تاندون آشیل، استخوان پاشنه پا را به عضلات ساق پا متصل میکند. اگر این تاندون بیش از حد تحت فشار قرار بگیرد، ممکن است دچار تاندینیت آشیل شوید که مهمترین علت درد در این ناحیه است.
در صورت عدم درمان، این وضعیت میتواند به پارگی تاندون آشیل منجر شود. درمان تاندینیت آشیل شامل استراحت، فیزیوتراپی و استفاده از کفشهای مناسب و حمایتی است. در مواردی که علائم بهبود پیدا نکنند، ممکن است نیاز به جراحی وجود داشته باشد.
تاندینیت آشیل چیست؟
تاندینیت آشیل به التهاب بافتی گفته میشود که عضلات ساق پا را به پاشنه متصل میکند (تاندون آشیل). التهاب در واقع پاسخ طبیعی بدن به آسیب یا بیماری است. این عارضه در میان دوندگان بسیار شایع است. هنگام دویدن، عضلات ساق پا به شما کمک میکنند روی پنجه پا بلند شوید. با گذشت زمان، این حرکت تکراری همراه با نداشتن استراحت کافی میتواند باعث ایجاد التهاب دردناک شود.
دو نوع اصلی تاندینیت آشیل بر اساس محل درگیری تاندون تعریف میشوند:
- تاندینیت آشیل غیرمحل اتصال: در این نوع، الیاف بخش میانی تاندون شروع به تخریب، تورم و ضخیم شدن میکنند. این نوع بیشتر در افراد فعال دیده میشود.
- تاندینیت آشیل محل اتصال: این نوع قسمت پایینی تاندون، یعنی محل اتصال آن به استخوان پاشنه را درگیر میکند. این عارضه میتواند در هر فردی، حتی افراد کمتحرک، رخ دهد، اما بیشتر در افرادی دیده میشود که فشار زیادی به تاندون وارد میکنند، مانند دوندگان مسافتهای طولانی.
تاندینیت آشیل یک عارضه شایع است که بیشتر در افراد فعال و ورزشکاران دیده میشود. حدود ۲۴٪ از ورزشکاران در طول زندگی خود دچار نوعی آسیب در تاندون آشیل میشوند.
علائم تاندینیت آشیل
علائم این عارضه معمولاً در پشت ساق پا و بالای پاشنه ظاهر میشوند، از جمله:
- درد در پاشنه و مچ پا
- سفتی یا حساسیت در تاندون
- ضعف در پا
- تورم در اطراف تاندون آشیل
ممکن است درد و ناراحتی در شرایط زیر بیشتر شود:
- پس از فعالیت بدنی یا روز بعد از ورزش
- هنگام بالا رفتن از پله یا حرکت در سربالایی
- در ابتدای صبح (که معمولاً در طول روز بهتر میشود)
علت تاندینیت آشیل
مهمترین علت این عارضه، استفاده بیش از حد از تاندون آشیل است که منجر به تورم، تحریک و التهاب میشود. این مشکل معمولاً به یک آسیب خاص مربوط نیست، بلکه به دلیل فشار مکرر بر تاندون ایجاد میشود. از آنجا که استفاده نکردن از این تاندون تقریباً غیرممکن است، بدن فرصت کافی برای ترمیم بافت آسیبدیده را پیدا نمیکند.
این عارضه یکی از آسیبهای شایع ورزشی است. افرادی که بیشتر در معرض خطر هستند شامل:
- ورزشکارانی که در رشتههایی با توقف و شروعهای ناگهانی فعالیت دارند.
- افرادی که میدوند یا میرقصند.
- کسانی که شغلهایی با فشار زیاد بر پا و مچ دارند.
- افرادی که فقط گاهی ورزش میکنند (مثلاً آخر هفتهها).
همچنین برخی ویژگیهای بدنی میتوانند خطر ابتلا را افزایش دهند، مانند:
- سفتی یا ضعف عضلات ساق پا
- وجود خار استخوانی در پاشنه
- صافی کف پا
- چرخش بیش از حد مچ پا به داخل هنگام راه رفتن
در صورت عدم درمان یا استراحت کافی، ممکن است عوارض زیر ایجاد شوند:
- تندینوز آشیل: تخریب تدریجی تاندون
- پارگی تاندون آشیل: جدا شدن یا پارگی کامل تاندون
تشخیص تاندینیت آشیل
برای تشخیص، پزشک درباره علائم و فعالیتهای اخیر شما سؤال میکند و معاینه فیزیکی انجام میدهد. در این معاینه، دامنه حرکتی بررسی شده و علائم التهاب یا پارگی تاندون بررسی میشود.
