچار آکروسیانوز میشوند که کاملاً طبیعی است و جای نگرانی ندارد. این اتفاق به این دلیل رخ میدهد که خون ابتدا به اندامهای حیاتی مانند مغز، کلیهها و ریهها هدایت میشود. با تطبیق بدن نوزاد با گردش خون جدید، این حالت برطرف میشود. همچنین ممکن است در صورت سرد شدن نوزاد، دوباره تغییر رنگ دیده شود که آن هم طبیعی است و خودبهخود رفع میشود.
آکروسیانوز ثانویه
در مورد این نوع، اطلاعات بیشتری در دست است زیرا معمولاً با بیماریهای دیگر همراه است. گاهی این حالت اولین نشانه یک بیماری است و در برخی موارد بهتدریج ایجاد میشود.
علل آکروسیانوز ثانویه شامل موارد زیر است:
- سندرم رینود
- اختلالات تغذیهای یا سوءتغذیه
- کاهش سطح اکسیژن خون
- عفونتها
- بیماریهای ژنتیکی
- بیماریهای عروقی
- اختلالات خونی
- سرطان
- برخی داروها
عوامل خطر آکروسیانوز چیست؟
اگر به هر یک از بیماریهای ذکرشده مبتلا باشید، خطر ابتلا به آکروسیانوز ثانویه افزایش مییابد.
همچنین احتمال ابتلا به نوع اولیه بیشتر است اگر:
- در مناطق سردسیر زندگی میکنید
- در فضای باز و هوای سرد کار میکنید
- شاخص توده بدنی (BMI) پایینی دارید
- زیر ۳۰ سال سن دارید
تشخیص آکروسیانوز
پزشک معمولاً با معاینه فیزیکی و مشاهده پوست میتواند این وضعیت را تشخیص دهد. همچنین بررسی میکند که تغییر رنگ در یک طرف بدن است یا هر دو طرف.
در صورت لزوم، برای بررسی وجود بیماری زمینهای، ممکن است آزمایشهای زیر تجویز شود:
- اندازهگیری سطح اکسیژن خون
- آزمایش خون
- آزمایش ادرار
- بررسی عملکرد کبد
- بررسی عملکرد کلیه
- آزمایش گازهای خون شریانی
- عکسبرداری از قفسه سینه
- نمونهبرداری از پوست
درمان آکروسیانوز
آکروسیانوز اولیه معمولاً بیخطر است و نیازی به درمان ندارد. علائم معمولاً با گرم شدن بدن از بین میروند. درمان آکروسیانوز ثانویه به علت زمینهای بستگی دارد. با درمان بیماری اصلی، علائم این وضعیت نیز بهبود مییابد.
آکروسیانوز اولیه معمولاً بیضرر است و خودبهخود برطرف میشود. بسیاری از افراد با افزایش سن دیگر آن را تجربه نمیکنند. اما در نوع ثانویه، پیشآگهی به بیماری زمینهای بستگی دارد و ممکن است در برخی موارد جدی باشد. در صورت مشاهده علائم، حتماً به پزشک مراجعه کنید تا علت آن مشخص شود.
در موارد زیر بهتر است به پزشک مراجعه کنید:
- تغییر رنگ دستها و پاها بدون قرار گرفتن در سرما
- تغییر رنگ در لبها، زبان یا تنه بدن
- وجود درد همراه با تغییر رنگ
مشاهده تغییر رنگ آبی یا خاکستری در پوست میتواند نگرانکننده باشد، بهویژه برای والدینی که این وضعیت را در نوزاد خود میبینند. این حالت میتواند دلایل مختلفی داشته باشد و تشخیص علت اصلی آن اهمیت زیادی دارد. در بسیاری از موارد، این وضعیت بیخطر است؛ اما اگر همراه با درد یا علائم دیگر باشد، حتماً باید بررسی شود. مراجعه به پزشک کمک میکند تا علت دقیق مشخص شده و در صورت نیاز، درمان مناسب انجام شود.
پیشگیری از آکروسیانوز
همیشه نمیتوان از این وضعیت پیشگیری کرد، بهویژه نوع ثانویه که به بیماریهای دیگر وابسته است. با این حال، برای کاهش خطر نوع اولیه میتوانید در هوای سرد از لباس گرم مانند دستکش و جورابهای ضخیم استفاده کنید. استفاده از گرمکنهای دستی نیز میتواند مفید باشد.
برای پیشگیری از آکروسیانوز در نوزادان، آنها را در پتوهای گرم بپیچید و بلافاصله پس از حمام خشک و گرم نگه دارید. به یاد داشته باشید که این حالت در نوزادان طبیعی است و با گرم شدن بدن برطرف میشود.
