تاندون آشیل یک نوار ضخیم از بافت است که عضلات ساق پا را به استخوان پاشنه متصل میکند. این تاندون بزرگترین و بلندترین تاندون بدن شماست و برای تحمل فشارهای زیاد طراحی شده است. با این حال، در شرایطی که فشار شدیدی به آن وارد شود، مانند شروع یا توقف ناگهانی حرکت، یا در صورت زمین خوردن، ممکن است دچار پارگی شود. در برخی موارد، این آسیب با استراحت و استفاده از بریس بهبود مییابد، اما بسیاری از افراد برای ترمیم آن به جراحی نیاز پیدا میکنند.
پارگی تاندون آشیل چیست؟
تاندون آشیل عضلات ساق پا را به استخوان پاشنه متصل میکند. این نوار ضخیم بافتی بسیار مقاوم است و در واقع قویترین و بزرگترین تاندون بدن محسوب میشود. تاندون آشیل به پای شما قدرت لازم برای راه رفتن، دویدن و پریدن را میدهد.
پارگی تاندون آشیل به معنای ایجاد یک پارگی کامل یا جزئی در این تاندون است. این آسیب معمولاً بهصورت ناگهانی رخ میدهد، زمانی که تاندون بیش از حد کشیده شده و به نقطه گسست میرسد. این اتفاق اغلب هنگام انجام فعالیتهای ورزشی رخ میدهد. همچنین زمین خوردن، لغزش یا پیچ خوردن مچ پا نیز میتواند باعث پارگی تاندون آشیل شود.
پارگی تاندون آشیل یکی از آسیبهای شایع ورزشی است. این آسیب بیشتر در افراد ۳۰ تا ۴۰ ساله دیده میشود و در مردان نسبت به زنان شیوع بیشتری دارد.
افرادی که بهاصطلاح «ورزشکاران آخر هفته» هستند (یعنی کسانی که بهطور منظم تمرین نمیکنند اما گاهی با شدت بالا ورزش میکنند)، بیشتر از ورزشکاران حرفهای و جوان در معرض این نوع آسیب قرار دارند.
علائم و علت پارگی تاندون آشیل
حرکات ناگهانی که فشار زیادی به تاندون آشیل وارد میکنند، میتوانند باعث پارگی آن شوند. این آسیب معمولاً در حین انجام ورزشهایی رخ میدهد که شامل توقفهای ناگهانی، شروعهای سریع و تغییر جهت هستند؛ مانند فوتبال، بسکتبال، تنیس یا اسکواش.
با این حال، پارگی تاندون آشیل همیشه به ورزش محدود نمیشود. ممکن است در اثر زمین خوردن، اشتباه گذاشتن پا هنگام پایین آمدن از پلهها یا فرو رفتن ناگهانی پا در یک چاله و پیچ خوردن مچ نیز رخ دهد. برخی داروها مانند بعضی آنتیبیوتیکها و تزریق استروئید در ناحیه موردنظر نیز میتوانند باعث تضعیف تاندون شوند و خطر پارگی را افزایش دهند.
نشانه کلاسیک پارگی تاندون آشیل، احساس (و گاهی شنیدن) یک صدای «تق» یا «پارگی» در پشت مچ پا است. بسیاری از افراد تصور میکنند چیزی به پایشان برخورد کرده، در حالی که در واقع تاندون آنها پاره شده است.
سایر علائم شایع عبارتاند از:
- درد شدید و ناگهانی در پشت مچ پا، نزدیک پاشنه
- تورم و کبودی در پشت مچ پا
- درد هنگام راه رفتن، بهویژه هنگام بالا رفتن از پله یا مسیرهای شیبدار
- حساسیت به لمس در محل پارگی
پارگی تاندون آشیل یک آسیب جدی است که نیاز به رسیدگی پزشکی دارد. در صورت عدم درمان، ممکن است تاندون بهدرستی ترمیم نشود و خطر پارگی مجدد افزایش یابد.
نحوه تشخیص پارگی تاندون آشیل
پزشک پا و مچ شما را بهصورت فیزیکی معاینه میکند و توانایی حرکت آن در جهات مختلف و واکنش شما به فشار را بررسی میکند. همچنین ممکن است وجود یک فاصله یا شکاف در تاندون را لمس کند که نشاندهنده پارگی است.
در برخی موارد، برای تعیین شدت آسیب از روشهای تصویربرداری مانند سونوگرافی یا MRI استفاده میشود.
درمان پارگی تاندون آشیل
حتی قبل از مراجعه به پزشک، میتوانید با استفاده از روش «استراحت، یخ، فشار و بالا نگه داشتن»، درد و تورم را کاهش دهید:
- استراحت: از وارد کردن وزن به پای آسیبدیده خودداری کنید.
- یخ: روی ناحیه آسیبدیده کمپرس سرد بگذارید.
- فشار: مچ پا را با باند ببندید تا از تورم بیشتر جلوگیری شود.
- بالا نگه داشتن: پا را همسطح یا بالاتر از قلب قرار دهید تا تورم کاهش یابد.
بهبود کامل پارگی تاندون آشیل معمولاً حدود ۴ تا ۶ ماه طول میکشد. درمان پزشکی ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- بریس یا گچ مخصوص راه رفتن: در درمان غیرجراحی، پا و مچ بیحرکت نگه داشته میشوند. پا در حالتی قرار میگیرد که به سمت پایین خم شده تا تاندون فرصت ترمیم پیدا کند.
- جراحی: در بسیاری از افراد فعال و جوان یا میانسال، جراحی برای ترمیم تاندون توصیه میشود. در این روش، دو سر پارهشده تاندون به یکدیگر دوخته میشوند. پس از جراحی، برای مدتی از گچ استفاده میشود تا تاندون ثابت بماند.
- فیزیوتراپی: چه جراحی انجام شود و چه نشود، برای بازگشت قدرت و حرکت طبیعی تاندون آشیل به فیزیوتراپی نیاز خواهید داشت.
روند بهبودی چگونه است؟
با درمان مناسب، بیشتر پارگیهای تاندون آشیل طی ۴ تا ۶ ماه بهطور کامل بهبود مییابند. برای افراد جوان و فعال، جراحی معمولاً بهترین گزینه است و پس از آن میتوانند قدرت و عملکرد کامل تاندون را بازیابند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده علائم زیر، باید با پزشک تماس بگیرید:
- احساس یا شنیدن صدای «تق» در پشت مچ پا هنگام فعالیت
- درد شدید و ناگهانی در پشت مچ پا
- مشکل در راه رفتن پس از آسیب
پارگی تاندون آشیل یکی از آسیبهای رایج ورزشی است، بهویژه در افرادی که ورزشهایی با دویدن، توقفهای ناگهانی و تغییر جهت انجام میدهند. این آسیب ممکن است در اثر زمین خوردن، اشتباه در قدم گذاشتن هنگام پایین آمدن از پلهها یا پیچ خوردن مچ پا نیز رخ دهد. با درمان مناسب، بیشتر این آسیبها طی ۴ تا ۶ ماه بهبود پیدا میکنند.
پیشگیری از پارگی تاندون آشیل
اگرچه همیشه نمیتوان از این نوع آسیب جلوگیری کرد، اما میتوان با رعایت برخی نکات خطر آن را کاهش داد:
- انجام حرکات گرمکننده قبل از ورزش
- افزایش تدریجی شدت تمرینات
- کشش منظم عضلات ساق پا و تاندون آشیل