در بسیاری از موارد، معاینه فیزیکی برای تشخیص کافی است. اما برای بررسی دقیقتر ممکن است از روشهای تصویربرداری استفاده شود، از جمله:
- رادیوگرافی
- سونوگرافی
- MRI
- سیتیاسکن
درمان تاندینیت آشیل
در ابتدا درمانهای غیرجراحی توصیه میشوند. بهبود ممکن است چند ماه طول بکشد، بهویژه اگر علائم مدتها وجود داشته باشند.
روش ابتدایی:
- استراحت: فعالیتهایی که به تاندون فشار میآورند را متوقف کنید و به سراغ ورزشهای سبکتر مانند شنا بروید.
- یخ: روزانه چند بار، هر بار تا ۲۰ دقیقه از یخ استفاده کنید.
- فشار: با باند یا نوار مخصوص به تاندون فشار وارد کنید.
- بالا نگه داشتن: پا را بالاتر از سطح قلب قرار دهید تا تورم کاهش یابد.
مراقبتهای تکمیلی:
- از راه رفتن در سربالایی یا کشش بیش از حد تاندون خودداری کنید.
- کفش مناسب با کفی حمایتی بپوشید (پابرهنه راه نروید).
- در شب از اسپلینت استفاده کنید.
- در موارد شدید، از بوت یا گچ مخصوص استفاده شود.
سایر درمانهای غیرجراحی:
- داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (مانند ایبوپروفن)
- تمرینات کششی و تقویتی در منزل
- فیزیوتراپی
- شاکویو تراپی (درمان با امواج صوتی)
- تزریق برای از بین بردن بافت اسکار (در مراحل اولیه)
چه زمانی جراحی لازم است؟
اگر پس از ۶ ماه درمان غیرجراحی همچنان درد دارید، ممکن است جراحی توصیه شود. نوع جراحی به شدت آسیب، سن و سطح فعالیت شما بستگی دارد.
انواع جراحی:
- افزایش طول عضله ساق
- برداشتن بخش آسیبدیده و ترمیم تاندون
- انتقال تاندون در صورت آسیب شدید
- روش کمتهاجمی با استفاده از محلول پرفشار
عوارض جراحی:
- باقی ماندن درد
- عفونت زخم (به دلیل محل خاص تاندون، درمان آن دشوار است)
روند بهبود چگونه است؟
اکثر افراد بهبود پیدا میکنند، اما شروع سریع درمان بسیار مهم است. هرچه درمان دیرتر شروع شود، روند بهبود طولانیتر خواهد بود.
نتایج جراحی معمولاً خوب است، اما مدت زمان بهبود به میزان آسیب تاندون بستگی دارد. فیزیوتراپی نقش بسیار مهمی در بازگشت قدرت و عملکرد دارد.
چگونه از خود مراقبت کنیم؟
بهبود این عارضه ممکن است زمانبر باشد. برای جلوگیری از بدتر شدن وضعیت:
- دستورات درمانی را دقیق رعایت کنید.
- در جلسات فیزیوتراپی شرکت کنید.
- از فعالیتهای پرخطر دوری کنید.
- تمرینات کششی انجام دهید.
- کفش مناسب بپوشید.
پس از جراحی نیز:
- دوره توانبخشی را جدی بگیرید.
- تمرینات حرکتی انجام دهید.
- از گچ یا بوت طبق توصیه استفاده کنید.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در موارد زیر حتماً به پزشک مراجعه کنید:
- بهبود نیافتن علائم پس از چند هفته
- درد شدید
- شنیدن صدای «تق» (احتمال پارگی تاندون)
درد تاندون آشیل در افراد فعال بسیار شایع است. در صورت بروز درد، بهتر است هرچه سریعتر برای درمان اقدام کنید. روشهای غیرجراحی مانند استراحت، استفاده از کفش مناسب و فیزیوتراپی در بسیاری از موارد مؤثر هستند. اگر این روشها پاسخگو نباشند، جراحی میتواند گزینه مناسبی باشد.
پیشگیری از تاندینیت آشیل
- قبل از ورزش بدن را گرم کنید.
- تمرینات متنوع انجام دهید.
- شدت و مدت ورزش را تدریجی افزایش دهید.
- در طول سال فعال بمانید.
- کفش مناسب بپوشید.
- از دویدن در سطوح ناهموار یا سربالایی پرهیز کنید.
در صورت مشاهده علائم، فعالیت را متوقف کرده و استراحت کنید و سپس با پزشک مشورت نمایید.
